Kościół św. Mikołaja w Grudziądzu

Bazylika kolegiacka św. Mikołaja w Grudziądzu – pierwotnie kościół parafialny (fara), od 1992 r. kolegiata, od 2010 r. nosi również tytuł bazyliki mniejszej. Świątynia pełni rolę sanktuarium maryjnego związanego z kultem obrazu Matki Bożej Łaskawej. Obecnie opiekę nad kościołem i całą parafią sprawuje ks. Kan. Dariusz Kunicki

Wilhelm Sauer (ur. 23 marca 1831 r. w Schönbeck; zmarł 9 kwietnia 1916 r. we Frankfurcie nad Odrą) był znanym organmistrzem czasów romantyzmu i późnego romantyzmu.
Cmentarz przy ul. Cmentarnej w Grudziądzu - kompleks nekropolii, położony za parkiem miejskim i składający się z cmentarza katolickiego (farnego) i ewangelickiego (parafii ewangelicko-augsburskiej) o zatartych granicach wewnętrznych oraz dodatkowo z pustego obszaru dawnego cmentarza żydowskiego. Po II wojnie światowej nazywany też Cmentarzem Centralnym.

Wnętrze kościoła św. Mikołaja w Grudziądzu

Sklepienie w nawie głównej

Łuk przyporowy nad zakrystią

Historia

Jest rzeczą pewną że w okresie przynależności grodu w Grudziądzu do państwa polskiego i książąt mazowieckich w XI-XIII w., istniała stosowna świątynia, jednak o jej lokalizacji i wezwaniu źródła milczą. Podobnie musiało być po przejęciu grodu zniszczonego podczas najazdu pruskiego przez biskupa Chrystiana (1222) i po zajęciu jego posiadłości przez Krzyżaków w latach 30. XIII w. Skoro krzyżacka kaplica zamkowa została ukończona dopiero w 1299 r., przedtem musiało istnieć inne miejsce kultu. Zapewne jeszcze przed formalną lokacją miasta na prawie chełmińskim w 1291 r., wytyczono siatkę ulic i pod kościół parafialny przeznaczono płn.-zach. blok zabudowy przyrynkowej.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.
Manieryzm – termin, jakim określa się zjawiska w sztuce europejskiej XVI wieku. Dyskusyjny pozostaje zarówno sam termin, jak i jego zakres oraz geneza zjawiska nim określanego. Najogólniej poprzez pojęcie to rozumie się styl, występujący w od ok. 1520 do końca XVI wieku i charakteryzujący się dążeniem do doskonałości formalnej i technicznej, a także wysubtelnieniem, wyrafinowaniem, wykwintnością i swobodą form.

Wtedy – w dwóch fazach – przystąpiono do budowy murowanego prezbiterium, początkowo funkcjonującego jako samodzielna świątynia, o czym świadczy istnienie ozdobnego szczytu zachodniego, do dziś czytelnego na strychu. Niestety, skąpe źródła historyczne przekazują niewiele konkretnych dat dotyczących budowy. Przypuszcza się, że prezbiterium ukończono około 1310 r., natomiast dalszy etap – wznoszenie korpusu nawowego – rozpoczęto po pożarze miasta w 1341 r. Od tego czasu zwierzchnictwu fary podlegały 2 grudziądzkie świątynie szpitalne – Św. Ducha i św. Jerzego na Rybakach. Istniała też szkoła parafialna, ponadto utrzymaniu fary służyły posiadłości ziemskie. Zapewne w XV w. nawę główną podwyższono do obecnej wysokości i zasklepiono.

Sanktuarium maryjne – ośrodek kultu religijnego Marii z Nazaretu, szczególnie jako Matki Bożej i Najświętszej Panny. Różne formy pobożności maryjnej związane z funkcjonowaniem sanktuariów występują szczególnie w katolicyzmie i prawosławiu. Wraz z rosnącą w XV wieku dominacją kultu maryjnego rozwinęło się pątnictwo do sanktuariów z cudownymi wizerunkami maryjnymi. Były one i są najliczniejsze, stanowią prawie 80% proc. wszystkich sanktuariów w Polsce. W ich rozwoju ogromne znaczenie miał XVII wiek w którym powstała prawie połowa ośrodków kultu Matki Bożej. Dane historyczne podają, że w 1722 roku istniało w Polsce 1112 ośrodków kultu maryjnego.
Poliptyk Grudziądzki (przełom XIV i XV wieku) jest to późnogotycka malowana nastawa ołtarzowa pochodząca z kaplicy zamku krzyżackiego w Grudziądzu. Obecnie znajduje się w Galerii Sztuki Średniowiecznej Muzeum Narodowego w Warszawie.

Od połowy XVI w. do 1598 r. i ponownie podczas potopu szwedzkiego (1656-1659) kościół był ewangelicki. W 1612 r. spłonęła wieża, którą wkrótce odbudowano, przebudowując szczyty zachodnie. W ciągu XVII w. od północy dobudowano 3 kaplice boczne (grobowe rodów Działyńskich i Kostków, bracką św. Michała) oraz – od południa – kruchtę. Od 1620 r. przy zwieńczonej kopułą ośmiobocznej kaplicy Działyńskich zostali osadzeni jezuici, którzy działali tu do wybudowania własnego kolegium i kościoła. Według niektórych autorów w 1659 r. kościół został spustoszony podczas wyzwalania Grudziądza spod okupacji szwedzkiej.

Barokowy zespół pojezuicki w Grudziądzu – kościół św. Franciszka Ksawerego i dawne kolegium jezuickie, obecnie ratusz – siedziba Urzędu Miejskiego. Zbudowane w XVII-XVIII w., znajdują się w centrum miasta, na północny zachód od Rynku, w sąsiedztwie kościoła farnego.
Diecezja toruńska - jedna z 3 diecezji obrządku łacińskiego w metropolii gdańskiej, ustanowiona 25 marca 1992 przez papieża Jana Pawła II bullą Totus Tuus Poloniae Populus, nawiązująca granicami do diecezji chełmińskiej z 1243. Diecezja została utworzona w dużej części z byłej diecezji chełmińskiej i jednego dekanatu archidiecezji gnieźnieńskiej. Diecezja toruńska posiada swój herb z symbolami Świętych Janów, patronów bazyliki katedralnej w Toruniu, oraz pontyfikatu Jana Pawła II i pierwszego biskupa toruńskiego.

W 1738 r. wieża kościelna otrzymała wysoki ażurowy barokowy hełm, w 1769 r. zbudowano sygnaturkę na dachu korpusu. W końcu XVIII w. hełm wieży rozebrano i zburzono kaplice boczne. W 1896 r. miała miejsce gruntowna renowacja fary w duchu neogotyckim, wnętrze otrzymało nowe polichromie i witraże. Podczas działań wojennych w 1945 r. kościół poniósł ciężkie straty: runęła górna część wieży, dachy, spłonęła większa część wystroju. Odbudowa miała miejsce w latach 1946-1949. Po utworzeniu w 1992 r. diecezji toruńskiej, fara została podniesiona do rangi kolegiaty kapituły grudziądzkiej. Jest również sanktuarium maryjnym. Po 2000 r. przeprowadzono gruntowne zewnętrzne i wewnętrzne prace restauratorskie. W lipcu 2010 roku Benedykt XVI podniósł kościół św. Mikołaja do rangi bazyliki mniejszej. Uroczyste nadanie tytułu nastąpi 6 grudnia 2010 r.

Christian z Oliwy, biskup Chrystian (ur. 1180, zm. 4 grudnia 1245 we Francji, prawdopodobnie w Lyonie) – pierwszy biskup Prus, fundator zakonu rycerskiego braci dobrzyńskich.
Predella (wł.) także gradus (łac.) to w kościele podstawa nastawy ołtarzowej w postaci skrzyni spoczywającej na mensie. Bywa dekorowana malarstwem lub rzeźbą. Predella powstała i rozwinęła się w okresie gotyku w miarę rozwoju nastaw ołtarzowych. W Kościele rzymskokatolickim po Soborze trydenckim pośrodku predelli umieszczane było często tabernakulum.

Do parafii należy nekropolia katolicka przy ul. Cmentarnej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)