Klasztor Andechs

Klasztor Andechs

Klasztor Andechs, miedzioryt Johanna Ulricha Krausa, [w:] Anton Wilhelm Ertl, Churbaierischen Atlas, 1687

Ślub Henryka I Brodatego z Jadwigą z Andechs, według ikonografii z XIV w.

Kościół przyklasztorny św. Mikołaja i św. Elżbiety

Kościół przyklasztorny, chór

Nagrobek Carla Orffa

Klasztor Andechs (niem. Kloster Andechs) – klasztor benedyktyński na wzgórzu Heiliger Berg w Andechsie na wschodnim brzegu Jeziora Ammer w górnej Bawarii w południowych Niemczech.

Wettynowie (Wettinowie, niem. Wettiner) – dynastia niemiecka wywodząca się z dzisiejszej Saksonii-Anhaltu. Panowała w Miśni, Saksonii i księstwach Turyngii. Jej przedstawiciele zasiadali także na tronie w Warszawie (elektorowie August II Mocny, August III Sas jako Królowie Polski i Wielcy Książęta Litwy oraz król Saksonii Fryderyk August I jako książę warszawski). Boczną linią dynastii jest rodzina Koburgów (Coburg), panująca w Wielkiej Brytanii (od 1917 r. pod nazwiskiem Windsor), Belgii, Bułgarii i Portugalii (pod nazwiskiem poprzedniej dynastii – Bragança).
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Zabudowania klasztorne postawiono w miejscu dawnego zamku Andechs, siedziby dynastii Andechs, z której pochodziła św. Jadwiga. Od 1850 klasztor podlega opactwu św. Bonifacego w Monachium.

Przyklasztorny kościół św. Mikołaja, św. Elżbiety i św. Marii słynie z rokokowych wnętrz, sztukaterii i fresków autorstwa Johanna Baptisty Zimmermanna. W skarbcu klasztornym znajduje się wiele relikwii, m.in. kości czaszki św. Jadwigi. Obok Altötting, Andechs jest najważniejszym celem pielgrzymek w Bawarii.

Klasztor znany jest z warzonego tu piwa Andechser.

Henryk I Brodaty (Jędrzych I Brodaty) (ur. pomiędzy 1165/1170 [1], zm. 19 marca 1238 [2] w Krośnie Odrzańskim) – książę wrocławski w latach 1201-1238, opolski 1201-1202, kaliski 1206-1207 i od 1234, władca ziemi lubuskiej do 1206, 1210-1218 i od 1230, od 1232 książę krakowski, od 1234 w południowej Wielkopolsce po rzekę Wartę, od 1230 opieka nad Opolem, od 1232 opieka nad Sandomierzem, od 1234 pełnia władzy nad Opolszczyzną (przekazanie Kazimierzowicom w zamian ziemi kaliskiej pod swoim zwierzchnictwem), ze śląskiej linii dynastii Piastów, założyciel tzw. monarchii Henryków Śląskich.
Grzegorz I zwany: Wielki, Dialog lub Dwojesłow (ur. ok. 540 w Rzymie, zm. 12 marca 604 w Rzymie) – z pochodzenia Rzymianin, papież (od 3 września 590 do śmierci), pierwszy mnich (benedyktyn) będący papieżem, święty katolicki i prawosławny (jako Grzegorz Dialogos). Zaliczony przez papieża Bonifacego VIII do grona czterech doktorów Kościoła, reformator Kościoła.

Historia

Zamek Andechs

Historia Andechsu sięga X w. kiedy to, wedle legendy graf Rasso (880-954) przywiózł z wyprawy do Rzymu i Ziemi Świętej relikwie, dla których ufundował klasztor w Wörth (obecnie Grafrath). W obliczu najazdu Węgrów relikwie zostały ewakuowane do kaplicy na wzgórzu zamkowym, dając początek słynnemu świętemu skarbowi (niem. Heiliger Schatz).

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.
Arpadowie (rzadziej Arpadzi, czasem: dynastia Arpadowiczów) - dynastia książąt (889-1001), a następnie królów węgierskich (do 1301). Pierwsza węgierska dynastia narodowa.

W 1068 pojawiła się po raz pierwszy nazwa Andehsa. W 1128 graf Bertold II zarządził pierwsza pielgrzymkę do znajdujących się w Andechsie relikwii. W 1132 grafowie Andechs przekazali swoją siedzibę w Dießen Stolicy Apostolskiej i przenieśli się do zamku Andechs.

W 1176 przyszła tu na świat Jadwiga (1176–1243), córka grafa Bertolda IV i jego żony Agnieszki z rodu Wettynów, późniejsza święta. W 1186 Jadwiga poślubiła na zamku Andechs księcia śląskiego Henryka I Brodatego.

Kaplica (łac. cappa zdrobniale capella kapliczka) – niewielka chrześcijańska budowla sakralna, wolno stojąca lub połączona z większym obiektem architektonicznym; wydzielone pomieszczenie z ołtarzem lub boczna część kościoła tworząca odrębną całość, w której znajduje się ołtarz.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

W 1180 cesarz Fryderyk I Barbarossa podarował Bertoldowi IV księstwo Meranu (Istria). W 1189 Bertold IV wyruszył z Ratyzbony na wyprawę krzyżową. Na życzenie Barbarossy przywodził jednemu z czterech hufców rycerskich.

W XII w. Andechs otrzymał w darze relikwie trzech świętych hostii (niem. Heilige Drei Hostien). Dwie z nich były konsekrowane przez papieża Grzegorza I a jedna przez Leona IX.

W 1208 książęta Andechs-Meran zostali posądzeni o udział w zamordowaniu w Bambergu króla Filipa Szwabskiego. W 1211–1220 książęta zostali uniewinnieni i zrehabilitowani.

Piwo – najstarszy i najczęściej spożywany . W znaczeniu ogólnym piwo to każdy napój otrzymany w wyniku enzymatycznej hydrolizy skrobi i białek zawartych w ziarnach zbóż i poddany fermentacji alkoholowej. W węższym znaczeniu pod pojęciem piwa rozumie się zawierający alkohol i dwutlenek węgla napój otrzymany w wyniku fermentacji alkoholowej wody, słodu i chmielu przy użyciu wyselekcjonowanych szczepów drożdży.
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

W 1235–36 papież Grzegorz IX wyniósł na ołtarze Elżbietę Węgierską, córkę króla Węgier Andrzeja II z dynastii Arpadów i Gertrudy z Meran, córki Bertolda IV.

Wraz ze śmiercią Otto II z Meranu w 1248 wymarła męska linia książąt Andechsu-Meranu. Włości książęce zostały przejęte przez ród Wittelsbachów a zamek zniszczony w czasie walk z Wittelsbachami. Relikwie udało się ukryć, lecz miejsce ich ukrycia pozostawało nieznane.

W 1270 książę Ludwik III rozpoczął odbudowę kościoła w Andechsie.

Johann Baptist Zimmermann (ur. 3 stycznia 1680 w Gaispoint koło Wessobrunn, zm. 2 marca 1758 w Monachium) – bawarski malarz i sztukator, jeden z najznamienitszych przedstawicieli baroku i rokoko w Niemczech.
Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

26 maja 1388 pod ołtarzem św. Mikołaja dawnej kaplicy zamkowej odnalazły się zagubione relikwie i zostały przeniesione do kaplicy dworskiej św. Laurentego w Monachium. W 1391–92 zapadła decyzja o założeniu w Andechsie klasztoru, by roztoczyć opiekę nad relikwiami i pielgrzymami. Pierwsza wzmianka o klasztorze pochodzi z 1392 kiedy to biskup Johann z Ratyzbony informuje w liście o odpustach udzielonych dla miasta Monachium oraz klasztoru Andechs.

Wittelsbachowie - jedna z najstarszych dynastii niemieckich. Jej przedstawiciele panowali w krajach niemieckich: Bawarii, Palatynacie Reńskim oraz przejściowo w Brandenburgii. Trzykrotnie zdobywali tron władców Niemiec, jednak nie zdołali go utrzymać w swej rodzinie. Zasiadali także przejściowo na tronach kilku państw europejskich: Szwecji, Danii, Węgier, Czech, Holandii, Grecji. Współcześnie, od 1919 roku uznawani przez jakobitów za prawowitych królów Anglii, Szkocji i Irlandii.
Arnika (Arnica L.) – rodzaj roślin należących do rodziny astrowatych. Należy do niego około 30 gatunków roślin. Przedstawiciele tego rodzaju występują głównie na terenie Ameryki Północnej, tylko dwa gatunki pochodzą z Eurazji (A. montana, A. angustifolia). W florze Polski występuje tylko jeden gatunek. Gatunkiem typowym jest Arnica montana L..

W 1394 powróciły do klasztoru z Monachium trzy święte hostie.

W 1416 Andechs został podporządkowany zakonnikom z Dießen (niem. Diessener Chorherrenstift). W 1423 książę Ernest zlecił wybudowanie tu trójnawowego kościoła halowego, a wzgórze nazwał Świętą Górą (niem. Heiliger Berg). Do 1425 wróciły do Andechsu pozostałe relikwie.

W 1438 wspomniano po raz pierwszy przyklasztorną gospodę.

Albrecht III Dobrotliwy, niem. Albrecht III. der Gütige (ur. 27 marca 1401 r. w Monachium, zm. 29 lutego 1460 r. tamże) – książę Bawarii-Monachium od 1438 r. z dynastii Wittelsbachów.
Leon IX, (Bruno hrabia Egisheim-Dagsburg), (ur. 21 czerwca 1002 w Eguisheim koło Colmar w Alzacji, zm. 19 kwietnia 1054) – święty Kościoła katolickiego, papież w okresie od 12 lutego 1049 do 19 kwietnia 1054

17 marca 1455 książę Albrecht III założył tu klasztor benedyktyński i sprowadził mnichów z klasztoru w Tegernsee. W 1458 opatem klasztoru został Eberhard Stöckling a klasztor uniezależnił się od zakonników w Tegernsee.

W 1669 klasztor wraz z zabudowaniami strawił wielki pożar wywołany uderzeniem pioruna. Odbudowę klasztoru ukończono w 1675. Wtedy też wzniesiono słynną wieżę kościoła przyklasztornego zwieńczoną barokowym dachem cebulastym.

Z okazji trzechsetnej rocznicy powstania klasztoru w 1755, opat Bernhard Schütz zlecił przebudowę kościoła w duchu rokoko malarzowi dworskiemu z Monachium Johannowi Zimmermannowi (1680-1758), który sporządził plany prac i nadzorował całe przedsięwzięcie. Ponadto osobiście wykonał m.in. sztukaterie sufitowe, ścienne i kolumnowe oraz freski na sufitach w nawie głównej, nawach bocznych i zakrystii.

Klemens IV, (wcześniej Guy Foulques), (ur. 23 listopada 1200 w Saint-Gilles - zm. w 29 listopada 1268 w Viterbo) – papież w okresie od 5 lutego 1265 do 29 listopada 1268.
Pożar – niekontrolowany proces spalania w miejscu do tego nieprzeznaczonym. Warunkiem zapoczątkowania i przebiegu procesu jakim jest pożar (podobnie jak w procesie spalania) jest istnienie czworokąta spalania:

Obok Zimmermanna nad wystrojem kościoła pracowali również: rzeźbiarz dworski Johann Baptist Straub (1704–1784), rzeźbiarze szkoły weilheimskiej Franz Xaver Schmädl (1705–1777) i Hans Degler, (ok. 1570–1634/35), malarz dworski Johann Andreas Wolff (1652–1716), malarz Elias Greiter Młodszy (1595–1641/42) oraz złotnik monachijski Johann Michael Roth (zm. ok. 1763). Rokokowe wnętrza zachowały się po dziś dzień.

Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – w literaturze opowieść posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.
Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany) – potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu, w Kościele katolickim najwyższa po papieżu godność kościelna.

XIX–XX wiek

W procesie sekularyzacji w 1803 klasztor Andechs został rozwiązany. W 1846 król Bawarii Ludwik I Wittelsbach nabył Andechs a w 1850 przekazał go założonemu wcześniej klasztorowi benedyktyńskiemu św. Bonifacego w Monachium.

W 1929 wrocławski kardynał Adolf Bertram przekazał klasztorowi relikwie św. Jadwigi.

W okresie II wojny światowej w klasztorze przechowywano dobra kultury. Od 1971 Andechs jest miejscem ostatniego spoczynku członków rodziny Wittelsbachów. W jednej z kaplic bocznych kościoła przyklasztornego, tzw. Schmerzhafte Kapelle, znajduje się grób kompozytora Carla Orffa. Od 1992 w klasztorze odbywają się coroczne festiwale muzyczne „Orff w Andechsie“ (niem. Orff in Andechs).

Ratyzbona (niem. Regensburg, czes. Řezno) – miasto wydzielone (Kreisfreie Stadt) w Bawarii, nad Dunajem. siedziba władz rejencji Górny Palatynat i powiatu Ratyzbona. Polska nazwa miasta wywodzi się z pradawnej nazwy celtyckiej Radasbona.
Istria (słń. i chor. Istra, wł. Istria) - półwysep w południowej Europie, w północnej części Morza Adriatyckiego. Zdecydowana jego większość należy do Chorwacji, tylko niewielka północna część do Słowenii, a najbardziej na północ wysunięte miasteczko Muggia do Włoch. Leży między zatokami Triesteńską, Kvarner i Rijecką. Za północno-wschodnią granicę półwyspu uznaje się zazwyczaj pasmo górskie Ćićarija i dolinę rzeki Rosandra (słń. Glinščica). Powierzchnia: ok. 3,5 tys. km². Ludność ok. 330 tys. (z tego ok. 235 tys. w Chorwacji, ok. 80 tys. w Słowenii, ok. 15 tys. we Włoszech).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)