Kościół św. Michała w Monachium (niem. Jesuitenkirche St. Michael) jest położony na monachijskim Starym Mieście przy Neuhauser Str. 6, w strefie ruchu pieszego, niemal w połowie drogi pomiędzy Placem Mariackim a Bramą Karola. Tuż obok, na wschód od kościoła, znajdowały się najstarsze obwarowania miejskie z czasów księcia Henryka Lwa. Obwarowania kończyły się w miejscu, gdzie prowadząca od bramy Karola dość szeroka Neuhauserstrasse lekko skręca i biegnie dalej w kierunku Placu Mariackiego już jako Kaufingerstrasse. Jeszcze do XIX w. stała na granicy tych ulic brama miejska, zwana Kaufingertor albo Schöne Turm (Piękna Wieża). Po wyburzeniu bramy poszerzono ulicę Neuhauserstrasse i utworzono niewielki, trójkątny plac, dzięki któremu kościół i przylegające don skrzydło dawnego kolegium jezuickiego zyskały wyjątkowo reprezentacyjną oprawę, zwłaszcza że obie ulice, Neuhauserstrasse i Kaufingerstrasse zawsze stanowiły część głównego ciągu handlowego, zwanego w średniowieczu Via Salaria.

Katolicki Kościół św. Michała mający za patrona Archanioła Michała, pierwsze wybitne dzieło renesansu w Monachium i największy renesansowy kościół na północ od Alp, stanowi w rzeczywistości stylistyczne przejście od renesansu do baroku. Wiele pomysłów architektonicznych, związanych z jego budową zostało zaczerpniętych z jezuickiego kościoła-matki – Il Gesù w Rzymie. Sam kościół św. Michała stał się z kolei wzorcem architektonicznym dla wielu jezuickich budowli barokowych na obszarze niemieckojęzycznym. W przeszłości był również duchowym centrum kontrreformacji w Bawarii.

Historia

miedzioryt przedstawiający Wilhelminum (Michael Wening, Topographia Bavariae, ok. 1700

W 1556 książę Albrecht V Bawarski uzgodnił z jezuitami budowę szkoły wyższej w Monachium (obecne Państwowe Wilhelmsgymnasium, najstarsze humanistyczne gimnazjum w Bawarii). Aby zrealizować ten plan, potrzebne było wzniesienie nowej siedziby. W rzeczywistości plany te nigdy nie wyszły poza fazę projektów.

Syn księcia, Wilhelm V Pobożny podjął na nowo projekt wybudowania kolegium jezuickiego wraz z towarzyszącym mu kościołem. Wilhelm V wychowany został przez jezuitów na gorliwego katolika a przydomek "Pobożny" otrzymał ponieważ w owych czasach był uważany za najbardziej katolickiego władcę Bawarii. Jako zdecydowany zwolennik kontrreformacji chciał poprzez wzniesienie projektowanego kolegium zawczasu przyczynić się do jej postępów a zarazem dać świadectwo swym duchowych przekonaniom, sięgającym jeszcze czasów rzymskich, epoki cesarzy Konstantyna i Justyniana kiedy chrześcijaństwo zostało oficjalnie uznane najpierw za religię tolerowaną a następnie za panującą.

W 1583 książę położył kamień węgielny pod budowę kościoła - pierwszej, dużej świątyni wznoszonej przez jezuitów w północnej Europie. Kierownictwo robót budowlanych powierzono kamieniarzowi i muratorowi Wolfgangowi Millerowi, przy czym w dokumentach jako budowniczowie kościoła w początkowym etapie wymieniani są również augsburski murator Wendel Dietrich i pochodzący z Niderlandów Friedrich Sustris, który kształcił się we Włoszech a od 1580 przebywał na dworze w Monachium. Projektant kościoła pozostaje nieznany. Monumentalne sklepienie kolebkowe, do dziś drugie pod względem wysokości wolno wznoszące się sklepienie kolebkowe na świecie zostało ukończone na przełomie 1587/1588. Pomimo ówczesnych pesymistycznych głosów co do jego wytrzymałości, sklepienie dotrwało aż do naszych czasów, do 1944, kiedy to runęło w wyniku bombardowań.

Mniej wytrzymała okazała się za to wieża, wzniesiona od strony wschodniej między nawą a prezbiterium, która runęła w 1590, niszcząc przy tym prezbiterium; sklepienie nawy głównej wytrzymało sile uderzenia. Książę Wilhelm V uznał to za znak nieba, iż powstający kościół jest zbyt mały. Budowę jednak początkowo wstrzymano. Podjęto ją na nowo dopiero w 1593, prawdopodobnie pod kierownictwem Friedricha Sustrisa i według jego planów. Książę znów sięgnął do szkatuły, mocno już nadwerężonej dotychczasowym finansowaniem jezuitów. W 1597 kościół był już ukończony a 6 lipca miała miejsce jego uroczysta konsekracja. Kościół otrzymał wezwanie św. Michała a konsekrację uświetniło ośmiogodzinne, specjalnie na tą okazje przygotowane misterium z udziałem 900 aktorów, pokazujące walkę patrona świątyni z szatanem. Wilhelm V przez swą gorliwość związaną z finansowaniem budowy doprowadził skarb państwa na skraj bankructwa. Ostatecznie kościół św. Michała, wzorowany na kościele-matce jezuitów, rzymskim Il Gesù wydatnie przerósł swój pierwowzór pod względem rozmiarów i sam stal się wzorem dla ponad 100 budowli kościelnych.

Jezuici prowadzili kościół i kolegium aż do kasaty zakonu w 1773. W tym samym roku kościół św. Michała zyskał status kościoła dworskiego, tj. podporządkowanego władzy świeckiej (króla, księcia, itp.). W wyniku sekularyzacji przeprowadzonej w Bawarii w latach 1802-1803 kościół i kolegium stały się własnością królewską. Do dziś Kościół św. Michała jest oficjalnie własnością Wolnego Państwa Bawarii.

Dopiero w 1921 r. powrócili jezuici do swojego kościoła. Podczas drugiej wojny światowej a zwłaszcza 22 listopada 1944 kościół św. Michała został ciężko zniszczony; runęło jego sklepienie. W latach 1946-1948 odbudowano kościół, w tym również zawalone sklepienie. W latach 1971-1972 przeprowadzono renowację fasady kościoła. W 1981 r. zrekonstruowano stiukowe dekoracje sklepienia oraz figurę Chrystusa Zbawiciela, którą ponownie umieszczono na szczycie fasady kościoła. Kolejne prace konserwacyjne fasady podjęto w 2009 r.