Klasztor Marienstern - Polski Serwis Naukowy

Kościół i klasztor Mariijna Hwězda/Marienstern

Kościół i klasztor Mariijna Hwězda/Marienstern na znaczku wydanym przez pocztę niemiecką

Klasztor Marienstern (niem. Kloster Marienstern, łuż. Klóšter Marijina Hwězda) – klasztor cysterek leżący na Łużycach Górnych koło Panschwitz-Kuckau.

Zbrasław (cz. Zbraslav) - najbardziej wysunięta na południe dzielnica Pragi. Leży około 10 km na południe od centrum miasta, w ujściu Berounki do Wełtawy, w administracyjnej dzielnicy Praga 16. Badania archeologiczne wykazały, iż tereny obecnej dzielnicy zamieszkiwane były od ok. 2000 r. p.n.e. Pierwsza wzmianka o miejscowości pochodzi z 1115 r. kiedy to Zbrasław był własnością klasztoru w Kladrubach. W 1268 r. król Przemysł Ottokar II postawił tu zamek myśliwski. Jego następca Wacław II 20 kwietnia 1292 r. sprowadził cystersów z Waldsassen i założył klasztor zwany Aula Regia. W 1297 r. kościół klasztorny stał się bazyliką, a wkrótce miejscem spoczynku władców Czech – Wacława II, Wacława III oraz Wacława IV Luksemburskiego. Aula Regia była ważną ostoją wiary oraz nauki. W Zbrasławiu działał kronikarz Piotr z Żytawy (tu powstały Malogranatum i Kronika Zbrasławska).

Język górnołużycki - jeden z dwóch języków łużyckich, którym posługują się Serbołużyczanie na niewielkim obszarze wokół Budziszyna we wschodniej części Niemiec.

Klasztor został założony w 1248 r. przez panów von Kamenz. Dwa lata później został przyjęty do wspólnoty cysterskiej i oddany pod zwierzchnictwo klasztoru Altzella koło Nossen. Pod swoją opiekę wziął Marienstern margrabia brandenburski, a następnie król czeski Jan Luksemburski. W 1280 r. rozpoczęto budowę klasztoru. W 1429 r. został splądrowany przez husytów. W okresie średniowiecza cysterki zwiększały swoje posiadłości ziemskie, którymi zarządzał wójt klasztorny mianowany spośród miejscowego rycerstwa przez opatkę. Opactwo należało do zgromadzenia stanowego Górnych Łużyc.

Łużyce Górne (niem. Oberlausitz, górnołuż. Hornja Łužica, dolnołuż. Górna Łužyca, łac. Lusatia Superior) - kraina historyczno-geograficzna w Niemczech (kraj związkowy Saksonia, częściowo Brandenburgia), niewielkie fragmenty także na terytorium Polski. Głównym miastem jest Budziszyn. Do XV wieku tereny te znane były jako Milsko, od zamieszkującego je plemienia słowiańskiego Milczan. Na tych ziemiach wykształcił się język górnołużycki.

Cystersi (łac. Cistercienses, pełna łacińska nazwa Ordo Cisterciensis, skrót OCist.) – zakon katolicki wywodzący się z benedyktynów i posługujący się regułą benedyktyńską, założony w 1098 r. przez Roberta z Molesme, pierwszego opata z Cîteaux (z łac. Cistericium) (obecnie Saint-Nicolas-lès-Cîteaux) we Francji. Nazwa zakonu pochodzi od łacińskiej nazwy tego właśnie miejsca (Cistertium - to określenie z kolei pochodzi od sformułowania cis tertium lapidem - "przy trzecim kamieniu (milowym)"). Pierwsze klasztory powstały w La Ferté (1113), Pontigny (1114), Clairvaux (1115) i Morimond (1115).

W czasie reformacji klasztor nie został zlikwidowany. Przestało natomiast istnieć opactwo Altzella. O prawo zwierzchnictwa nad Marienstern spierali się opat z Neuzelle i dziekan z Budziszyna. Pod koniec XVI i na początku XVII w. cysterki były wizytowane przez opatów klasztorów w Strahovie i Zbrasławiu w Królestwie Czeskim. Podczas wojny trzydziestoletniej klasztor został splądrowany przez Szwedów, a zakonnice zbiegły do Bledzewa. W 1635 r. Łużyce przeszły pod władzę protestanckich elektorów saskich, którzy zagwarantowali im nienaruszalność mienia. Po objęciu polskiego tronu przez elektora Fryderyka Augusta I i konwersji na wiarę katolicką powstały silne więzi między klasztorem a rodziną elektorską. Podczas wielkiej wojny północnej zakonnice zbiegły do Litomierzyc. Po ich powrocie, w latach 1716-1732 nastąpiła barokowa przebudowa klasztoru.

Jan I Luksemburski, Jan Ślepy (czes. Jan Lucemburský, niem. Johann von Luxemburg) (ur. 10 sierpnia 1296, zm. 26 sierpnia 1346) – syn cesarza rzymsko-niemieckiego Henryka VII, od 1309 hrabia Luksemburga, od 1310 król Czech, w latach 1310-1335 tytularny król Polski.

Po sekularyzacji klasztoru Neuzelle Marienstern przeszedł pod nadzór opactwa w Oseku w Czechach. W 1826 r. utworzono St.-Josephs-Institut – szkołę dla dziewcząt z internatem. W latach 1833-1872 zlikwidowano powinności feudalne we wsiach klasztornych. Podczas Wiosny Ludów pojawiły się niezrealizowane plany sekularyzacji. W 1871 r. wprowadzona na mocy papieskiej decyzji postanowienia o surowej klauzurze.

W 1923 r. w Marienstern obradował pierwszy synod odrodzonej diecezji miśnieńskiej. Na początku rządów hitlerowskich zlikwidowano szkołę klasztorną. Podczas II wojny światowej zakwaterowano w opactwie przesiedleńców z Besarabii. W 1945 r. część zakonnic uciekła do Oseku. W czasach powojennych majątek ziemski klasztoru przeszedł pod nadzór biskupa miśnieńskiego.Na polecenie władz państwowych zamknięto browar. W 1973 r. otwarto ośrodek dla niepełnosprawnych dziewcząt. W latach 1966-1998 przeprowadzono remont kościoła i klasztoru.

Obecnie w klasztorze mieszka 18 zakonnic, które opiekują się niepełnosprawnymi dziewczętami. Dla turystów jest dostępny kościół, ogrody, muzeum, gospoda i sklep.

W 1998 r. na 750-lecie klasztoru poczta niemiecka wydała okolicznościowy znaczek pocztowy z widokiem klasztoru i napisami w językach górnołużyckim i niemieckim.

Bibliografia

Karlheinz Blaschke (Hrsg.): 750 Jahre Kloster St. Marienstern Festschrift, hrsg. im Auftr. von Äbtissin M. Benedicta Waurick und dem Konvent der Zisterzienserinnenabtei St. Marienstern. Halle an der Saale 1998.

Judith Oexle: Zeit und Ewigkeit. 128 Tage in St. Marienstern - Erste Sächsische Landesausstellung, 13. Juni 1998 - 18. Oktober 1998 im Kloster St. Marienstern, Panschwitz-Kuckau. Ausstellungskatalog. Halle an der Saale 1998.

Heinrich Magirius: Das Kloster Sankt Marienstern. Berlin 1981,

Winzeler, Marius: Die neue Schatzkammer des Klosters St. Marienstern. In: Sächsische Heimatblätter. 2000 Heft 6, S. 326-331.