Kleopatra Thea - Polski Serwis Naukowy

Moneta Kleopatry Thei

Kleopatra Thea (164 p.n.e. – 121 p.n.e.) — królowa państwa Seleucydów, panowała w latach 126- 121 p.n.e., córka władcy Egiptu Ptolemeusza VI Filometora. Matka Antiocha VI Epifanesa Dionizosa, Seleukosa V Filometora, Antiocha VIII Gryposa i Antiocha IX Kyzikenosa, żona Aleksandra Balasa, Demetriusza II Nikatora i Antiocha VII Sidetesa. Thea w języku greckim oznacza bogini.

Demetriusz II Nikator (gr. Zwycięzca; ur. 161 p.n.e., zm. 125 p.n.e.) - władca monarchii Seleucydów w latach 145 p.n.e.-139 p.n.e. i od 129 p.n.e. do śmierci, syn Demetriusza I Sotera.

Antioch VIII Grypos (Krzywonosy) (II w. p.n.e.) - król Syrii panujący w latach 126-96 p.n.e., z dynastii Seleukidów, młodszy syn Demetriusza II Nikatora.

Początkowo została z inicjatywy ojca wydana za mąż za Aleksandra Balasa, uzurpatora władzy królewskiej w Syrii, z którym miała syna Antiocha VI Epifanesa Dionizosa. W zamyśle Ptolemeusza Kleopatra miała mu pozwolić na ściślejsze uzależnienie Balasa. Po pojawieniu się prawowitego następcy tronu w Syrii - Demetriusza II Nikatora i po odniesieniu przez niego początkowych sukcesów, Ptolemeusz VI odwrócił się od Balasa. Następnie odebrał mu córkę i zaproponował jej rękę wraz z propozycją przymierza Demetriuszowi II.

Ptolemeusz VI Filometor - (ur. 186 p.n.e., zm. 145 p.n.e.), był szóstym władcą Egiptu z dynastii Ptolemeuszów. Władał krajem w latach 180-145 p.n.e.. Był synem Ptolemeusza V i Kleopatry I. Jego małżonką była jego siostra Kleopatra II, mieli razem synów: Ptolemeusza Eupatora i Ptolemeusza VII Neosa Filopatora oraz córki: Kleopatrę Theę i Kleopatrę III.

Antioch IX Kyzikenos (ur.?, zm. 95 p.n.e.) - król Syrii z dynastii Seleukidów. Syn Antiocha VII Sidetesa i Kleopatry Thea, przyrodni brat Antiocha VIII Gryposa. Przydomek Antioch IX wziął się od miasta Kyzikos, gdzie się wychowywał.

Z Demetriuszem II Nikatorem Kleopatra Thea miała synów Seleukosa V Filometora i Antiocha VIII Gryposa. Gdy mąż dostał się do niewoli partyjskiej w 139 p.n.e. ofiarowała swą rękę jego bratu Antiochowi VII Sidetesowi, z tego związku narodził się Antioch IX Kyzikenos. Wkrótce w walkach z Partami zginął Antioch VII, a z niewoli powrócił Demetriusz II Nikator.

Seleucydzi lub też Seleukidzi - dynastia hellenistyczna wywodząca się od jednego z dowódców Aleksandra Wielkiego, Seleukosa, który w wyniku wojen diadochów został władcą (w 312 p.n.e.) wielonarodowego, ogromnego imperium rozciągającego się od Azji Mniejszej na zachodzie do granic Indii na wschodzie. Już w III wieku p.n.e. w państwie pojawiły się tendencje separatystyczne, które skutkowały stopniowym zmniejszaniem się terytorium. Imperium Seleucydów przetrwało do roku 63 p.n.e., kiedy Pompejusz przyłączył jego resztki (obejmujące już tylko Syrię i Cylicję) do Rzymu (tereny wschodnie opanowali Partowie w II wieku p.n.e.).

Benedetto Bravo (ur. 1931 r.) – filolog klasyczny i historyk starożytności, profesor zwyczajny na Uniwersytecie Warszawskim. Mąż Ewy Wipszyckiej, ojciec Pawła Bravo. Ukończył studia na Uniwersytecie w Pizie i w Scuola Normale Superiore di Pisa w 1953 r. Lektor języka włoskiego w Paryżu 1956-1960. Doktorat i habilitację uzyskał na Uniwersytecie Warszawskim w 1966 i 1979 r., profesurę tytularną w 1994 r. Zatrudniony w Instytucie Historycznym UW kolejno jako asystent od 1962 r., starszy asystent, adiunkt, docent, profesor nadzwyczajny od 1991 r., profesor zwyczajny od 1999 r. Specjalizuje się w historii starożytnej Grecji okresu archaicznego i klasycznego.

Gdy w wyniku walk z uzurpatorem Aleksandrem Zabinasem Demetriusz II poniósł śmierć, Kleopatra Thea przejęła władzę. Aby ją utrzymać rozkazała zabić własnego syna Seleukosa V Filometora, który ogłosił się królem bez jej pozwolenia. W celu wzmocnienia swojej władzy dzieliła tron ze swoim drugim synem - Antiochem VIII Gryposem. W 121 p.n.e. Kleopatra Thea została zamordowana przez Antiocha VIII, który prawdopodobnie uczynił to w obawie o własne życie.

Seleukos V Filometor (ur. 145 p.n.e., zm.125 p.n.e.) - król Syrii z dynastii Seleukidów, panujący w latach 126 p.n.e.-125 p.n.e.. Syn Demetriusza II Nikatora i Kleopatry Thea. Określenie Filometor w języku greckim oznacza kochający matkę.

Antioch VI Epifanes Dionizos (ur.146 p.n.e., zm.138 p.n.e.) - władca Syrii z dynastii Seleukidów, syn Aleksandra Balasa i Kleopatry Thei córki Ptolemeusza VI, władcy Egiptu.

Bibliografia

Benedetto Bravo, Ewa Wipszycka: Historia starożytnych Greków. T. 3: Okres hellenistyczny. Warszawa: Wydawnictwo naukowe PWN, 1992, s. 266-268. ISBN 83-01-06653-9.