Ken'ichi Fukui - Polski Serwis Naukowy

Ken'ichi Fukui (jap. 福井謙一, Fukui Ken'ichi, ur. 4 października 1918 w Nara, zm. 9 stycznia 1998 w Kioto) – japoński chemik. W 1981 otrzymał Nagrodę Nobla w dziedzinie chemii (niezależnie od Roalda Hoffmanna), za teoretyczne, badania reaktywności związków chemicznych. Jeden ze współtwórców teorii orbitali frontalnych (granicznych).

Nara (?) jest stolicą prefektury Nara w regionie Kansai na wyspie Honsiu, niedaleko Kioto. Znajdują się tutaj zabytki wpisane na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego UNESCO. Miasto to, pod nazwą Heijō-kyō (jap. 平城京), było pierwszą stolicą Japonii i siedzibą dworu cesarskiego w latach 710-740 oraz 745-784. Po przeniesieniu stolicy do Heian-kyō miasto stało się ważnym ośrodkiem klasztornym. Utraciło natomiast znaczenie polityczne.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Urodził się w Nara. W 1941 ukończył chemię na Imperialnym Uniwersytecie w Kioto, po czym zajął się badaniami paliw syntetycznych w Wojskowym Laboratorium Paliwowym. W 1943 wrócił na macierzystą uczelnię, gdzie został wykładowcą na Wydziale Chemii Paliw. W latach 1951 – 1982 był profesorem chemii fizycznej na Uniwersytecie w Kioto. Pomiędzy 1982 i 1988 był prezesem Instytutu Technologii w Kioto. Był też członkiem International Academy of Quantum Molecular Science.

Węglowodory aromatyczne, areny – cykliczne węglowodory, w których istnieje układ naprzemiennie położonych sprzężonych wiązań podwójnych i pojedynczych między atomami węgla. Cząsteczki związków aromatycznych są płaskie (o ile ich struktura przestrzenna nie wymusza odchyłek, jak np. dla fullerenu C60), a wszystkie atomy pierścienia aromatycznego muszą mieć hybrydyzację sp2.

Chemia (. Współcześnie wiadomo, że przemiany substancji wynikają z praw, według których atomy łączą się poprzez wiązania chemiczne w mniej lub bardziej trwałe związki chemiczne, a także praw według których wiązania pękają i tworzą się ponownie prowadząc do przemian jednych związków w drugie co jest nazywane reakcjami chemicznymi. Chemia zajmuje się także rozmaitymi własnościami substancji wynikającymi bezpośrednio z ich budowy atomowej.

Zaczynając pracę eksperymentalną, Fukui stworzył grupę teoretyków, z którymi kontynuował badania nad chemią organiczną. Wyniki były publikowane głównie w czasopismach japońskich. W 1952 odniósł sukces, odkrywając związek pomiędzy gęstością elektronów i aktywnością chemiczną w węglowodorach aromatycznych. Starał się też sformułować dokładną drogę reakcji chemicznych. Jego pierwsza praca dotycząca tej problematyki (1970) w prosty sposób tłumaczyła geometryczny kształt reagujących cząsteczek. Wykazał tam też w przejrzysty sposób istotną rolę orbitali frontalnych w reakcjach.

HOMO i LUMO to akronimy oznaczające najwyższy zapełniony orbital molekularny (ang. Highest Occupied Molecular Orbital) i najniższy nie zapełniony orbital molekularny (ang. Lowest Unoccupied Molecular Orbital).

Nagroda Nobla – wyróżnienie przyznawane za wybitne osiągnięcia naukowe, literackie lub zasługi dla społeczeństw i ludzkości, ustanowione ostatnią wolą fundatora, szwedzkiego przemysłowca i wynalazcy dynamitu – Alfreda Nobla.

Za swoją pracę koncentrującą się na roli orbitali frontalnych w reakcjach chemicznych otrzymał Nagrodę Nobla. W szczególności chodziło o kwestię dzielenia luźno powiązanych elektronów zajmujących orbitale frontalne, to jest HOMO (najwyższy zajęty, od ang. highest occupied molecular orbital) i LUMO (najniższy niezajęty, od ang. lowest unoccupied molecular orbital).