Klemens III - Polski Serwis Naukowy

Klemens III (łac. Clemens III), wcześniej Paolo Scolari - papież w okresie od 19 grudnia 1187 do 20 marca 1191.

Był rzymianinem z bogatej, ale nie arystokratycznej rodziny. W marcu 1176 jest poświadczony jako subdiakon Św. Kościoła Rzymskiego oraz archiprezbiter Bazyliki S. Maria Maggiore. We wrześniu 1179 papież Aleksander III mianował go kardynałem-diakonem SS. Sergio e Bacco, a w grudniu 1180 promował do rangi kardynała-biskupa Palestriny. Podpisywał bulle papieskie między 17 października 1179 a 11 grudnia 1187.

Biskup Palestriny − biskup jednej z siedmiu diecezji suburbikarnych. Od VIII wieku do 1962 roku biskupi tej diecezji byli ex officio kardynałami. W 1962 Papież Jan XXIII postanowił, że kardynałowie-biskupi są jedynie tytularnymi biskupami diecezji suburbikarnych, powierzając faktyczną jurysdykcję nad nimi zwykłym biskupom ordynariuszom.

Kardynał (łac. cardinalis – główny, zasadniczy, mocno z czymś związany) – potocznie nazywany purpuratem z racji koloru noszonego mucetu, w Kościele katolickim najwyższa po papieżu godność kościelna.

W trakcie papieskiej elekcji w październiku 1187 Paolo Scolari był poważnym kandydatem na papieża, jednak nie wybrano go ze względu na zły stan zdrowia. Obrany wówczas papież Grzegorz VIII zmarł jednak po zaledwie dwóch miesiącach pontyfikatu, i w wyniku kolejnej elekcji papieżem został właśnie Paolo Scolari, który przybrał imię Klemens III.

Aleksander III (łac. Alexander III), właściwie Roland ze Sieny (ur. ok. 1100 w Sienie, zm. 30 sierpnia 1181 w Civita Castellana) – papież od 7 września 1159.

Papieska elekcja 19 grudnia 1187 – odbyła się po krótkim pontyfikacie Grzegorza VIII. W jej wyniku papieżem został Klemens III z rzymskiego rodu Scolari.

Wybór Paolo Scolariego wynikał prawdopodobnie z chęci powrotu kurii papieskiej do Rzymu po trwającym od 1184 roku wygnaniu. Liczono, że pochodzący z rzymskiej rodziny papież lepiej niż jego poprzednicy ułoży sobie stosunki z władzami miejskimi Wiecznego Miasta. Nadzieje te ziściły się bardzo szybko, gdyż już w lutym 1188 Klemens III powrócił wraz z kurią do miasta i bez większych przeszkód osiadł na Lateranie.

Lateran – zespół pałacowo-kościelny w Rzymie, zbudowany w IV wieku przez cesarza Konstantyna Wielkiego na gruntach pałacu rzymskiej rodziny Lateranów. Wówczas to powstał kościół pod wezwaniem Chrystusa Zbawiciela (później przemianowywany dwukrotnie na kościół św. Jana Chrzciciela i św. Jana Ewangelisty). Przebudowany pałac Lateranów oraz kościół cesarz podarował papieżom, którzy gospodarowali tam do 1308, kiedy to rezydencją papieską został Watykan. W 1308 roku pałac i kościół spłonęły, zostały jednak odbudowane, a arcybazylika św. Jana na Lateranie jest katedrą biskupa Rzymu (czyli papieża).

Bazylika Matki Bożej Większej lub Bazylika Matki Bożej Śnieżnej (wł. Basilica di Santa Maria Maggiore, w liturgii: Rzymska Bazylika Najświętszej Maryi Panny) — bazylika tytularna położona na wzgórzu Eskwilin w Rzymie.

Jednym z głównych zadań absorbujących papieża były przygotowania do III krucjaty. W tym celu rozesłał po Europie legatów wzywających możnych do wzięcia krzyża i starających się - z różnym skutkiem - zaprowadzić pokój między chrześcijańskimi władcami, aby umożliwić im udział w krucjacie.

III wyprawa krzyżowa odbyła się w latach 1189-1192. Była to próba odzyskania Ziemi Świętej z rąk sułtana ajjubidzkiego Saladyna, której podjęło się rycerstwo europejskie dowodzone przez cesarza Fryderyka I Barbarossę, króla francuskiego Filipa II Augusta i króla angielskiego Ryszarda Lwie Serce.

Grzegorz VIII (wcześniej Alberto de Morra), (ur. około 1110 w Benewent - zm. 17 grudnia 1187 w Piza, Włochy) - papież w okresie od 25 października 1187 do 17 grudnia 1187.

W 1189 Klemens III poparł Tankreda z Lecce przeciwko Henrykowi VI Hohenstaufowi w walce o sukcesję sycylijską. Krok ten podyktowany był obawą przed zjednoczeniem królestwa Sycylii z Cesarstwem i zburzeniem równowagi sił w Italii, gwarantującej dotąd niezawisłość Stolicy Apostolskiej. Zrodziło to kolejne napięcia w stosunkach cesarstwa z papiestwem, które jednak w pełni ujawniły się dopiero za następnych pontyfikatów.

Henryk VI Hohenstauf, niem. Heinrich VI. (ur. w listopadzie 1165 w Nijmegen, zm. 28 września 1197 w Messynie) – król Niemiec w latach 1190-1197 (koronowany w 1169), cesarz rzymsko-niemiecki w latach 1191-1197, król Sycylii (wraz z żoną Konstancją) w latach 1194-1197 z dynastii Hohenstaufów. Jeden z najpotężniejszych władców w historii Niemiec.

W ciągu swego pontyfikatu Klemens III mianował co najmniej 24 nowych kardynałów, z czego co najmniej 17 pochodziło z Rzymu lub okolic, w tym wielu z arystokratycznych rodzin. Doprowadziło to do zmiany struktury Świętego Kolegium, które na wiele lat zostało zdominowane przez rzymian. Krok ten prawdopodobnie miał służyć ściślejszemu związaniu wpływowych rodzin rzymskich z kurią i papiestwem. Klemens III był też jednym z pierwszych papieży praktykujących nepotyzm.

Klemens III, nie cieszący się nigdy dobrym zdrowiem, zmarł w pałacu laterańskim prawdopodobnie 20 marca 1191, po niewiele ponad trzyletnim pontyfikacie.

Przypisy

Data śmierci Klemensa III jest różnie podawana w przedziale między 13 marca a 10 kwietnia 1191. 20 marca to jednak najbardziej prawdopodobna data, zob. Katrin Baaken: Zu Wahl, Weihe und Krönung Papst Cölestins III. Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters Volume 41 / 1985, s. 203-211.

Źródła

I. S. Robinson, The Papacy 1073-1198. Continuity and Innovations, Cambridge University Press 1990

J. M. Brixius, Die Mitglieder des Kardinalkollegiums von 1130-1181, Berlin 1912, s. 65 nr 22

The Catholic Encyclopedia - Pope Clement III