Kazimierz V - Polski Serwis Naukowy

Kazimierz V (ur. ok. 1381, zm. między 5 maja a 10 grudnia 1434) – książę szczeciński, najmłodszy syn Świętobora I (panujący od 1413 wraz z Ottonem II, od 1428 samodzielnie) z pomorskiej dynastii Gryfitów.

Życie i panowanie

Był sojusznikiem zakonu krzyżackiego, jako dowódca sprzymierzonych z zakonem wojsk pomorskich walczył w bitwie pod Grunwaldem, gdzie dostał się do niewoli króla polskiego Władysława Jagiełły. Po bitwie zaproszony przez władcę Korony, wziął udział w uczcie triumfalnej. Został zwolniony z niewoli 8 czerwca 1411, za poręczeniem Bogusława VIII, księcia stargardzkiego i słupskiego i cenę późniejszej współpracy książąt szczecińskich z Koroną.

Władcy Polski – lista obejmuje książąt i królów Polski. Pierwszą dynastią panującą w Polsce byli Piastowie. Rządzili od powstania państwa polskiego (około 900 roku) do 1370, z krótką przerwą na panowanie Przemyślidów (1291-1305). W latach 1138-1320 miało miejsce tzw. rozbicie dzielnicowe, kiedy władza nad ziemiami polskimi należała równocześcnie do wielu niezależnych książąt piastowskich. Od 1370 do 1399 roku panowali dwaj monarchowie z węgierskiej linii Andegawenów, zaś od 1386 do 1572 roku przedstawiciele dynastii Jagiellonów, jednej z linii litewskich Giedyminowiczów.

Gryfici – dynastia książąt pomorskich panująca na Pomorzu Zachodnim od XII do XVII wieku. Nazwa rodu ukształtowała się w XV wieku i została zaczerpnięta od Gryfa, którego członkowie rodziny używali jako swojego herbu od 1214 roku.

W 1412 wespół ze swoim bratem Ottonem II brał udział w konflikcie zbrojnym przeciwko Marchii Brandenburskiej, w którym obaj odnieśli zwycięstwo. Po objęciu współrządów nad Księstwem Szczecińskim, po śmierci ojca w 1413 nadal prowadził nieustanne walki z Brandenburczykami. W rok po objęciu rządów – Fryderyk I Hohenzollern, późniejszy książę-elektor doprowadził do zagarnięcia Marchii Wkrzańskiej.

Książęta pomorscy. Pomorze jest geograficznym i historycznym regionem w obecnych granicach północnej Polski i Niemiec, na południowym wybrzeżu Bałtyku po obu stronach Odry i sięga na wschodzie do Wisły, a na zachodzie do rzeki Reknicy.

Bogusław VIII (ur. w okr. 1363–1364, najp. 1368, zm. 11 lutego 1418) – książę stargardzki i słupski, syn Bogusława V, księcia pomorskiego i Adelajdy Welf.

Mimo odzyskania utraconych ziem w 1420 przy pomocy wojsk koronnych, które były krótkotrwałym sukcesem – wkrótce poniósł klęskę i ponownie utracił ziemie wkrzańskie. Dalsze walki z marchią uaktywniły się w 1425. Książęta szczecińscy ponownie zwrócili się o pomoc do króla polskiego. Tenże wysłał na pomoc posiłki Pomorzanom pod dowództwem Jana z Czarnkowa. Konflikt zakończył się pokojem zawartym w Eberswalde (1427). Postanowieniem pokoju m.in. było, że Marchia Wkrzańska pozostanie w jurysdykcji Brandenburczyków.

Jurysdykcja (z łac. iurisdictio "sądzenie") – prawo sądzenia, posiadane przez dany podmiot (organ) uprawnienie (kompetencja) do rozpoznawania i rozstrzygania danych spraw. Mianem jurysdykcji określa się także zasięg terytorialny, rzeczowy lub osobowy danych uprawnień.

Marchia Wkrzańska (niem. Uckermark) - obecnie kraina w Brandenburgii (Niemcy), a dawniej marchia leżąca na południowy zachód od Szczecina - w przeszłości wydzielona z Kurmarchii (głównej części Marchii Brandenburskiej). Nazwa marchii pochodzi od słowiańskiej nazwy głównej rzeki tego terenu - Wkry (niem. Ucker).

Po śmierci swojego brata Ottona II w 1428 objął samodzielne rządy nad księstwem. Pod koniec swego panowania rozpoczął rozbudowę zamku w Szczecinie (dobudowanie skrzydła południowego). Rozbudowa została jednak powstrzymana przez radę miejską, która była w konflikcie z rodem książęcym.

Edward Rymar (ur. 28 grudnia 1936 w Haczowie) – polski historyk, mediewista, specjalista w dziedzinie historii Nowej Marchii, Pomorza i genealogii dynastycznej.

Korona Królestwa Polskiego (łac. Corona Regni Poloniae) – termin określający instytucję państwa polskiego w późnym średniowieczu, rozumianą zgodnie z koncepcją niezależności instytucji państwa od osoby monarchy. Zarazem nazwa ideologii politycznej wyrażającej się nowym sposobie postrzegania władzy, powstałej pod wpływem koncepcji płynących z Czech i Węgier.

Książę zmarł między 5 maja a 10 grudnia 1434 (Edward Rymar). Pochowany został w kaplicy św. Ottona na zamku szczecińskim.

Rodzina

Kazimierz V był dwukrotnie żonaty. Pierwszą małżonką była Katarzyna, córka Bernarda I, księcia brunszwickiego na Lüneburgu i Małgorzaty sasko-wittenberskiej. Drugą małżonką była natomiast Elżbieta, córka Eryka i Elżbiety brunszwickiej.

Ze związku małżeńskiego z Katarzyną miał czworo dzieci:

Fryderyk I Hohenzollern (ur. 1371 w Norymberdze, zm. 20 września 1440 w Cadolzburgu koło Norymbergii) – burgrabia Norymbergii od 1397, jako Fryderyk VI.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Joachima Starszego (ur. ok. 1420, najp. 1422, zm. 1422) – zmarłego w dzieciństwie,

Annę (ur. najp. 1421, zm. w okr. 14 maja 1447–21 listopada 1459) – żonę Jana V, księcia zwierzyńskiego,

Małgorzatę (ur. ok. 1422, zm. w okr. 1464–1467) – żonę Albrechta III (VIII), hrabiego Lindau-Ruppin,

Joachima Młodszego (ur. najp. 1424, zm. p. 4 października 1451) – księcia szczecińskiego.

Genealogia

Janusz Władysław Szymański (ur. 15 listopada 1940 w Słobódce Turyleckiej) - poeta i prozaik; nauczyciel historii. Od 1991 poświęcił się głównie pracy literackiej. Wielokrotnie nagrodzony i odznaczony (Złoty Krzyż Zasługi, Zasłużony dla Kultury Polskiej). Autor m.in. Życie (1998), Siedem świętych kręgów (2002), Pomorzanie w historii, baśni i legendzie (2004), Książęcy ród Gryfitów (2006). Członek Związku Literatów Polskich.

Zamek Książąt Pomorskich – renesansowy zamek usytuowany na Wzgórzu Zamkowym w Szczecinie, w sąsiedztwie Odry, historyczna siedziba rodu Gryfitów, władców księstwa Pomerania, oraz nazwa instytucji kultury, administrującej Zamkiem (niegdyś Wojewódzki Dom Kultury).

Uwagi

Kazimierz V wraz z bratem Ottonem II, dopuszczony został do współrządów za życia ojca Świętobora I w 1409.

Przypisy

↑ E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 416-418.
E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 416-417.
↑ K. Kozłowski, J. Podralski, Gryfici. Książęta Pomorza Zachodniego, s. 97.
↑ J. W. Szymański, Książęcy ród Gryfitów, s. 265.
Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie: Historia zamku (pol.). [dostęp 2012-04-19].
E. Rymar ustalił datę śmierci księcia na podstawie analizy ówcześnie wydanych dokumentów. Roczniki kołbackie podają datę 13 kwietnia 1437, natomiast J. Bugenhagen na podstawie inskrypcji nagrobkowej podał rok 1434. Za M. Wehrmannem liczne publikacje niemieckojęzyczne podają datę roczną zgonu, która przypada na 1435. Za: E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, s. 417.
E. Rymar, Rodowód książąt pomorskich, ss. 419-424.

Bibliografia

Opracowania

Kozłowski K., Podralski J., Gryfici, książęta Pomorza Zachodniego, Szczecin 1985, ISBN 83-03-00530-8.

Rymar E., Rodowód książąt pomorskich, Szczecin 2005, ISBN 83-87879-50-9.

Szymański J. W., Książęcy ród Gryfitów, Goleniów – Kielce 2006, ISBN 83-7273-224-8.

Opracowania online

Zamek Książąt Pomorskich w Szczecinie (strona oficjalna), Historia zamku (pol.), [dostęp 2012-04-19].

Literatura dodatkowa (opracowania)

Praca zbiorowa, Przewodnik po Szczecinie, wyd. 13 Muz; Szczecin 1999, ISBN 83-908898-3-8.

Literatura dodatkowa (online)

Madsen U., Kasimir VI. Herzog von Pommern-Stettin (niem.), [dostęp 2012-04-19].

Otton II (ur. około 1380, zm. 27 marca 1428) – książę szczeciński, syn Świętobora I. Panował w latach 1413-1428 współrządząc wraz z bratem Kazimierzem V.

Brandenburgia (niem. Brandenburg, dolnołuż. Bramborska, górnołuż. Braniborska) - jeden z 16 krajów związkowych Niemiec. Podobnie jak pozostałe kraje związkowe we wschodniej części kraju, powstała w 1990 roku po połączeniu NRD z RFN. Stolicą jest Poczdam. Obecny premier Brandenburgii to Matthias Platzeck (SPD), stojący na czele lokalnej koalicji SPD/CDU.