Kościół św. Krzyża w Krakowie - nieistniejący

Kościół Świętego Krzyża, zwany też słowiańskim oraz Męki Pańskiej – nieistniejący kościół na Kleparzu w Krakowie, który znajdował się w miejscu dzisiejszego placu Słowiańskiego.

Historia

Pierwszy kościół powstał z fundacji królów Jadwigi i Władysława Jagiełły dokonanej w 1390. Przeznaczony był dla sprowadzonych z czeskiej Pragi benedyktynów zwanych "słowiańskimi", sprawujących obrządek łaciński w języku słowiańskim i używających głagolicy. Obrządek w języku słowiańskim i używanie najstarszego pisma słowiańskiego stworzonego przez misjonarza św. Konstantego, zwanego Cyrylem, przetrwały w kościele przez 80 lat.

Cyryl – imię męskie pochodzenia greckiego. Wywodzi się ze słowa kyrios znaczącego "pan", "władca". Rosyjskim odpowiednikiem tego imienia jest Kirill (zgodnie z ISO 9).

Królestwo Polskie (potocznie Królestwo Kongresowe, Kongresówka; ros. Царство Польское, Carstwo Polskoje) – istniejące w latach 1815-1916 państwo na terytorium polskim, pozostające w unii personalnej z Imperium Rosyjskim, z własną konstytucją, sejmem, wojskiem, monetą i polskim językiem urzędowym oraz cesarzem rosyjskim jako koronowanym królem Polski i ustanowionym przez niego namiestnikiem.

Benedyktyni w zamyśle fundatorów mieli objąć misją ziemie Litwy i Rusi Halickiej. Pomysł ściągnięcia słowiańskich benedyktynów mógł pochodzić od matki Jadwigi, Elżbiety, córki bana Bośni, regionu, w którym zakonnicy ci mieli liczne zgromadzenia. Według nie mającej podstaw źródłowych legendy, w miejscu tym już wcześniej (od X w.) istniała świątynia benedyktynów słowiańskich z państwa wielkomorawskiego.

Kraków – i pod względem powierzchni. Jedno z najstarszych miast Polski, o ponad tysiącletniej historii. Kraków posiada wartościowe zabytki architektury, działa w nim wiele instytucji i placówek kulturalnych.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Fundacja niezbyt się udała. Założenie zaplanowano z dużym rozmachem. Najpierw wybudowany został drewniany dom zakonny, a w 1396 rozpoczęto budowę murowanego kościoła. Śmierć Jadwigi (1399) spowodowała, że projekt pozostał niedokończony. Zakonników przybyło mniej niż zakładano, a budowa zwolniła tempo. Jeszcze w 1480, jak podaje Długosz, była nieukończona, chociaż już od wielu lat użytkowana. Zakonnicy benedyktyńscy dotrwali na Kleparzu do ok. 1470.

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Od początku XVI w. zaniedbany kościół, będący już właściwie tylko drewnianą kaplicą postawioną po pożarze, który strawił nieukończony budynek murowany, zaczął być zarządzany przez wikariuszy pobliskiej kolegiaty św. Floriana. Zabudowany w większości drewnianymi budynkami Kleparz często nawiedzały pożary. Nie omijały one również kościoła (kaplicy). W XVI wieku płonął co najmniej w 1528 i 1584. Po tym ostatnim pożarze powstała murowana kaplica z czterema oknami i jednym ołtarzem. W 1599 określana jest jako mocno zaniedbana. Tę budowlę strawił pożar w czasie oblężenia Krakowa przez Szwedów w 1655, a rok później została ona całkowicie rozebrana.

Cesarstwo Austriackie niem. Kaisertum Österreich (dawniej pisane Kaiserthum Oesterreich) – państwo powstałe w 1804 w reakcji na proklamowanie przez Napoleona I Cesarstwa Francuskiego.

Litwa (, jedno z państw bałtyckich, członek Unii Europejskiej i NATO. Graniczy od zachodu z Rosją (obwodem kaliningradzkim), od południowego zachodu z Polską, od wschodu z Białorusią i od północy z Łotwą.

Na zgliszczach bogaty mieszczanin krakowski Jan Sroczyński w 1684, jako wotum za zwycięstwo wiedeńskie, postawił nowy kościół, przeznaczając podobno na to swój cały majątek.

Nawy zdobiły pomniki Jana III Sobieskiego i Sroczyńskiego jako fundatora świątyni przedstawionych wraz z małżonkami. Znalazł się też tam grobowiec Sroczyńskiego. Kościół konsekrowano w 1678. Prawdopodobnie budowniczym był Jan Solari, gdyż budowla, bryłą na rzucie prostokąta oraz fasadą, przypominała kościół sióstr wizytek wzniesiony w tym samym czasie, którego Solari był architektem. Orientowany budynek kościoła miał trójosiową, dwukondygnacyjną barokową fasadę. Boki zdobiły gotyckie szkarpy. Dach świątyni poktyty został czerwoną dachówką. Umieszczono na nim niewielką sygnaturkę. Wewnątrz kościoła znajdowały się trzy drewniane złocone ołtarze. W roku 1686 król Jan III Sobieski zezwolił na przekazywanie subwencji z żup wielickich na utrzymanie przy kościele wieczystej kapelanii.

Skarpa, szkarpa, przypora – mur odchodzący prostopadle na zewnątrz od ściany wysokiego budynku pełniący funkcję konstrukcyjną. Oglądany z boku, rozszerza się ku dołowi schodkowo lub pochyło. Podtrzymuje ścianę i równoważy siły rozporowe od znajdujących się w środku łęku lub sklepienia. Umożliwia stosowanie dużych, wysokich okien, zajmujących dużą powierzchnię ścian, które przez to traciły swoją funkcję nośną. Stosowany także w budowlach technicznych jak ściany fortyfikacji, kanałów itp.

Potop szwedzki – szwedzki najazd na Polskę w 1655 w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Wojna ta, prowadzona była nie tylko przez Szwecję, w czasie wojny zmieniały się zarówno sojusze, jak i siły obu stron. Była ona kontynuacją wcześniejszych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, miała także swoje korzenie w sporze o tron Szwecji zapoczątkowanym jeszcze przez króla Zygmunta III Wazę. Potop szwedzki pokazał słabość Rzeczypospolitej, gdyż szwedzkie sukcesy możliwe były m.in. dzięki współpracy samych Polaków, którymi kierowały różne motywy. Choć ostatecznie najeźdźcy zostali wyparci z kraju, to koszt zawartych układów był wysoki, a zniszczenia materialne i kulturowe są widoczne do dziś[potrzebne źródło].

Budowla płonęła w latach 1755 i 1768. Postępujące zniszczenie i brak mecenasów chcących wyłożyć środki na gruntowną odbudowę spowodowały, że w 1808 austriacka komisja rządowa podjęła decyzję o rozbiórce budynku i sprzedaży pozyskanych z niej materiałów. Licytacja odbyła się w 1818. Za kwotę 4800 złotych polskich (w Rzeczypospolitej Krakowskiej do 1834 używano pieniędzy Królestwa Polskiego) budynek nabył Szczepan Lubowiecki, a materiały z rozbiórki posłużyły mu jako budulec dla wznoszonej przy rynku kleparskim kamienicy.

Państwo wielkomorawskie (także Wielkie Morawy - cz. Velká Morava, słow. Veľká Morava, łac. Magna Moravia lub Rzesza Wielkomorawska - cz. Velkomoravská říše, słow. Veľkomoravská ríša) – średniowieczne państwo słowiańskie.

Języki słowiańskie – grupa języków w obrębie rodziny języków indoeuropejskich (podrodzina bałtosłowiańska). Składa się z trzech zespołów językowych: zachodnio-, wschodnio- i południowosłowiańskiego. Najstarsze zachowane manuskrypty z tekstami słowiańskimi pochodzą z X wieku. Do zapisu języków słowiańskich używane są lub były alfabety: głagolicki, cyrylicki i łaciński (w niewielkim zakresie również arabski). Wywodzą się z języka prasłowiańskiego używanego przez dawnych Słowian, który uległ ostatecznemu rozbiciu na dialekty regionalne w wyniku ekspansji Słowian na Bałkany w VI wieku naszej ery.

W miejscu kościoła został urządzony plac targowy z jatkami mięsnymi zlikwidowanymi po II wojnie światowej.

Przypisy

Marek Żukow-Karczewski, Nie istniejące budowle Krakowa. Kościół św. Krzyża na Kleparzu, "Echo Krakowa", 4,5,6 X 1991 r., nr 193 (13505).

Linki zewnętrzne

Nieistniejące kościoły krakowskie

http://www.benedyktyni.pl/historia_samo.htm