Kedyw - wojsko - Polski Serwis Naukowy

Kedyw (Kierownictwo Dywersji Komendy Głównej Armii Krajowej) – wydzielony pion organizacyjny Armii Krajowej.

Formowanie Kedywu

Rozkaz nr 84 Dowódcy Armii Krajowej gen. Stefana Roweckiego "Grota", wydany 22 stycznia 1943 noszący nazwę Uporządkowanie odcinka walki czynnej, miał za zadanie stworzenie podstawy formalnej dla nowej organizacji organów kierujących walką bieżącą i realizujących ją. Postanowiono połączyć dotychczasowe wysiłki Związku Odwetu i Wachlarza i wzmocnienie ich osobami dotychczas nie biorącymi udziału w walce czynnej.

Stefan Paweł Rowecki ps. Grot, Rakoń, Grabica, Inżynier, Jan, Kalina, Tur (ur. 25 grudnia 1895 w Piotrkowie Trybunalskim, zm. 1-2 sierpnia 1944 w Sachsenhausen) – generał dywizji Wojska Polskiego, komendant główny Armii Krajowej (dowódca Sił Zbrojnych w Kraju) (od 14 lutego 1942 do 30 czerwca 1943), teoretyk wojskowości.

Jan Mazurkiewicz, ps. Radosław, a także Jan, Sęp, Socha, Zagłoba (ur. 27 sierpnia 1896 we Lwowie, zm. 4 maja 1988 w Warszawie) – polski dowódca wojskowy, pułkownik Armii Krajowej, dowódca Zgrupowania "Radosław" w czasie powstania warszawskiego, generał brygady Wojska Polskiego w stanie spoczynku, wiceprezes ZBoWiD, członek Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu (1981–1983).

Rozkaz 84 nakazywał zorganizowanie tak w KG, jak w komendach Obszarów i Okręgów "komórek sztabowych" o nazwie "Kedyw" (Kierownictwo Dywersji). Zwracano przy tym uwagę na dyspozycyjność podległych tym komórkom oddziałów, oraz polecano stworzenie dla nich odrębnej sieci szybkiej łączności z komendantami Okręgów i Obszarów.

Stanisław Wierzyński (ur. 10 lutego 1910 we Lwowie, zm. 7 września 1988 w Warszawie) – oficer rezerwy piechoty WP, podchorąży (1934), podporucznik (15 sierpnia 1942), porucznik (wrzesień 1944), kapitan (1986). Syn Hieronima Wierzyńskiego, ojciec Macieja Wierzyńskiego i Anny Wierzyńskiej.

Związek Odwetu (ZO) – organizacja wojskowa sabotażowo-dywersyjna Związku Walki Zbrojnej powołana do życia 20 kwietnia 1940 rozkazem komendanta ZWZ płk. Stefana Roweckiego "Grota".

Organizację Kedywu rozpoczęto jednak wcześniej: na naradach i odprawach przeprowadzonych w listopadzie 1942. Pierwszą akcją wykonaną przez patrole saperskie Kedywu KG było uderzenie w transport kolejowy (Odwet za Zamojszczyznę) wykonane w noc sylwestrową z 31 grudnia 1942 na 1 stycznia 1943.

Armia Krajowa (AK) – zakonspirowana siła zbrojna polskiego podziemia w czasach II wojny światowej, działająca pod okupacją niemiecką państwa polskiego i sowiecką w granicach sprzed 1 września 1939 oraz poza nimi. Była najsilniejszą i najlepiej zorganizowaną armią podziemną z działających w tamtym czasie w Europie.

Szare Szeregi – kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP i szerzej – całego Związku Harcerstwa Polskiego, w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej 1939-1945. Szare Szeregi zostały powołane 27 września 1939 w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej.

Zadania Kedywu

Członkowie Sztabu Kedywu w czasie powstania warszawskiego: od lewej Jan Mazurkiewicz "Radosław", Wacław Chojna "Horodyński", nieznany powstaniec i Stanisław Wierzyński "Klara"

Dla Kedywu KG rozkaz nr 84 przewidywał następujące zadania:

planowanie akcji dywersyjnych i sabotażowych w skali ogólnej oraz opracowywanie wytycznych dla Okręgów

kontrola Kedywu w Okręgach

kierowanie akcją Oddziałów Dyspozycyjnych Kedywu KG AK

studia nad metodami i sposobami organizowania akcji dywersyjnych, sabotażowych i partyzanckich, opracowywanie oraz wydawanie wytycznych i instrukcji

szkolenie dowódców zespołów i patroli dywersyjnych oraz instruktorów technicznych dla potrzeb okręgów

badanie i opiniowanie materiałów, sprzętu i pomysłów w zakresie akcji sabotażowo-dywersyjnej

centralna produkcja środków walki sabotażowo-dywersyjnej

zaopatrywanie Okręgów w środki walki – w miarę posiadanych zasobów

nadzór nad odcinkiem pracy tych organizacji społecznych, których zadaniem jest współdziałanie w walce czynnej oraz udzielanie im pomocy w zakresie wyszkolenia i zaopatrzenia materiałowego

Podporządkowanie

Ten sam rozkaz nakazywał oddanie wszystkich oddziałów sabotażowo-dywersyjnych działających w Okręgach pod bezpośrednie rozkazy komendantów Okręgów, w których również powstawać zaczęły oddziały Kedywu Okręgów. Nie dotyczyło to jedynie Kedywu KG. Z chwilą "zmontowania" Kedywu swoją odrębność organizacyjną stracić miały Związek Odwetu i Wachlarz. Planowano włączenie do Kedywu tych grup bojowych, które działały już w ramach mniejszych oddziałów organizacji.

Tajna Organizacja Wojskowa (TOW) lub Dywersyjna Organizacja Wojskowa (DOW) - tak organizatorzy dywersji pozafrontowej nazywali organizację, która miała być powołana w chwili zajęcia terytorium II RP przez agresora.

Wachlarz – kryptonim wydzielonej organizacji dywersyjnej Związku Walki Zbrojnej i Armii Krajowej, utworzonej latem 1941 w związku z wybuchem wojny niemiecko-radzieckiej.

Ze Związku Odwetu Kedyw KG wchłonął działające tam od listopada 1942 Grupy Szturmowe "GS" Szarych Szeregów.

W marcu 1943 nastąpiło scalenie z dowodzoną przez ppłk Jana Mazurkiewicza ps. Radosław Tajną Organizacja Wojskową. Dowództwo objął płk August Emil Fieldorf ps. Nil, a po 1 lutego 1944 roku, po odejściu płk Fieldorfa - ppłk Jan Mazurkiewicz ps. Radosław.

Oddziały Kedywu zapisały swoją bohaterską kartę w czasie powstania warszawskiego walcząc w ramach zgrupowania Radosław.

Bibliografia

HENRYK WITKOWSKI "KEDYW" OKRĘGU WARSZAWSKIEGO ARMII KRAJOWEJ W LATACH 1943 - 1944", Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych 1985, ISBN 83-202-0217-5,

Rybicka Hanna "Kedyw okręgu Warszawa Armii Krajowej Dokumenty - rok 1944", Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego 2009, ISBN 9788323505082

Drzyzga Bernard "Kedyw Okręgu AK Łódź i 60 Pułk AK", 1988,

Jan Gozdawa-Gołębiowski "Kedyw "Białowieży", Książka i Wiedza 1990, ISBN10 8305119688, ISBN13 9788305119689,

Struktura Organizacyjna Armii Krajowej, Marek Ney-Krwawicz w: Mówią wieki nr 9/1986.