Ketmia - Polski Serwis Naukowy

Kwiat

Kwiat

Odmiana o pełnych kwiatach

Podwójny hibiskus

Podzielony płatek hibiskusa

Ketmia (Hibiscus L.) nazywana także hibiskusem (spolszczenie nazwy łacińskiej) – rodzaj krzewów i roślin zielnych z rodziny ślazowatych. Należy do niego ok. 220 gatunków pochodzących z obszarów o ciepłym klimacie Gatunkiem typowym jest Hibiscus syriacus L..

Malezja (malajski Malaysia) – państwo w Azji Południowo-Wschodniej, na Półwyspie Malajskim i wyspie Borneo; obszar 329 847 km², ludność 27 730 000 (5 września 2008), stolica Kuala Lumpur (ok. 1 500 000 mieszkańców), siedziba rządu w Putrajaya.

Ketmia konopiowata, kenaf (Hibiscus cannabinus) – gatunek rośliny należący do rodziny ślazowatych. Pochodzi z Afryki, rozprzestrzenił się także na innych kontynentach w strefie klimatu tropikalnego. Jest też uprawiany.

Morfologia

Do rodzaju tego należą zarówno małe drzewa, krzewy jak i rośliny zielne. Liście mają rozmaite kształty od prostych kolistych do lancetowatych z ząbkowanym zakończeniem brzegów liścia. Kwiaty są duże i wyraziste, trąbkowate, z pięcioma płatkami, w kolorach od różowego poprzez czerwone do żółtego o szerokości 4-15 cm. W środku kwiatu znajduje się prętosłup.

Ślazowce, malwowce (Malvales Dumort.) – rząd roślin okrytonasiennych z kladu różowych. W dawniejszych systemach (np. w systemie Cronquista z 1981) rząd obejmował pięć blisko spokrewnionych z sobą rodzin. W XXI wieku systematycy traktują ten rząd bardziej obszernie, włączając doń ponad 6 tysięcy gatunków roślin pochodzących od wspólnego przodka. W różnych ujęciach rośliny te łączone są w taksony różnych rang; w systemie Reveala z 2007 wyróżnionych zostało aż 21 rodzin (w tym wydzielane wcześniej przez Cronquista), podczas gdy w systemie APweb szereg wydzielanych tak rodzin łączonych w jedną rodzinę ślazowatych (Malvaceae), a w sumie rodzin w rzędzie jest 10.

Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski – całościowa, krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Opracowana została przez Instytut Botaniki im. prof. W. Szafera PAN w Krakowie. Składa się z dwóch wydań.

W strefie umiarkowanej najczęściej spotyka się gatunek Hibiscus syriacus (znany jako Róża Althei czy Róża Szarona). W rejonach tropikalnych najczęściej spotykanym gatunkiem jest Hibiscus rosa-sinensis.

Hibiskus jest też pożywieniem niektórych larw motyli.

Systematyka

Synonimy

Bombycidendron Zoll. & Moritzi, Bombycodendron Hassk., orth. Var., Brockmania W. Fitzg., Pariti Adans., Wilhelminia Hochr.

Ketmia szczawiowa (Hibiscus sabdariffa) - gatunek z rodziny ślazowatych pochodzący z tropikalnej Ameryki i rozpowszechniony w uprawie w całej strefie tropikalnej. Roślina jest popularna zwłaszcza w krajach arabskich i Indiach, gdzie sporządza się z jej suszonych kielichów napoje i stosuje w formie przypraw do różnych potraw.

Ketmia róża chińska (Hibiskus rosa-sinensis) – gatunek rośliny z rodziny ślazowatych (Malvaceae). Popularna roślina ozdobna. Prawdopodobnie pochodzi z Azji, obecnie jednak nigdzie nie rośnie dziko, występuje wyłącznie w uprawie.

Pozycja systematyczna wg APweb (aktualizowany system system APG III z 2009)

Należy do plemienia Hibisceae, podrodziny Malvoideae, rodziny ślazowatych Malvaceae, rzędu ślazowców, kladu różowych (rosids) w obrębie okrytonasiennych (Magnoliophyta ). Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Malvanae Takht., rząd ślazowce (Malvales Dumort.), podrząd Malvineae Rchb., rodzina ślazowate (Malvaceae Juss.), podrodzina Hibiscoideae Leurss., plemię Hibisceae Rchb., podplemię Hibiscinae A. Dumont, rodzaj ketmia (Hibiscus L.).

Roślina zielna – roślina o delikatnej, soczystej, niezdrewniałej łodydze rozwijającej się nad ziemią. Łodyga pokryta jest pierwotną tkanką okrywającą, czyli skórką. W klimacie umiarkowanym okres wegetacyjny roślin zielnych kończy się z chwilą nadejścia mrozów.

Ketmia syryjska (Hibiscus syriacus L.), nazywana także ślazowcem syryjskim,, ślazem drzewnym, poślubnikiem syryjskim – gatunek krzewu z rodziny ślazowatych. W stanie dzikim występuje w Chinach i Indiach. Jest uprawiany w licznych rejonach świata.

Gatunki (wybór)

Hibiscus acetosella Welw. ex Hiern

''Hibiscus arnhemensis F. D. Wilson

Hibiscus brackenridgei A. Gray – tzw. hibiskus hawajski (ma'o hau hele)

Hibiscus calyphyllus Cav.

Hibiscus cameronii Knowles & Westc.

Hibiscus cannabinus L. – ketmia konopiowata

Hibiscus cardiophyllus A. Gray

Hibiscus coccineus Walter – ketmia krwista

Hibiscus diversifolius Jacq.

Hibiscus drummondii Turcz.

Hibiscus flavifolius Ulbr.

Hibiscus furcellatus Desr. – tzw. hibiskus hawajski (akiohala)

Hibiscus furcatus Willd.

Hibiscus heterophyllus Vent.

Hibiscus indicus (Burm. f.) Hochr.

Hibiscus kokio Hillebr. ex Wawra

Hibiscus laevis All.

Hibiscus lasiocarpos Cav.

Hibiscus lavaterioides Moric.

Hibiscus ludwigii Eckl. & Zeyh.

Hibiscus macranthus Hochst. ex A. Rich.

Hibiscus micranthus L. f.

Hibiscus moscheutos L.

Hibiscus mutabilis L.

Hibiscus paramutabilis L. H. Bailey

Hibiscus pedunculatus L.f

Hibiscus platanifolius (Willd.) Sweet

Hibiscus radiatus Cav.

Hibiscus rosa-sinensis – ketmia róża chińska

Hibiscus sabdariffa – ketmia szczawiowa

Hibiscus schizopetalus (Dyer) Hook. f.

Hibiscus scottii Balf. f.

Hibiscus sinosyriacus L. H. Bailey

Hibiscus syriacus L. – ketmia syryjska

Hibiscus trionum L. – ketmia południowa

Hibiscus waimeae A. Heller

Zastosowanie

Rośliny ozdobne: Wiele z gatunków hibiskusa jest uprawianych z uwagi na charakterystyczne kwiaty. Hibiscus syriacus (Mugunghwa) jest narodowym kwiatem Korei Południowej a Hibiscus rosa-sinensis (Bunga Raya albo chiński hibiskus) jest symbolem Malezji. Hibiskus hawajski znalazł się w godle stanu Hawaje.

Rośliny lecznicze. Kwiat hibiskusa ma właściwości obniżające ciśnienie krwi, a polisacharydy wzmacniają odporność organizmu. Działa on też kojąco, przeciwzapalnie oraz łagodzi podrażnienia, uważa się także, że wzmacnia wątrobę. Ma przyjemny kwaskowaty smak i piękny, czerwony kolor. Hibiskus (kwiat malwy sudańskiej) to wyjątkowo cenne źródło naturalnej witaminy C oraz wapnia, witamin i soli mineralnych. Przyspiesza on przemianę materii, zmniejsza wchłanianie w jelitach, działa wzmacniająco na wątrobę i oczyszcza organizm. W afrykańskiej medycynie ludowej przypisuje się mu działanie antybakteryjne i moczopędne, dzięki czemu zapobiega zastojom wody w organizmie.

Jeden z gatunków hibiskusa, znany jako kenaf (Hibiscus cannabinus) jest powszechnie używany w produkcji papieru oraz jako roślina jadalna (do przyrządzania naparów – szczególnie w Egipcie, Sudanie (tzw. karkade) oraz na Karaibach).

W niektórych rejonach (np. w Polinezji) wykorzystuje się włókna roślinne z łodyg hibiskusa.

Ciekawostki

Miasto Chengdu w Chinach jest znane jako miasto hibiskusa.

Kwiat hibiskusa kwitnie tylko jeden dzień.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-02-19].
Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.
Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2009-02-03].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-09-11].
United States Department of Agriculture Agricultural Research Service: Family: Malvaceae Juss. (ang.). Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-19].
Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Hibiscus (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-02-03].