Koło zębate - Polski Serwis Naukowy

Przykłady kół zębatych o zębach prostych i śrubowych

Koło zębate – element czynny przekładni zębatej oraz element innych mechanizmów takich jak sprzęgło zębate, pompa zębata i innych.

W skład koła zębatego wchodzą:

wieniec zębaty,

piasta,

łącznik, łączący piastę i wieniec.

W niektórych kołach zębatych, szczególnie tych o niewielkiej liczbie zębów i małej średnicy, nie występuje łącznik, a wieniec zębaty spełnia jednocześnie rolę piasty. Takiego rodzaju koło zębate nazywa się zębnikiem. Zębnik często nacięty jest bezpośrednio na wale i tworzy z nim integralną całość lub osadzony jest na nim za pomocą połączenia wciskowego. Koło zębate na wale osadzone jest za pomocą połączenia wpustowego, wielowypustowego lub rzadziej połączenia klinowego.

Połączenie wciskowe - połączenie, w którym unieruchomienie części zapewnione jest przez tarcie pomiędzy ich powierzchniami. W połączeniu wciskowym elementy odkształcają się i związane z tym siły sprężystości materiału zapewniają odpowiedni docisk.
Wał – część maszyny, najczęściej w kształcie walca, obracająca się wokół własnej osi wraz z zamocowanymi na niej elementami, służąca do przenoszenia momentu obrotowego. Na wale mogą być osadzone: koła zębate, piasty, tarcze hamulcowe itp.

Wieniec zębaty składa się z zębów i wieńca, z którego zęby wystają. Przestrzenie pomiędzy zębami nazywane są wrębami.

Parametry koła zębatego

Parametry koła zębatego i zębów

Ząb koła zębatego

z – liczba zębów d – średnica podziałowa średnica okręgu na którym szerokość wrębu jest równa grubości zęba $d_a$ – średnica wierzchołkowa średnica okręgu przechodzącego przez wierzchołki zębów $d_f$ – średnica stóp średnica okręgu przechodzącego przez dna wrębów $d_b$ – średnica koła zasadniczego czyli wyobrażalnego koła z którego rozwijane są zarysy ewolwentowe boków zębów p – podziałka obwodowa odległość jednoimiennych boków zębów mierzona na łuku koła podziałowego $p_b$ - podziałka zasadnicza podziałka mierzona wzdłuż łuku koła zasadniczego m – moduł zęba parametr charakteryzujący wielkość zębów koła zębatego. Moduły kół współpracujących muszą być takie same. Moduł zęba jest wielkością znormalizowaną przez Polską Normę PN/M-88502. h – wysokość zęba suma wysokości głowy i stopy zęba $h_a$ – wysokość głowy zęba $h_f$ – wysokość stopy zęba y – współczynnik wysokości zęba wysokość głowy zęba wyrażona w krotności modułu y = 1 zęby normalne stosowane w większości przekładni zębatych y < 1 zęby niskie stosuje się w przekładniach zębatych stożkowych o zębach łukowych, w których koło małe ma niewielką liczbę zębów (od 5 do 10), w przekładniach ślimakowych, w sprzęgłach zębatych, w ewolwentowych połączeniach wielowypustowych y > 1 zęby wysokie stosowane w pompach zębatych. x – współczynnik korekcji przesunięcie zarysu odniesienia przy wykonywaniu koła zębatego wyrażone w krotności modułu x = 0 koło niekorygowane x > 0 odsunięcie zarysu odniesienia np. dla uniknięcia podcinania zębów x < 0 dosunięcie zarysu odniesienia c – luz wierzchołkowy zwykle 0,2 modułu

Przekładnia ślimakowa – przekładnia zębata o osiach prostopadłych leżących w dwóch różnych płaszczyznach. W przekładniach ślimakowych współpracują dwa elementy o odmiennej konstrukcji:
Pompa zębata - rodzaj pompy wyporowej rotacyjnej. Istnieją dwa rodzaje pomp zębatych: pompy o zazębieniu zewnętrznym oraz pompy zębate o zazębieniu wewnętrznym

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)