Kościół Jezusowy w Cieszynie to największy ewangelicki kościół w diecezji cieszyńskiej i w Polsce.

Rys historyczny

Kościół Jezusowy ok. 1918 r.

Na Śląsku Cieszyńskim znajduje się największa populacja luteran w Polsce i w Republice Czeskiej (w samej diecezji cieszyńskiej jest 38 tys. wiernych na łączną sumę 80 tys. w Polsce). Już za czasów działalności Marcina Lutra, tutejszy książę Księstwa Cieszyńskiego - Kazimierz II sprzyjał reformacji, a jego wnuk: Wacław III Adam po obraniu władzy w 1545 pozwolił jej wręcz „kwitnąć” przyczyniając się do rozwoju tego wyznania w Księstwie. Decyzja ta nie wzbudziła fali protestów wśród poddanych, szybko znalazła swoje poparcie wśród szlachty, później chłopstwa i mieszczaństwa, a nawet sporej części duchowieństwa. Aby ustabilizować sytuację książę wydał „Porządki kościelne”. Początki kontrreformacji miały miejsce za panowania syna Wacława III Adama: Adama Wacława, który w 1611 dokonał konwersji na katolicyzm, wypędził najbardziej aktywnych duchownych i odebrał kościoły w Cieszynie, Orłowej, Skoczowie i Strumieniu. Nie na miejscu byłoby jednak przyrównywanie prześladowania ewangelików za panowania Piastów, aż do ostatniej jego przedstawicielki Elżbiety Lukrecji do czasów objęcia władzy przez Wiedeńskich władców. W początkowym okresie panowania Habsburgów, czyli od 1654 do 1709 odebrano luteranom wszystkie kościoły, zakazano odprawiania nabożeństw i skonfiskowano Biblię i książki religijne. Jednak wiara luteran przetrwała, gdyż silnie zakorzeniła się wśród lokalnego plebsu, odprawiano potajemnie nabożeństwa w Beskidach, jak na Równicy i Małej Czantorii, część osób uciekła do bardziej tolerancyjnego Bielska i na ziemię żywiecką. Sytuacja poprawiła się po podpisaniu ugody altransztadzkiej przez Józefa I i Karola XII w 1707. Ugoda ta pozwoliła na wybudowanie ewangelikom na Śląsku sześć „kościołów łaski”, w tym Kościoła Jezusowego w Cieszynie (poza nim jeszcze w Żaganiu, Kożuchówie, Jeleniej Górze, Kamiennej Górze i Miliczu; jako świątynia ewangelicka do dziś przetrwał tylko cieszyński kościół łaski). W latach 1709-1730 Kościół Jezusowy został ważnym ośrodkiem Pietyzmu i (bez)pośrednio oddziaływał na życie religijne kościołów wielu narodów. W 1781 cesarz Józef II wydał „Patent tolerancyjny”, przez co zezwolił luteranom, ewangelikom reformowanym i prawosławnym praktykowania swojego wyznania. Dzięki rewolucji w latach 1848-1849 zostały zrównane prawa luteran z prawami katolików jako jednostek. Podstawę prawnego bytu Kościoła ewangelickiego w Austrii stanowił „Patent protestancki” wydany w 1861 przez cesarza Franciszka Józefa I.