Klaus Fuchs - Polski Serwis Naukowy

Klaus Fuchs

Klaus Fuchs (zdjęcie z Projektu Manhattan)

Klaus Fuchs (ur. 29 grudnia 1911 w Rüsselsheim, zm. 28 stycznia 1988 w Dreźnie) - niemiecki fizyk, tajny współpracownik wywiadu radzieckiego (GRU). Studiował matematykę i fizykę na uniwersytetach w Lipsku i Kilonii. Już na studiach interesował się polityką. Należał do Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (SPD), w 1932 został członkiem Komunistycznej Partii Niemiec (KPD). W następnym roku, po dojściu nazistów do władzy, wyjechał z ojczyzny i po krótkim pobycie we Francji osiadł w Wielkiej Brytanii, gdzie studiował i pracował na uniwersytetach: najpierw w Bristolu (pod kierunkiem Nevilla Motta), od 1937 w Edynburgu (u Maxa Borna).

Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.

Ethel Greenglass Rosenberg (28 września 1915 - 19 czerwca 1953, więzienie Sing-Sing, USA) i Julius Rosenberg (12 maja 1918 r. - 19 czerwca 1953 r., więzienie Sing-Sing, USA) – amerykańskie małżeństwo, związane z Partią Komunistyczną USA, oskarżone, osądzone i skazane na śmierć za szpiegostwo na rzecz Związku Radzieckiego i przekazywanie radzieckim agentom tajemnic dotyczących broni nuklearnej. Winę Rosenbergów potwierdziła dokumentacja ujawniona ostatnio w Rosji.

Po wybuchu wojny, jako obywatel niemiecki, został internowany. Z obozu na Wyspie Man zwolniono go po interwencji Borna. W 1941 wrócił na Wyspy i podjął pracę w zespole opracowującym brytyjską bombę atomową (projekt Tube Alloys). W 1942 otrzymał obywatelstwo brytyjskie. Mniej więcej w tym samym czasie podjął współpracę z wywiadem ZSRR.

Order Zasług dla Ojczyzny (niem. Der Vaterländische Verdienstorden) – odznaczenie (order) za zasługi dla państwa, nadawane w latach 1954–1990 w Niemieckiej Republice Demokratycznej.

Max Born (ur. 11 grudnia 1882 we Wrocławiu, zm. 5 stycznia 1970 w Getyndze) – pochodził z zasymilowanej wielkomieszczańskiej rodziny niemiecko-żydowskiej, matematyk i fizyk. Jedyny syn dr Gustawa Jakuba Borna (1851-1900), urodzonego w Kępnie (wtedy miasto pruskie, w prowincji Poznańskiej) Żyda i Margarete Kauffmann (1856-1886). Dziadek australijskiej piosenkarki i aktorki Olivii Newton-John. Urodził się i wychował we Wrocławiu, gdzie jego ojciec – twórca teorii ewolucji fizjologii był najpierw privatdozentem, a następnie profesorem anatomii porównawczej i embriologii na Uniwersytecie Wrocławskim.

W 1943 wyjechał do Stanów Zjednoczonych, gdzie pracował w laboratoriach atomowych, m.in. w Los Alamos. Brał udział w Projekcie Manhattan - pracach nad pierwszą bombą atomową. Do Wielkiej Brytanii wrócił w 1946. Pod koniec lat czterdziestych został aresztowany i 1 marca 1950 został skazany na 14 lat więzienia za szpiegostwo na rzecz ZSRR. Uważa się, że to właśnie Fuchs był najcenniejszym radzieckim szpiegiem w Projekcie Manhattan (nie Rosenbergowie), a przekazane przez niego informacje znacząco przyspieszyły prace nad radziecką bombą atomową.

Manhattan Engineering District (MED) szerzej znany pod nazwą skróconą Manhattan Project (Projekt Manhattan) – amerykański program naukowo-badawczy i konstrukcyjny zmierzający do konstrukcji i produkcji bomby atomowej. Program zapoczątkowany został w 1942 roku na polecenie prezydenta F. D. Roosevelta, wykorzystano w nim jednak rezultaty przedwojennych amerykańskich prac zmierzających do wykorzystania energii jądrowej dla napędu okrętów, w tym metodę separacji izotopu U235. Badania prowadzono w 3 ośrodkach: w Columbia University w Nowym Jorku, uniwersytecie w Chicago i uniwersytecie kalifornijskim. Konstrukcję bomby opracowano w Los Alamos National Laboratory. Program miał też swoją część zmierzająca do opracowania sposobów niedestrukcyjnego użycia energii atomowej, dzięki czemu opracowano konstrukcje i wyprodukowano pierwsze reaktory jądrowe.

Socjaldemokratyczna Partia Niemiec, (niem. SPD – Sozialdemokratische Partei Deutschlands) – najstarsza niemiecka partia polityczna wśród obecnie istniejących oraz jedna z najstarszych i największych partii politycznych na świecie, obchodziła w 2003 r. swoją 140. rocznicę powstania. Z liczbą ponad 500 000 członków stanowi najliczniejszą partię współczesnych Niemiec. Założona w 1863 r., do 1891 pod nazwą Socjalistyczna Partia Robotnicza (SAP). Założenia i program polityczny oparte są na ideałach socjaldemokratycznych i neoliberalnych (szczególnie za rządów kanclerza Gerharda Schrödera). Członkowie partii, którzy nie ukończyli 35. roku życia skupiają się w organizacji Jusos (Jungsozialisten in der SPD).

Z wiezienia wyszedł w 1959 i wyjechał do NRD, gdzie osiadł w Dreźnie. Pracował w instytucie fizyki. Za swe zasługi był w NRD wielokrotnie nagradzany. Odznaczony m.in. Orderem Karola Marksa oraz Orderem Zasług dla Ojczyzny. Zmarł 28 stycznia 1988 roku, w wieku 76 lat, w Dreźnie (NRD).

GRU (ros. ГРУ, Главное Разведывательное Управление; Gławnoje Razwiedywatielnoje Uprawlenije (Główny Zarząd Wywiadowczy)), w pełni oficjalnie II Zarząd Główny Sztabu Generalnego Sił Zbrojnych Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich/ Federacji Rosyjskiej, Jednostka Wojskowa 44388. Instytucja wywiadu wojskowego ZSRR, Rosji. Po rozpadzie ZSRR, wobec znaczącej redukcji aparatu i ograniczenia zakresu działalności cywilnych służb specjalnych wyrosłych na gruzach KGB, znaczenie GRU znacznie wzrosło.

Wywiad - służba specjalna zajmująca się pozyskiwaniem (często niejawnych) informacji. W skali państwa wywiad to jeden ze sposobów rozpoznania strategicznego, polegający na zbieraniu najważniejszych wiadomości politycznych, wojskowych i gospodarczych. Współcześnie, dzięki takim zdobyczom techniki jak podsłuch satelitarny, działalność wywiadowczą można go również prowadzić nie opuszczając terytorium własnego państwa.

Linki zewnętrzne

Nuclear Weapons Archive - Klaus Fuchs