Kołaczyce - Polski Serwis Naukowy

Kołaczyce – miasto w Polsce położone w województwie podkarpackim, w powiecie jasielskim, w gminie Kołaczyce; siedziba gminy Kołaczyce.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa krośnieńskiego.

Fontanna Bartek na rynku

Miejscowość jest siedzibą parafii św. Anny, należącej do dekanatu Brzostek, diecezji rzeszowskiej.

Geografia

Miasto od wschodu sąsiaduje z Sowiną i Bieździedzą, od zachodu graniczy z Kłodawą, od północy z Bukową, a od południa z Nawsiem Kołaczyckim. Zachodnią granicą miejscowości jest Wisłoka.

Pierwszy rozbiór Polski – nastąpił w roku 1772, pierwszy z trzech rozbiorów Polski, do których doszło pod koniec XVIII wieku. Dokonany drogą cesji terytorium I Rzeczypospolitej przez Prusy, Austrię (a właściwie Imperium Habsburgów) i Rosję.

Jasło – miasto powiatowe w południowo-wschodniej części Polski, w województwie podkarpackim (od 1999), w obrębie Dołów Jasielsko-Sanockich. Znajduje się ono na wysokości od 225 do 380 m n.p.m. na przecięciu rzek Wisłoki, Ropy oraz Jasiołki.

Przez miasto przebiega droga krajowa nr 73.

Kołaczyce widziane z Bączala Górnego

Historia

Miasto lokowane przez króla Kazimierza Wielkego w roku 1339. Kolejne pisemne wzmianki o miejscowości pochodzą z roku 1345 roku. Wymienia się też w nich Ostasza – kasztelana lubelskiego. W 1354 roku Kołaczyce za panowania króla Kazimierza Wielkiego uzyskały prawa miejskie. Kołaczyce wraz z kilkoma okolicznymi wsiami należały do opactwa tynieckiego, którego były własnością do I rozbioru Polski.W 1546 r. był wielki pożar w Kołaczycach. Po zniesieniu Opactwa Benedyktynów w Tyńcu, po pierwszym rozbiorze Polski rząd austriacki wydzierżawił te dobra osobom prywatnym. Od tego czasu miasto Kołaczyce zmieniało właścicieli. Pierwszym był Paweł Kmita Chorzewski. W 1779 r. miasto wraz z innymi wsiami zostało sprzedane za 80 000 florenów i 59 koron Karolowi Ederowi, Janowi obojga imion, Jakubowi baronowi Boesmerowi i Friesowi. Towarzystwo to z kolei odsprzedało z kolei Kołaczyce i Nawsie Kołaczyckie wraz z innymi jeszcze wsiami Achillesowi Johannotowi za 80 000 zł w 1811 r. W ten sposób Kołaczyce stały się miastem prywatnym. Prawa miejskie straciły Kołaczyce w 1919 roku.

Województwo krośnieńskie – jednostka podziału administracyjnego istniejąca w latach 1975 – 1998. Położone w południowo-wschodniej części Polski, przy granicy ze Słowacją i Ukrainą. Graniczyło od zachodu z województwem nowosądeckim i tarnowskim, a od północy z rzeszowskim i przemyskim. Siedzibą władz województwa było Krosno.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

1 stycznia 2010 roku Kołaczyce ponownie uzyskały prawa miejskie i stały się zarazem drugim po Jaśle miastem powiatu jasielskiego.

Toponimia

Colanthicze 1330, własność benedyktynów z Tyńca; Colaczicze 1358; Colacice 1401; w roku 1354 uzyskały prawa miejskie od króla Kazimierza Wielkiego.

Zabytki

rynek z fontanną Bartek fundowaną przez hr. Łosia z Brzysk,

budynek Gminnego Przedszkola w Kołaczycach z początku XIX – ul. Rynek 13,

dom z podcieniami z 1792 roku – ul. Rynek 62; nr rej.: A-222 z 9.10.1959,

kościół parafialny pw. św. Anny, w stylu neogotyckim z zabytkową kropielnicą (1632) i chrzcielnicą z XVII wieku; nr rej.: A-229 z 26.11.1990,

kapliczka z I połowy XIX wieku – ul. Mickiewicza 1,

figura Matki Boskiej w rynku, postawiona w 1803 roku,

figura św. Franciszka z 1885 na zjeździe z drogi Jasło – Pilzno,

zajazd z XVIII (przebudowany w latach 50. XX wieku) – ul. Rynek 2,

dom z XVIII wieku – ul. Rynek 10,

dom z XVIII wieku, przebudowany po 1886 – ul. Rynek 17,

dom z XVIII wieku – ul. Rynek 18,

cmentarz wojenny nr 38 Kołaczyce – Olszyny,

cmentarz wojenny nr 39 (kwatera na cmentarzu parafialnym),

Edukacja

Zespół Szkół Podstawowej i Gimnazjum

Zespół Szkół Ponadgimnazjalnych: Liceum Ogólnokształcące im. Marii Skłodowskiej-Curie oraz Liceum Profilowane

Bibliografia

KOBiDZ – rejestr zabytków województwa podkarpackiego

Oficjalna witryna internetowa gminy Kołaczyce

Przypisy

↑ Dz. U. z 2009 r. Nr 120, poz. 1000 Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 28 lipca 2009 r. w sprawie utworzenia, ustalenia granic i nazw gmin oraz siedzib ich władz, ustalenia granic niektórych miast oraz nadania niektórym miejscowościom statusu miasta
Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2010 r.
Monografia miasteczka Kołaczyc z 1908 r., (W:)Władysław Sarna, Opis powiatu jasielskiego, Kraków 1939, s. 65
Stanisław Rospond. Słownik etymologiczny miast i gmin. 1984. s 151

Linki zewnętrzne

Kołaczyce w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XV, cz. 2 (Januszpol – Wola Justowska) z 1902 r.

Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi

Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi

Oficjalna witryna internetowa gminy Kołaczyce