Klub "Gaja" (dokładnie Stowarzyszenie Ekologiczno-Kulturalne "Klub Gaja", z siedzibą w Wilkowicach) – jedna z najstarszych niezależnych organizacji pozarządowych zajmujących się ochroną środowiska naturalnego i prawami zwierząt w Polsce.

Stowarzyszenie zostało założone w 1988 roku. Od 2004 roku posiada status organizacji pożytku publicznego, zarejestrowane jest w Krajowym Rejestrze Sądowym pod numerem 0000120069. Statutową misją stowarzyszenia jest ochrona planety Ziemi oraz zachowanie środowiska naturalnego i różnorodności biologicznej dla nas i dla przyszłych pokoleń.

Stowarzyszenie współpracuje z trzema tysiącami placówek w całym kraju. Programy edukacji ekologicznej Klubu Gaja opierają się na aktywności lokalnej, w szczególności dzieci i młodzieży przy udziale przedstawicieli różnych instytucji, samorządów, administracji publicznej, organizacji pozarządowych i biznesu. Klub Gaja w swojej działalności edukacyjnej, warsztatach i wydarzeniach wykorzystuje niekonwencjonalne metody i różne formy sztuki.

W maju 2002 roku w miejscowości Leeds w Anglii został zarejestrowany Club Gaia UK. Jest to pierwsza filia polskiej organizacji ekologicznej na zachodzie Europy.

Założyciel Klubu Gaja Jacek Bożek był (obok Magdaleny Mosiewicz) pierwszym przewodniczącego partii Zieloni 2004 (do 11 listopada 2004).

Historia

Klub Gaja został założony przez Jacka Bożka jako grupa nieformalna na początku marca 1988 roku. Pierwsza zewnętrzna akcja Klubu Gaja odbyła się już w roku 1989: w centrum miasta Bielska-Białej dwóch ekologów (Jacek Bożek i Jerzy Oszelda) wspięło się razem w wielkim transparentem na drzewa przeznaczone do wycinki z powodu planu budowy banku. Bank można było jednak przesunąć trochę, tak aby drzewa pozostały nienaruszone. Tak też się stało. Ostatecznie nie udało się uratować wszystkich drzew, ale dwie topole żyją do dziś.

Pierwsza akcja Gai w obronie praw zwierząt odbyła się przed radzieckim cyrkiem w styczniu 1991 roku. Zrobiono pikietę, członkowie klubu mieli założone na głowy maski zwierząt, było trochę szumu w mediach, ale niewiele to wszystko dało. Wysłano list do prezydenta miasta z prośbą o zakaz wjazdu cyrków z tresurą zwierząt na teren Bielska-Białej, ten jednak nie zgodził się na to i sprawa utknęła w miejscu. Organizowane były kolejne akcje i pikiety. Dopiero w 1995 roku ekolodzy odnieśli sukces - prezydent wydał lokalny zakaz wjazdu cyrków z tresurą dzikich zwierząt na teren miasta.

Kampania "Teraz Wisła" została zapoczątkowana podczas Dnia Ziemi, 22 kwietnia 1994 roku w Warszawie. Jej celem jest ochrona ostatniej naturalnej rzeki w Europie - Wisły m.in. poprzez poprawę czystości wód w zlewni oraz doprowadzenia do ochrony (także prawnej) ciekawych terenów w Dolinie Wisły. Przez cały czas trwania kampanii zorganizowano wiele akcji, wystaw i konferencji. 19 czerwca 1994 roku Klub Gaja ustanowił Święto Wisły.

Dnia 24 października 1995 roku odbyła się największa kampania środowiskowa, do której włączyło się około 50 miast. Miała ona na celu uchwalenie ustawy "O ochronie praw zwierząt". Kampanię poparło tysiące ludzi z całej Polski, odbyła się akcja pod sejmem. Pod petycjami podpisało się około 600 000 osób. Dokładnie w 2 lata później (24 października 1997) ustawa weszła w życie. Zostało w niej zapisane, że "Zwierzę nie jest rzeczą". Chcąc upamiętnić tę chwilę Klub Gaja ustanowił Dzień Praw Zwierząt, który jest obchodzony co roku 22 maja.

Kampanię "Jeszcze żywy KARP" Klub Gaja prowadzi od od początku działalności, a akcję "Jeszcze żywy KARP" od 1998 roku.

W 2006 roku stowarzyszenie zwróciło się do Ministerstwa Sprawiedliwości w sprawie łamania zapisów ustawy „O ochronie zwierząt” w trakcie sprzedaży ryb. Chodziło o ich nadmierne stłoczenie w pojemnikach, w których były przewożone i sprzedawane, pakowanie żywych stworzeń do worków foliowych, zadawanie im niepotrzebnych ran i cierpień oraz zabijania karpi na oczach ludzi.

W 2009 roku akcja ruszyła pod hasłem Lud lubi karpia, karp lubi lód! Po 3 latach doprowadziliśmy do zmiany prawa! Sejm, na wniosek Klubu Gaja, wprowadził poprawki do Ustawy o ochronie zwierząt i stało się oczywiste, że ryba nie jest rzeczą, a karp jest kręgowcem! Koniec z bezprawnym męczeniem karpi w okresie przedświątecznym! W tym roku (2009) działania Klubu Gaja wspiera publicysta, podróżnik i krytyk kulinarny, Robert Makłowicz. Jego zaangażowanie w znaczący sposób może wpłynąć na zmianę myślenia i nawyków kulinarnych wśród szerszej rzeszy odbiorców. Kampanię wsparło także Laboratorium Reklamy Clos Brothers. Firma, która na co dzień jest związana z reklamą, aktywnie i chętnie angażuje się w różnego typu akcje społeczne, przeciwstawiając się coraz większemu zobojętnieniu społeczeństwa na problemy otaczającego nas świata. Współtworząc i organizując wraz z Klubem Gaja kampanię Lud lubi karpia, karp lubi lód zabiera swój głos w tej tak marginalizowanej dotąd sferze ochrony praw zwierząt.

W 2010r. „Jeszcze żywy KARP” najstarsza kampania Klubu Gaja z roku na rok przyciąga nowe twarze. Tym razem w „hicie na święta przeciwko męczeniu karpi” zgodziły się wystąpić aktorki: Magdalena Różczka i Julia Pietrucha oraz publicysta i kucharz – Robert Makłowicz, który do akcji przyłączył się już po raz drugi. W 2009r. Sejm, na wniosek Klubu Gaja uchwalił poprawkę do Ustawy o ochronie zwierząt. Zmieniony art. 2 wyraźnie wskazuje, iż prawo to chroni także ryby, tak jak inne kręgowce.

Najważniejsze pola działania i programy