Kościół św. Mikołaja w Lipsku - Polski Serwis Naukowy

Kościół św. Mikołaja w Lipsku (niem. St. Nikolai Evangelisch-Lutherische Stadt- und Pfarrkirche lub Nikolaikirche Leipzig) – kościół położony w Lipsku (kraj związkowy Saksonia) przy ul. Nikolaikirchhof 3.

Kościół św. Mikołaja należy obok kościoła św. Tomasza do najbardziej znanych kościołów Lipska. Był on centralnym punktem wydarzeń, które na jesieni 1989 zapoczątkowały pokojową rewolucję (niem. friedliche Revolution) na terenie byłej NRD doprowadzając ostatecznie w nocy z czwartku 9 listopada na piątek 10 listopada 1989 do upadku muru berlińskiego i zjednoczenia Niemiec 3 października 1990.

Wolny Kraj Saksonia (śrdw.-łac. Saxonia, kraina Sasów; niem. Freistaat Sachsen, górnołuż. Swobodny stat Sakska, dolnołuż. Zwězkowy kraj Sakska) – kraj związkowy w Niemczech graniczący z Polską, Czechami i z następującymi krajami związkowymi: Bawaria, Turyngia, Saksonia-Anhalt i Brandenburgia. Jego obszar wchodził w skład Niemieckiej Republiki Demokratycznej. Został utworzony w 1990 roku po zjednoczeniu Niemiec. Obejmuje on w przybliżeniu obszar dawnego elektoratu a później królestwa Saksonii (patrz historia poniżej). Pod względem powierzchni Saksonia jest dziesiątym, a pod względem liczby ludności, szóstym spośród 16 niemieckich krajów związkowych. Nazwa pochodzi od łacińskiego słowa saxum - skała z powodu charakterystycznych czarnych saksońskich skał.
Kapitel (głowica) – najwyższa, wieńcząca część kolumny, filaru lub pilastra, będąca pośrednim członem konstrukcyjnym między podporą (np. trzonem kolumny) - od której jest szersza, co zapewnia bardziej stabilną konstrukcję całości - oraz elementami dźwiganymi (np. belkowaniem). Ze względu na swoje usytuowanie głowica pełni także funkcje dekoracyjne.

Wnętrze kościoła stanowi znaczące dzieło architektury klasycystycznej.

Historia

Pierwszy kościół w Lipsku powstał po 1165, gdy dotychczasowa osada otrzymała prawa miejskie i przywilej targowy. Fara została poświęcona patronowi kupców, św. Mikołajowi i stała się główną świątynią Nowego Miasta. Pierwsza udokumentowana budowla w tym miejscu była kamienną, romańską bazyliką, zbudowaną na terenie starego cmentarza. Miała ona dwuwieżową fasadę zachodnią. W związku z rozwojem miasta bazylikę powiększono poprzez dobudowanie od wschodu gotyckiej apsydy a potem kaplicy północnej, zachowanej do dziś.

Termin zjednoczenie Niemiec (niem. Deutsche Wiedervereinigung) oznacza przyłączenie Niemieckiej Republiki Demokratycznej do Republiki Federalnej Niemiec. Zjednoczenie Niemiec stało się faktem 3 października 1990 roku na mocy porozumienia zawartego 12 września podczas moskiewskiej konferencji dwa plus cztery. Układ ten podpisały obok NRD i RFN cztery dawne mocarstwa okupacyjne: Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Francja i Związek Radziecki.
Sklepienie krzyżowe - sklepienie zbudowane na planie kwadratu z dwóch, przenikających się sklepień kolebkowych, z których pozostawiono górne części sklepień. Podparte jest na czterech filarach lub słupach usytuowanych w wierzchołkach kwadratu (planu pomieszczenia). Podpory znajdują się pod przekątnymi powstającymi przez przecięcie się kolebek. Wzdłuż nich przenoszone są obciążenia. Sklepienie stosowane znacznie częściej niż klasztorne, pozwalało na swobodniejsze kształtowanie wnętrza.

W 1452 w kościele zawieszono pierwszy dzwon, Osanna, który służył nie tylko potrzebom religijnym ale też ostrzegał w wypadku zagrożenia pożarem. Dzwon został ozdobiony wizerunkami ukrzyżowanego Chrystusa, czterech ewangelistów, św. Marcina oraz patrona kościoła, św. Mikołaja. Wysoka na 75 m wieża kościelna pełniła aż do 1916 rolę wieży strażackiej.

Wilhelm Sauer (ur. 23 marca 1831 r. w Schönbeck; zmarł 9 kwietnia 1916 r. we Frankfurcie nad Odrą) był znanym organmistrzem czasów romantyzmu i późnego romantyzmu.
Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.

W 1507 podjęto przebudowę kościoła pozostawiając jedynie wschodnią część prezbiterium i fragment zachodni. W efekcie prac prowadzonych w latach 1513–1526 pod kierunkiem B. Eisenberga powstał późnogotycki kościół halowy. W 1525 biskup Merseburga, któremu podlegała parafia Lipsku, poświęcił kościół. Był to wówczas czas reformacji. W 1519 w kościele św. Mikołaja odbyła się dyskusja Marcina Lutra z konserwatywnym teologiem i obrońcą tradycyjnego katolicyzmu Janem Mayerem von Eckiem. W efekcie tej i następnych dyskusji cały region Lipska opowiedział się za nauką Lutra.

Restauracja (architektura) – zespół działań zmierzających do przywrócenia uszkodzonej lub zmienionej budowli jej dawniejszej formy architektonicznej, wartości artystycznej i użytkowej. Prace restauratorskie przeprowadzane są na podstawie zachowanych materiałów archiwalnych w postaci planów, zdjęć itp. z użyciem oryginalnych detali i zachowaniem ocalałych fragmentów budowli.
Marcin z Tours, Święty Marcin, Marcin Miłościwy, scs. Swiatitiel Martin Miłostiwyj, jepiskop Turskij (ur. pomiędzy rokiem 316 a 317 w Sabarii, dziś Szombathely w Pannonii - zm. 8 listopada 397 w Candes nad rz. Vienne) – biskup Tours, święty Kościoła katolickiego i prawosławnego.

Od 25 maja 1539, dzięki kazaniom wygłoszonym przez Justusa Jonasa i Marcina Lutra, w Lipsku zapanowała reformacja a w kościele zaczęto odprawiać nabożeństwa w nowym obrządku. Kościół stał się z tego powodu siedzibą pierwszego superintendenta miasta, Johanna Pfeffingera.

W kościele św. Mikołaja zadebiutował w roli organisty Johann Sebastian Bach. W Wielki Piątek, 7 kwietnia 1724 poprowadził on tu prawykonanie jednego ze swych dzieł, Pasji według św. Jana.

Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.
Niemiecka Republika Demokratyczna w skrócie NRD (niem. Deutsche Demokratische Republik, DDR) - państwo powstałe 7 października 1949 na terenie byłej sowieckiej strefy okupacyjnej (niem. Sowjetische Besatzungszone in Deutschland, SBZ). 3 października 1990 NRD przyłączyła się do RFN.

Klasycystyczne wnętrze kościoła. Charakterystyczne kolumny w kształcie palm

W latach późniejszych dokonano przebudowy świątyni. Wyburzono romański portal, który groził zawaleniem. W 1731 zwieńczono wieżę barokowym hełmem a w latach 1784–1797 kompletnie przebudowano wnętrze kościoła w stylu klasycystycznym. Prace budowlane prowadził architekt miejski Johann Carl Friedrich Dauthe we współpracy z nadwornym malarzem książąt saskich Adamem Friedrichem Oeserem. Ośmiokątne gotyckie filary Dauthe przebudował na kolumny pokryte liśćmi palmowymi. Po przebudowie wnętrze stało się jasne i odznaczało się prostymi liniami. Z dzieł późnogotyckich zachowała się tylko ambona (1521) i drewniany ołtarz. Zbudowano nową ambonę, mensę ołtarzową i chrzcielnicę. Dziełem Oesera była dekoracja przestrzeni wokół ołtarza i wejścia do kościoła.

Patron – symboliczny religijny opiekun kraju, miasta, diecezji, przedsięwzięcia, profesji, obiektu budowlanego, zawodów sportowych, ludzi itp. W Kościele katolickim i innych kościołach chrześcijańskich takimi osobami są święci, którzy najczęściej stają się opiekunami świątyń i poszczególnych ludzi noszących ich imię (wezwanie).
Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

W poł. XIX w. kościół św. Mikołaja wzbogacił się o jedne z największych w Niemczech organy, mające 6314 piszczałek.

Na początku XX w. kościół otrzymał nową dekorację fasady. Od tamtego czasu dokonywano w nim jedynie drobnych remontów, natomiast położona w okresie klasycyzmu farba pozostała nienaruszona.

W 2000 podczas renowacji południowej strony dachu zamontowano kolektory słoneczne.

Stiuk – mieszanina gipsu, wapienia i drobnego piasku lub pyłu marmurowego, łatwa do formowania, szybko twardniejąca. Często barwiona na różne kolory, nakładana na podłoże, gładzona i polerowana po wyschnięciu.
Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)