Kościół św. Jana Nepomucena w Monachium

Kościół św. Jana Nepomucena (też: Kościół Asamów, niem. Asamkirche, ang. Church of St. John Nepomuk, franc. Église Saint-Jean-Népomucène lub Église Asam) – kościół katolicki przy Sendlinger Str. w Monachium, w Niemczech. Jedna z najbardziej znanych świątyń stolicy Bawarii, perła architektury późnobarokowej i sztuki zdobniczej rokoka południowych Niemiec.

Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

Trójca Święta, Święta Trójca – dogmatyczne określenie w chrześcijaństwie, stwierdzające, że Bóg jest Bogiem Troistym, istnieje jako trzy Osoby - po grecku hypostazy [1] - pozostając jednocześnie jednym Bytem.[2] Wszystkie trzy Osoby są rozumiane jako mające tę samą jedną istotę czyli naturę, a nie jedynie podobne natury. Od początku trzeciego wieku[3] doktryna Trójcy zaczęła być formułowana następująco: jest "jeden Bóg istniejący w trzech Osobach i jednej substancji, Ojciec, Syn, i Duch Święty".[4] Wiara w Trójcę jest wyznawana przez wszystkie Kościoły katolickie, prawosławne, oraz wszystkie główne wyznania wyrastające z nurtu reformacji takie, jak luteranizm, kalwinizm, anglikanizm, metodyzm i prezbiterianizm. Dogmat o Trójcy Świętej jest więc uważany za „centralną prawdę wiary teologii chrześcijańskiej” [5]. Formuła Trójcy zatwierdzona została w 325 roku podczas soboru nicejskiego. Uznanie wiary w Trójcę Świętą jest pierwszym koniecznym warunkiem wstąpienia do Światowej Rady Kościołów [6].

Zbudowany w latach 1733 – 1746 przez braci Asamów, Kosmę Damiana Asama i Egida Quirina Asama. Powstał z prywatnej inicjatywy, z własnych środków i na prywatnym gruncie Egida Quirina Asama, by służyć braciom jako prywatna kaplica. Niewielką, jednonawową budowlę wzniesiono tak, by jej fasada znalazła się w linii zabudowy ulicy. Na sąsiednich parcelach dobudowano do świątyni dom mieszkalny Egida Quirina Asama (po lewej) i plebanię (po prawej). Dom i kościół były połączone bezpośrednim przejściem, a z sypialni właściciela był widok przez wewnętrzne okno wprost na główny ołtarz. Egid planował, by zostać w nim pochowanym po śmierci, jednak na skutek protestów mieszkańców dzielnicy plany te nie zostały zrealizowane i kościół w dalszym ciągu służy wiernym.

Jan Nepomucen (ur. ok. 1350 w Pomuku, obecnie Nepomuk, zm. 20 marca 1393 w Pradze) – prezbiter, spowiednik Zofii Bawarskiej, męczennik i święty Kościoła katolickiego.

Rokoko – nurt stylistyczny, obecny zwłaszcza w architekturze wnętrz, ornamentyce, rzemiośle artystycznym i malarstwie, występujący w sztuce europejskiej w latach ok. 1720-1790. Nurt rokokowy wyróżnia się także w dziejach literatury.

Wnętrze kościoła Św. Jana Nepomucena

Kościół, poświęcony Janowi Nepomucenowi, męczennikowi spowiedzi (wówczas jeszcze nie świętemu!), pozwolił braciom na swobodne rozwinięcie ich inspiracji twórczych, bez oglądania się na gust fundatora. Niewielkie wnętrze o wymiarach 22 na 8 metrów zadziwia ogromnym bogactwem form i kolorów. Podzielone ozdobnym gankiem emporowym ze „ślepą” balustradą na dwie kondygnacje, jest szczelnie wypełnione drobnymi formami architektonicznymi, rzeźbami i malowidłami. Utrzymane w tonacjach złota, brązów, zieleni oraz bladego błękitu i prawie zupełnie pozbawione naturalnego oświetlenia stwarza specyficzny nastrój i stanowi wyjątkowy przykład sztuki rokoka.

Konfesjonał - (łac. confessio, -are - sprzętwyznanie, wyznawać; ros. исповедальня) – (mebel) kościelny (znajdujący się w każdym kościele katolickim ) w kształcie zabudowanego krzesła z klęcznikami (bardzo często bogato zdobionego) przy którym ksiądz wysłuchuje spowiedzi. Penitent wyznaje swoje grzechy przed kapłanem, czyni to na klęczniku. Zamontowane kraty (najczęściej zasłonięte tkaniną) mają gwarantować zachowanie intymności.

Fasada – główna, efektowna elewacja budynku, o szczególnie dużej dekoracyjności, często nawet monumentalna, spełniająca funkcje reprezentacyjne wobec całego gmachu, a przez to wyróżniająca się spośród pozostałych elewacji. Zazwyczaj jest to elewacja przednia, jednak w budynkach narożnych mogą istnieć dwie fasady, a w wolno stojących nawet trzy lub wszystkie.

Ołtarz główny, z umieszczonym w dole sarkofagiem z woskową figurą patrona kościoła oraz przedstawieniem Trójcy Świętej u góry, na górnej kondygnacji rozświetlony jest centralnie umieszczonym, niewielkim owalnym oknem, flankowanym dwoma parami spiralnych kolumn. Zwraca uwagę zdobiona, złocista ambona oraz siedem drewnianych, misternie rzeźbionych konfesjonałów.

Sarkofag (gr. σαρκoφάγος / sarkophagos; z gr. σάρξ / sarx - 1. „mięso”, 2. „ciało” + gr. φαγειν / phagein - „zjeść, pożreć”) – zdobiona trumna w kształcie skrzyni. Nazwa, zlatynizowana i rozpropagowana przez Pliniusza Starszego, wywodzi się ze sposobu pochówku zmarłych stosowanego do dziś w niektórych rejonach Grecji i Azji Mniejszej, polegającego na tymczasowym składaniu ich w kamiennej trumnie (sarkofagu) na około siedem lat. Po tym czasie, kiedy zwłoki są już zazwyczaj całkowicie oczyszczone z tkanek miękkich, zwyczaj nakazuje wydobyć z sarkofagu pozostałe kości, które uroczyście chowane są ponownie, np. wmurowywane w ścianę w urnie. Sam sarkofag zaś posłużyć może następnemu zmarłemu. Zwyczaj ten pozwala zaoszczędzić w skalistych okolicach cennych gruntów, bowiem nie ma potrzeby "marnować" ich na cmentarze, skoro kamienne sarkofagi można ustawiać na nieużytecznych z punktu widzenia rolniczego skałach. Herodot błędnie wierzył, że właściwość "pożerania mięsa" zależy m.in. od rodzaju kamienia, z którego wykonany jest sarkofag.

Bibliografia

Egert-Romanowska Joanna, Omilanowska Małgorzata (red.): Niemcy. Wiedza i Życie, Warszawa 2003; ISBN 83-7184-197-3.

Góralski Zbigniew: Monachium. Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1979; ISBN 83-221-0086-8.