Klan Campbell - Polski Serwis Naukowy

Campbell - (gael. - cam beul - krzywe usta) - jeden z najpotężniejszych i najliczniejszych historycznych klanów szkockich i nazwisko szkockich rodów. Klan Campbell wywodzi się z okolic jeziora Loch Awe w środkowo-zachodniej Szkocji.

Ekspansję klanu rozpoczął w XIII w. sławny wojownik Cailean Mór (gael. Wielki Colin). Drogą podbojów terytoriów sąsiednich klanów (m.in. Macgregorów, Macdonaldów, Stewartów, Macdougallów), wchłaniania mniejszych klanów (m.in. MacArthur), korzystnych małżeństw i nadań królewskich (zwłaszcza za wspieranie Roberta Bruce w walce o niepodległość, Campbellowie rozszerzali swoje terytorium zajmując prawie całe hrabstwo Argyll i liczne dobra w innych rejonach Szkocji. Do największego znaczenia klan Campbellów doszedł od końca XVII do połowy XVIII wieku wspierając angielskich najeźdźców. Jako jedyny z góralskich klanów stanął po stronie Anglii podczas szkockich powstań w 1715 i 1745. Korzystając z opieki i pomocy Anglików Campbellowie kontynuowali ekspansję i umacniali zdobycze terytorialne, zbrojnie (m.in. 1646 r. - rzeź w Dunoon, 1692 r.- rzeź w Glencoe) i dzięki nadaniom królewskim.

Argyll - inaczej Argylshire - historyczne hrabstwo w Szkocji, obecnie w okręgu Argyll i Bute. Od II w n.e. zamieszkane przez Celtów z Irlandii (Szkoci). Już w wieku III Argyll znalazł się pod panowaniem Celtów, którzy stworzyli na jego obszarze królestwo Dalriada (V-IX w.). W drugiej połowie IX wieku weszło w skład Szkocji.

Zawołanie bojowe klanów szkockich in. War Cry (ang – slogan z gael sluagh-ghairm ,wym.slogorn) – krótkie hasło identyfikujące i zwołujące członków klanu, głównie na polu bitwy.

naczelnikami klanu są książęta Argyll, noszący tradycyjny tytuł Mac Cailean Mór (gael. syn Wielkiego Colina). Obecnym wodzem klanu jest Torquhill Ian Campbell, 13, książę Argyll.

Godło klanu - złota głowa dzika

Godło roślinne - woskownica europejska (łac.Myrica gale}

Zawołanie wojenne - "Cruachan!" (nazwa szczytu nad jeziorem Loch Awe)

Marsz klanowy - Baile Inneraora (The Campbells Are Coming)

siedziba wodza klanu - zamek Inveraray Castle w hrabstwie Argyll.

Klan Campbell dzieli się na kilka gałęzi:

Rzeź w Dunoon – masakra dokonana przez klan Campbellów na członkach klanu Lamont na półwyspie Cowal, zwłaszcza w okolicach zamku Dunoon, w czasie wojen klanowych w XVII w.

Dzik (Sus scrofa) – gatunek dużego, lądowego ssaka łożyskowego z rzędu parzystokopytnych. Sus scrofa jest jedynym przedstawicielem dziko żyjących świniowatych w Europie. Jest przodkiem świni domowej.

Campbell of Argyll

Campbell of Breadalbane

Campbell of Loudon

Campbell of Strachur

Campbell of Glenorchy

Campbell of Cawdor

Campbell of Craignish

Do klanu należą, obok rodzin o nazwisku Campbell, także rody i rodziny o nazwiskach m.in. Artur, Bannatyne, Burns, Cambell, Calder, Cawmill, Connochie, Denure, Dunoon, Haws, Hastings, Lorn, Loudoun, MacArthur, MacCowan, MacDermid, MacDiarmaid, MacGibbon, MacIvor, MacKessock, MacLaws, MacVicar, Orr, Pinkerton, Thomas, Ure, Walker.

Woskownica europejska (Myrica gale L.) – gatunek rośliny wieloletniej należący do rodziny woskownicowatych. Występuje nad morskimi wybrzeżami w Ameryce Północnej, Azji i w Europie. W Polsce jest rośliną bardzo rzadką, występuje jedynie w niewielu miejscach nad Bałtykiem, największe jej skupienia znajdują się nad Zalewem Szczecińskim.

Rzeź w Glencoe – wydarzenie z 13 lutego 1692 r., kiedy w dolinie Glencoe, w regionie Strathclyde, położonej na wyżynach Szkocji, od 38 do ponad 70 (według różnych źródeł) mieszkańców wioski Glencoe, głównie członków klanu MacDonald (w tym kobiet i dzieci), zostało zabitych przez żołnierzy króla angielskiego Wilhelma III, należących głównie do klanu Campbell. MacDonaldowie, jak większość klanów góralskich, wspierali bunt jakobitów (popierali króla Jakuba II) i nie chcieli uznać króla Wilhelma i jego żony Marii II.

Jednym z pierwszych naczelników klanu był Colin Wielki (Cailean Mor). Na jego cześć wszyscy Szefowie Klanu do dziś noszą gaelicki przydomek MacCailein Mór („Syn Wielkiego Colina”). Niektórzy genealodzy wykraczają poza oficjalną (sięgającą XII w.) historię rodziny, wywodząc Campbellów od Wilhelma Zdobywcy. Większość jednak przychyla się do gaelickiego pochodzenia rodu, zaliczając ich do heraldycznego rodu Galery, jednego z dwóch wielkich, na poły legendarnych drzew rodowych Szkocji (obok rodu Lwa) wywodzącego się od dawnych władców Wysp.

Wilhelm I Zdobywca (William the Conqueror, Guillaume le Conquérant), zwany także Wilhelmem Bękartem (William the Bastard, Guillaume le Bâtard), (ur. ok. 1028 w Falaise, zm. 9 września 1087 w klasztorze Saint Gervais niedaleko Rouen), król Anglii i książę Normandii. Był nieślubnym synem księcia Normandii Roberta I Wspaniałego, zwanego również Robertem Diabłem. Jego matką była Herleva (lub Herletta), najprawdopodobniej córka Fulberta, garbarza z Falaise.

Tartan – tkanina zwykle z wełny owczej, o kraciastym wzorze utworzonym z krzyżujących się różnej szerokości i barwy pasów przebiegających w takim samym porządku zarówno wzdłuż osnowy jak i wątku. W klasycznej szkockiej kracie zespół pasków zostaje w sposób lustrzany odwzorowany w pionie i poziomie. W niektórych szkockich kratach (np. tartanie Jukonu) zamiast lustrzanego odbicia stosuje się zwykłe kopiowanie, lub (w kracie zwanej American with eagle) wprowadza się dodatkowe prążki burzące symetrię. Jest to najbardziej charakterystyczny wizualny wyróżnik identyfikujący, wraz z godłem (Badge), zawołaniem wojennym i marszem klanowym przynależność do konkretnego klanu szkockiego.

Zasadniczy tartan Campbellów jest niemal tożsamy ze tartanem 42. Pułku Piechoty Górskiej, słynnej "Czarnej Straży" (Blackwatch), przeważnie jest jednak jaśniejszy. Campbellowie mają do niego prawo, jako współtwórcy pułku, który początkowo składał się głównie z członków klanu. Każda odnoga klanu posiada własną wariację tartanu, istnieją ponadto wersje tartanu myśliwskiego, codziennego, kobiecego.

Inveraray Castle, Zamek Inveraray (gael. Caisteal Inbhir Aora) - zamek w zachodniej Szkocji, położony w pobliżu miasta Inveraray. Siedziba księcia Argyll, naczelnika klanu Campbell.

Szkocja (ang. Scotland, gael. Alba) – dawniej niezależne królestwo, obecnie część składowa Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej. Obejmuje północną część wyspy Wielkiej Brytanii oraz Hebrydy, Orkady i Szetlandy. Od południa graniczy z Anglią. Krajobraz w przeważającej części wyżynny i górski. Klimat umiarkowanie ciepły, wybitnie morski. Na północy Szkocji Góry Kaledońskie i Grampiany, na południu Wyżyna Południowoszkocka. W centrum niewielka Nizina Środkowoszkocka skupiająca większą część ludności.

"Cruachan!" zawołanie bojowe klanu - jest nazwą wzniesienia górującego nad posiadłościami Campbellów. Dewizą klanu Campbell jest "ne obliviscaris", (łac nie zapomnimy).

Literatura

Thomas Innes of Learney: The Tartans of The Clans and Families of Scotlan, W. & A.K. Johnston Limited, Edinburgh & London, 1938.

Zobacz też

Blackwatch - The Royal Highland Regiment

Macgregor (MacGregor, McGregor, Gregarah) - gael. syn Gregora - szkockie nazwisko i nazwa klanu. Razem z klanami Grant , Macnab , Mackinnon , MacQuarie , Macaulay należeli do dawnego wielkiego klanu MacAlpin, łączącego według legendy potomków króla Kennetha MacAlpina. W rzeczywistości prawdopodobnym przodkiem klanu był Griogair MacDungal, jeden z lokalnych władców szkockich w IX w.

MacDonald, Macdonald, McDonald są zanglicyzowanymi formami szkockiego nazwiska patronimicznego "Mac Dhomhnuill". Zapoznaj się również z: Klan Donald, McDonald

Uwagi

Jako godło klanu został zamieszczony zamiennie herb wodzów klanu, książąt Argyll. Właściwe godło (clan badge) klanu przedstawiające złotą głowę dzika, jest w przygotowaniu.

Obok tartanu klanowego widnieje odznaka pułkowa Black Watch

Linki zewnętrzne

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Klan Campbell

strona o klanach i strojach szkockich

Łacina (łac. lingua Latina, język łaciński) – język indoeuropejski z podgrupy latynofaliskiej języków italskich, wywodzący się z Lacjum (łac. Latium), krainy w starożytnej Italii, na północnym skraju której znajduje się Rzym. Łacina była językiem ojczystym Rzymian. Stała się z czasem językiem urzędowym całego Imperium Rzymskiego, wypierając inne wcześniej używane na tym obszarze języki (takie jak oskijski czy umbryjski).