Kościół św. Marii Magdaleny w Sztokholmie

Kościół św. Marii Magdaleny w Sztokholmie (szw. Maria Magdalena kyrka, Stockholm zwana familiarnie przez mieszkańców Maria) – kościół parafialny szwedzkiego kościoła ewangelicko-luterańskiego, należący do parafii św. Marii Magdaleny, położony w sztokholmskiej dzielnicy Södermalm przy u zbiegu ulic Hornsgatan i Bellmansgatan.

Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

Język szwedzki (szw. svenska) – język północnogermański wschodni (wschodnioskandynawski), używany głównie w Szwecji i częściach Finlandii, przez ok. 9 mln ludzi. W Finlandii język szwedzki jest, obok fińskiego, językiem urzędowym, z uwagi na 5% szwedzkojęzycznych obywateli Finlandii zamieszkałych głównie na wybrzeżach tego kraju. Szwedzki jest dość dobrze zrozumiały dla Norwegów i w mniejszym stopniu także dla Duńczyków. Język standardowy w Szwecji, tzw. rikssvenska (szwedzki państwowy) oparty jest na dialektach regionu sztokholmskiego.

Kościół otrzymał wezwanie św. Marii Magdaleny.

Kościół ma status zabytku sakralnego według rozdz. 4 Kulturminneslagen (pol. Prawo o pamiątkach kultury) ponieważ został wzniesiony do końca 1939 (3 §).

Historia

Kościół św. Marii Magdaleny na miedziorycie Johana Sasse z ok. 1650.

Wznoszenie obecnego kościoła rozpoczęto w 1588 na miejscu, na którym przedtem stała kaplica św. Marii Magdaleny, rozebrana częściowo w 1527 na rozkaz króla Gustawa I Wazy. Budowa kościoła została ukończona w 1625. W 1680 zbudowano wieżę zwieńczoną spiczastym hełmem.

Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

Neoklasycyzm (neo- + klasycyzm – łc. classicus ‘pierwszorzędny’) – zespół dwudziestowiecznych, różnorodnych tendencji w sztuce, literaturze, muzyce i architekturze nawiązujących do nurtu klasycystycznego lub baroku. Określany jest także jako nurt kontynuacyjny klasycyzm, konserwatywny w sztuce i literaturze XIX w. w okresie dominacji romantyzmu.

Kościół św. Marii Magdaleny, najstarszy obiekt sakralny w Södermalm, został zaprojektowany przez Nicodemusa Tessina Starszego, który też nadzorował budowę świątyni wspólnie z synem. Nicodemus Tessin Starszy studiował architekturę w Europie południowej, stąd jego projekt przypomina raczej kościół jezuicki niż świątynię protestancką. Wrażenie to pogłębia ciepły, żółty kolor, w jakim pomalowano jego mury.

Kaplica św. Marii Magdaleny w Sztokholmie (szw. Maria Magdalena kapell, Stockholm – nieistniejąca obecnie katolicka kaplica, położona w miejscu, na którym znajduje się obecnie kościół św. Marii Magdaleny, w sztokholmskiej dzielnicy Södermalm.

Södermalm – część (dawniej dzielnica) Sztokholmu położona w południowej części centrum miasta. Powierzchnia Södermalmu wynosi 5,71 km², w 2004 roku zamieszkiwało ją 96 549 osób.

Po ogromnym pożarze 19 lipca 1759, w którym spłonęło ok. 300 innych budynków, kościół został odrestaurowany w latach 1760–1763 przez architekta Carla Johana Cronstedta otrzymując swój dzisiejszy wygląd. Cronstedt zaprojektował również wnętrze kościoła, utrzymane w stylu rokokowym.

Dach hełmowy, hełm (niem. Helm) – w architekturze historycznej zwieńczenie wieży (dach) o konstrukcji drewnianej, rzadziej murowanej z cegły lub kamienia.

Sklepienie kryształowe - sklepienie stosowane w późnym gotyku, w którym zrezygnowano z żeber a wysklepki sklepienne mają ostre krawędzie. Uzyskiwano w ten sposób powierzchnie złożone z licznych, małych wysklepek, na których gra światła tworzyła ciekawy efekt dekoracyjny. Sklepienia tego rodzaju zostały po raz pierwszy zastosowane w 1471 r. na zamku Albrechtsburg w Miśni przez budowniczego Arnolda z Westfalii. Później rozpowszechniły się w Saksonii, następnie m.in. w Czechach (np. dom mieszkalny w Slavonicach), Morawach i obecnej północnej Polsce (Gdańsk - kościoły Mariacki, św. Katarzyny, śś. Piotra i Pawła, Warmia).

W 1825 została ukończona odbudowa wieży kościoła w stylu neoklasycystycznym, usytuowanej z prawej strony jego fasady. Do jej budowy wykorzystano materiał pozostały z częściowo rozebranej kaplicy św. Marii Magdaleny.

Do nazwy kościoła nawiązuje też niewielka uliczka w formie schodów, Maria Trappgränd, leżąca po drugiej stronie Hornsgatan i prowadząca w dół, do Söder Mälarstrand.

Architektura

Wnętrze kościoła

Kościół nawiązuje do stylu architektonicznego zapoczątkowanego wraz ze wzniesieniem kościoła św. Klary – ma jedną dużą nawę, wysoki transept i pięciobocznie zamknięte prezbiterium. Nawa jest przekryta sklepieniem kryształowym.

Transept (inaczej nawa poprzeczna, nawa krzyżowa) - część kościoła, nawa prostopadła do osi kościoła, położona pomiędzy prezbiterium, a resztą jego budynku. W romańskich bazylikach dwuchórowych występują dwa transepty - wschodni (przy prezbiterium) i zachodni (związany z westwerkiem). Natomiast w gotyckich katedrach angielskich również mogą być dwa transepty (obydwa od wschodu). Nad skrzyżowaniem transeptu i nawy głównej może występować niewielka wieża (tzw. sygnaturka).

Miedzioryt (dawne nazwy sztych, kopersztych, łac. cuprum - miedź, niem. Kupferstich) to technika graficzna wklęsła, najstarsza technika graficzna na metalu, stosowana już w XV wieku. Wywodzi się prawdopodobnie z próbnych odbitek otrzymywanych przy stosowaniu techniki niella.

Ambona została zaprojektowana przez Cronstedta przed 1763. Najbardziej imponującym elementem wyposażenia są jednak organy, których prospekt zaprojektował w 1774 Carl Fredrik Adelcrantz. Na uwagę zasługuje też obraz w ołtarzu głównym, pędzla Louisa Masrelieza z 1800.

Cmentarz przykościelny

Na przykościelnym cmentarzu leżą pochowani znaczący szwedzcy poeci i bardowie, jak: Evert Taube wraz z żoną Astri, Erik Johan Stagnelius, Johan Runius, Carl August Nicander i Lasse Lucidor.

Rokoko – nurt stylistyczny, obecny zwłaszcza w architekturze wnętrz, ornamentyce, rzemiośle artystycznym i malarstwie, występujący w sztuce europejskiej w latach ok. 1720-1790. Nurt rokokowy wyróżnia się także w dziejach literatury.

Organy piszczałkowe to klawiszowy, aerofoniczny oraz idiofoniczny instrument muzyczny; budowany najczęściej w kościołach, salach koncertowych, synagogach reformowanych, aulach. Organy piszczałkowe są największym instrumentem nieporównywalnym z żadnym innym, jaki został wymyślony, pod względem rozmiarów przestrzennych, ilości źródeł fal dźwiękowych, sumarycznej mocy emitowanej do otoczenia, dynamiki i bardzo często różnorodności barw i możliwości kolorystycznych, a także pod względem złożoności konstrukcyjnej. Przewyższają nawet w wielu aspektach orkiestrę symfoniczną, chociaż na organach gra tylko jeden człowiek. Rozpiętość skali dźwięków dużych organów wynosi ok. 10 oktaw, co jest porównywalne z zakresem dźwięków odbieranych przez ludzki słuch (od 16 Hz do ok. 16 kHz), jednakże są instrumenty na świecie posiadające jeszcze większą skalę (patrz niżej).

Przypisy

Stockholm – Maria Magdalena. W: Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström: Svenska kyrkor : En historisk reseguide. Sztokholm: Medströms Bokförlag, 2008, s. 279-280. ISBN 978-91-7329-015-9. (szw.)
Sveriges riksdag: Svensk författningssamling (SFS) Lag (1988:950) om kulturminnen m.m. (szw.). [dostęp 2012-02-25].

Bibliografia

Ann Catherine Bonnier, Göran Hägg, Ingrid Sjöström: Svenska kyrkor: En historisk reseguide. Sztokholm: Medströms Bokförlag, 2008. ISBN 978-91-7329-015-9. (szw.)

Linki zewnętrzne

Strona parafii św. Marii Magdaleny (jęz. szw.)

Strona kościoła św. Marii Magdaleny (jęz. szw.)