Kirys - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy zbroi. Zapoznaj się również z: kirys – ryba.

Kirys Stefana Batorego, szkic Jana Matejki

Kirys – zbroja ochraniająca korpus składająca się z dwóch części: ochraniającego pierś napierśnika i osłaniającego plecy naplecznika, połączonych za pomocą rzemieni w pasie i na ramionach. Do jego dolnej części, tzw. fartucha, można było przymocować nabiodrniki lub taszki osłaniające uda.

Karacena (z łac. coriacea skórzana lub z wł. corazzina - zbroja na skórze) – oryginalna polska zbroja łuskowa wytworzona w w XVII wieku w sarmackim okresie kultury staropolskiej, gdy motywy wschodnie i klasycznie rzymskie były naśladowane i przetwarzane. Zbroja składała się z kaftana skórzanego pokrytego metalowymi płytkami w kształcie łusek nachodzących na siebie. Szczególnie popularna była w dobie panowania króla Jana III Sobieskiego, którego portrety w tego typu uzbrojeniu zachowały się do dziś.

Wydawnictwo Arkady – powstało w 1957 roku w wyniku połączenia "Budownictwa i Architektury" i oficyny "Sztuka". Nazwa nawiązuje do wydawanego w Warszawie w latach 1935-1939 miesięcznika artystycznego pod tytułem "Arkady". Pierwszym kierownikiem wydawnictwa był Tadeusz Filipczak, pełnił tę funkcję do 1966 roku. Jego następcą, aż do 1989 roku był Eugeniusz Piliszek.

Początkowo kirys wyrabiany był ze specjalnie utwardzanej skóry. Grecy wytwarzali z brązu kirys torsowy z odzwierciedleniem ludzkiego torsu. Ostatecznie ten element zbroi wytwarzano z żelaza. Starożytni rzymianie używali kirysu w postaci zbroi płytowej lorica segmentata w I-III wieku. W średniowieczu łączono go często z kolczugą lub jako części pełnej zbroi płytowej. W Polsce znany jest kirys karacenowy (używany od XV wieku do schyłku XVIII w.) i kirys husarski, na zachodzie Europy dominowały tzw. kirysy kamizelkowe. Występował również jako część zbroi kirasjerskiej, będąc jedyną, poza hełmem, ochroną. Do dziś spotykany na wyposażeniu francuskich i włoskich reprezentacyjnych gwardii. W Indiach występował w formie zbroi zwanej cztery lustra.

Zbroja kirasjerska (staropol. zbroja rajtarska) – ukształtowana w końcu XVI i używana do połowy XVII wieku zbroja płytowa zakrywająca ciało od dłoni do kolan.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Przypisy

↑ Michał Gradowski, Zdzisław Żygulski: Słownik uzbrojenia historycznego. Warszawa: PWN, 2010, s. 129. ISBN 978-83-01-16260-3.
↑ Michéle Byam: Broń i zbroje. Wyd. III. Warszawa: Arkady, 1991, s. 13, 26-33. ISBN 83-213-3754-0.

Zobacz hasło kirys w Wikisłowniku