Klasztor Szarytek w Łucku - Polski Serwis Naukowy

Klasztor szarytek – zabytek o znaczeniu ogólnoukraińskim w Łucku, przy ul. Katedralnej 17–19. Budynki, w których mieścił się niegdyś klasztor, należały do katedry Św. Trójcy. Były wzniesione w XVI wieku i później przebudowane w XVIII wieku.

Historia

W 1427 roku książę Witold przeniósł katolicką kurię biskupią z Włodzimierza do Łucka. Wtedy też został wzniesiony kościół pw. Świętej Trójcy. W 1545 roku z fundacji biskupa łuckiego Jerzego Falczewskiego powstała nowa katedra oraz kilka kamienic dla potrzeb kurii. W 1781 roku kościół spłonął i nie został już odbudowany. Siedziba biskupa została przeniesiona do kościoła oo. Jezuitów.

Wołyń (ukr. Волинь) – kraina historyczna w dorzeczu górnego Bugu oraz dopływów Dniepru: Prypeci, Styru, Horynia i Słuczy, obecnie część Ukrainy - obwody wołyński i rówieński, zachodnia część żytomierskiego oraz północne części tarnopolskiego i chmielnickiego.

Zgromadzenie Sióstr Miłosierdzia św. Wincentego à Paulo (Szarytki, Wincentynki - fr. Filles de la Charité - Córki Miłosierdzia Św. Wincentego à Paulo) – żeńskie katolickie zgromadzenie zakonne założone przez św. Wincentego à Paulo i św. Ludwikę de Marillac.

Po przeniesieniu kurii i kleru, jedną część dawnego katedralnego gmachu zajęła szkoła, w drugiej części urządzony został szpital i sierociniec. Nad tym ostatnim objęła pieczę szlachcianka Józefa Polanowska, która z własnych funduszy utrzymywała tu do 70 starców, kalek i sierot. W 1829 roku biskup Kasper Cieciszowski sprowadził do Łucka siostry miłosierdzia (szarytki). Został im przydzielony sierociniec "Angelica" i szpital dla starców. Pozostałe części budynku nadal zajmowała szkoła. Przez jakiś czas działało tu gimnazjum, gdzie wykładał literaturę rosyjską Pantelejmon Kulisz. Od roku 1860 roku działała tu też szkoła, którą wizytował Tadeusz Czacki.

Maltańska Służba Medyczna – paramedyczne stowarzyszenie katolickie. Swoje działanie opiera o podstawy wiary katolickiej i hasło Zakonu Maltańskiego (Suwerennego Rycerskiego Zakonu Szpitalników św. Jana Jerozolimskiego) – Obrona wiary i pomoc potrzebującym (Tuitio fidei et obsequium pauperum). Dzieło Związku Polskich Kawalerów Maltańskich jakim jest Maltańska Służba Medyczna- Pomoc Maltańska rozwinęła się także w innych krajach takich jak: Austria, Niemcy, Włochy, Bułgaria, Irlandia świadcząc działalność opartą o wiarę katolicką i pomoc potrzebującym.

Kasata klasztorów w zaborze rosyjskim i Królestwie Kongresowym – kasata klasztorów katolickich zgromadzeń zakonnych, przeprowadzona w XIX wieku przez władze rosyjskie i władze kościelne w Królestwie Kongresowym i na ziemiach zabranych.

s. Joanna Jasińska

W połowie XIX wieku rosyjski rząd rozpoczął aktywną walkę z katolicyzmem na Wołyniu oraz likwidację wielu klasztorów i kościołów. W 1866 roku kasacie uległ również klasztor szarytek. Ostatnią przełożoną łuckich szarytek była Joanna Jasińska. W 1917 roku staraniem Polskiej Macierzy Szkolnej w Łucku została założona szkoła podstawowa im. Królowej Jadwigi, która częściowo zajmowała gmach byłego klasztoru szarytek. W 1921 roku w klasztorze czasowo mieściła się szkoła handlowa.

Tadeusz Czacki herbu Świnka (ur. 28 sierpnia 1765 w Porycku na Wołyniu, zm. 8 lutego 1813 w Dubnie na Wołyniu) – polski działacz oświatowy i gospodarczy, pedagog, historyk, bibliofil, numizmatyk, członek Komisji Edukacji Narodowej, współtwórca Konstytucji 3 Maja, współzałożyciel warszawskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, twórca Biblioteki Poryckiej (liczącej 1558 wol. rpsów, ponad 8500 tomów dzieł pol., 3-4 tys. obcych i ok. 20 tys. broszur), główny organizator Liceum Krzemienieckiego zwanego Atenami Wołyńskimi.

Witold (lit. Vytautas, Vytautas Didysis (Witold Wielki), biał. Вітаўт, ros. Витовт) (ur. ok. 1350 - zm. 27 października 1430 w Trokach) – wielki książę litewski od 1401, syn Kiejstuta i Biruty, byłej kapłanki Praurimy z Połągi, brat stryjeczny Władysława Jagiełły.

Stan obecny

Na początku 1990 roku budynek został zajęty przez kurię biskupią kościoła rzymsko-katolickiego. Obecnie znajduje się tutaj rezydencja ordynariusza łuckiego biskupa Marcjana Trofimiaka. Swoją siedzibę ma w nim również Maltańska Służba Medyczna.

Architektura

Budynek klasztoru na planie podkowy składa się obecnie z dwóch części: • lewe (zachodnie) skrzydło – ul. Katedralna, 17 – zostało zbudowane w XV-XVI wieku. Na rogu budynku od strony północnej znajduje się czteroboczny ryzalit, w który mieści się pokój z małym oknem; • prawe (wschodnie) skrzydło – ul. Katedralna, 19 – zostało całkowicie przebudowane po pożarze w XVIII wieku. Północna ściana wzmocniona skarpą. Ściany ozdobione są pilastrami i gzymsami. Od wschodu dobudowano parterowy budynek.

Sekularyzacja – zmniejszenie roli religii dla społeczeństwa. Termin pochodzi od łacińskiego saecularis (świecki); do języka polskiego przeszedł z francuskiego sécularisation. Termin ten ma także znaczenie historyczne, oznaczające przejęcie majątku, urzędów lub innych sfer życia publicznego spod władzy lub kontroli władzy kościelnej na rzecz władz świeckich. Używa się także terminu kasata, np. klasztorów.

Kasper Kazimierz Cieciszowski herbu Pierzchała (ur. 1745 w Ozorowie, zm. 28 kwietnia 1831 w Łucku) – arcybiskup mohylewski, metropolita wszystkich kościołów rzymskokatolickich w Imperium Rosyjskim od 1827, biskup kijowski od 1785, biskup łucko-żytomierski od 1798.