Kościół Mariacki w Lubece - Polski Serwis Naukowy

Wnętrze kościoła ok. 1820

Kościół Mariacki w Lubece (niem. St.Marien zu Lübeck) – dzieło gotyckiej architektury w północnych Niemczech zbudowany w latach 1250-1350. Ufundowany przez obywateli miasta jest symbolem władzy i bogactwa dawnej Hanzy. Położony jest w sercu Lubeki obok miejskiego rynku. Jedno z pierwszych dzieł gotyckiej architektury ceglanej, służył za wzór budowniczym ponad 70 kościołów w rejonie Morza Bałtyckiego (m.in. kościół św. Mikołaja w Wismarze albo kościół św. Mikołaja w Stralsundzie). Kościół Mariacki jest jednym z najznamienitszych zabytków lubeckiego hanzeatyckiego Starego Miasta, które w 1987 zostało wpisane na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Tryptyk – typ nastawy ołtarzowej składający się z części środkowej oraz dwóch bocznych skrzydeł. Skrzydła są zwykle osadzone na zawiasach i ruchome, tak, że mogą się zamykać, zasłaniając część środkową. Nazwa tryptyk odnosi się także do (nawiązujących kształtem do ołtarza) obrazów malarskich i płaskorzeźb, składających się z trzech części, które zazwyczaj można składać.
Post – dobrowolne powstrzymanie się od jedzenia w ogóle, lub od spożywania pewnych rodzajów pokarmów (np. mięsa), przez określony czas. Pości się przede wszystkim z przyczyn religijnych.

Historia

W czasach pierwszej niemieckiej kolonizacji na miejscu Kościoła Mariackiego stał kościół drewniany. Po nowej lokalizacji miasta w 1156 powstał tu większy kościół z cegły w stylu romańskim, który jednak z początkiem XIII w. przestał odpowiadać mieszkańcom Lubeki- był za mały i niezbyt reprezentacyjny. Romańskie rzeźby, które zdobiły wnętrze drugiego kościoła można obejrzeć w muzeum w klasztorze Św. Anny.

Bazylika Mariacka w Gdańsku – kościół Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny, konkatedra archidiecezji gdańskiej, dzieło gotyckiej architektury ceglanej. Znajduje się na gdańskim Głównym Mieście, pomiędzy ulicami Piwną i Chlebnicką a Św. Ducha.
Niemcy Zachodnie (właściwie Republika Federalna Niemiec) – określenie państwa niemieckiego leżącego w obecnej zachodniej części Niemiec w okresie 1949-1990. Oficjalna nazwa państwa brzmiała Republika Federalna Niemiec (niem. Bundesrepublik Deutschland), państwo zostało utworzone w 1949 roku z brytyjskiej, amerykańskiej i francuskiej stref okupacyjnych oraz Protektoratu Saary. W 1990 roku Niemiecka Republika Demokratyczna uległa likwidacji, a powstałe w jej miejsce landy przystąpiły do RFN.

Kamienne katedry gotyckie we Francji i Flandrii posłużyły za wzór i inspirację budowniczym nowego kościoła w Lubece. Do jego budowy, zamiast kamieni, zastosowano północnoniemiecką cegłę.

Świątynia ma formę trójnawowej bazyliki. Westwerk to monumentalna fasada z podwójnymi wieżami, które łącznie z umieszczonymi nań wiatrowskazami mierzą 124, 95 oraz 124, 75 metrów wysokości. Ponadto, kościół ten posiada najwyższe na świecie sklepienie ceglane (38,5 metra w nawie środkowej). Nigdy wcześniej nie zbudowano tak wysokiego kościoła z cegły. Świątynię ufundowała rada miasta, która będąc w konflikcie z biskupstwem Lubeki, dążyła do wzniesienia budowli przewyższającej pod każdym względem istniejącą już katedrę biskupią. Nowy kościół, zlokalizowany tuż obok ratusza i rynku, miał być symbolem potęgi kupieckiej wolnego miasta Lubeki.

Kantata – niesceniczna forma muzyczna podzielona na głosy (zwykle solowe lub chór) z towarzyszeniem instrumentów. W wielu aspektach podobna jest do oratorium, lecz zwykle bywa krótsza i wykorzystuje szerszy wachlarz tekstów.
Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.

Ok. 1310 do wieży południowej dobudowano Briefkapelle, która służyła jednocześnie za przedsionek, kaplicę oraz główne wejście do kościoła od strony rynku. Uważa się, że początkowo kaplica ta była poświęcona Św. Annie. Obecna nazwa została jej nadana w czasach poreformacynych, kiedy wprowadzili się tu pisarze. Kaplica (12mX8mX12m) ze swoim wspaniałym sklepieniem gwiaździstym uchodzi za majstersztyk gotyku wysokiego. Często jest porównywana do budowli angielskiego gotyku katedralnego albo do sali kolumnowej na zamku krzyżackim w Malborku. Obecnie Briefkapelle służy jako kościół zimowy, w którym odprawia się msze od stycznia do marca.

Przedsionek – pomieszczenie pomiędzy wejściem a wnętrzem (wiatrołap). Jego zadaniem jest przede wszystkim wyrównanie różnicy temperatur panujących, zwłaszcza zimą, na zewnątrz budynku i we wnętrzu, w celu ochrony ciepła. W budowlach sakralnych funkcję przedsionka pełni kruchta, w bazylikach wczesnochrześcijańskich narteks.
Gładź szpachlowa - materiał budowlany oparty głównie na gipsie jako materiale wiążącym i wypełniającym z dodatkiem kredy, dolomitu i materiałów pomocniczych (plastyfikatorów, opóźniaczy wiązania gipsu).

W ok. 1390 rada miejska zleciła budowę swojej własnej kaplicy w południowej części ambitu, nazwanej później Kaplicą Burmistrzów (niem. Bürgermeisterkapelle). Tutaj nowo wybrani radcy miejscy oficjalnie obejmowali swoje stanowiska. W wyższej partii kaplicy znajduje się skarbiec, w którym przechowywano dokumenty miejskie: przywileje, świadectwa oraz umowy. Do dnia dzisiejszego ta część kościoła pozostaje własnością miasta.

Nawa – składowa część kościoła położona pomiędzy prezbiterium a kruchtą, przeznaczona dla wiernych. Oprócz świątyń jednonawowych występują dwu-, trzy-, pięcio- oraz siedmionawowe.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Ok. 1444 wschodnia część ambitu została poszerzona o jednoprzęsłową kaplicę- była to zarazem ostatnia rozbudowa kościoła w stylu gotyckim. Nowa kaplica służyła odprawianiu liturgii godzin w ramach kultu maryjnego (niem. Marienzeiten albo Marientiden). Stąd też nazwa kaplicy Marientidenkappelle (zwana też Kaplicą Śpiewaków- niem. Sängerkapelle).

Wielki Tydzień to w chrześcijaństwie uroczysty czas upamiętniający ostatnie dni Chrystusa, przygotowujący do największego święta chrześcijan, Zmartwychwstania Pańskiego. Szczególnym czasem w Wielkim Tygodniu jest Triduum Paschalne.
Chrzcielnica – zbiornik wypełniony wodą święconą, najczęściej w kształcie kielicha, przeznaczony do sakramentu chrztu. Wykonany z kamienia, metalu lub drewna. Forma dekoracji i proporcji zmieniała się wraz z obowiązującymi stylami w architekturze.

W sumie kościół posiada 9 dużych kaplic bocznych oraz 10 mniejszych kaplic grobowych, nazwanych imieniem fundatorów- bogatych rodzin lubeckich.

Zniszczenie i odbudowa

Kościół w 1945 r.

Dzwony Kościoła Mariackiego zniszczone podczas nalotów w 1942 r.

W noc poprzedzającą niedzielę palmową z 28 na 29 marca 1942 siły brytyjskie przeprowadziły atak powietrzny na lubeckie Stare Miasto. Jedna piąta centrum miasta legła w gruzach, m.in. Kościół Mariacki. Większość bogatego wyposażenia kościoła uległa zniszczeniu. Pożar strawił słynne organy Totentanzorgel, na których z dużym prawdopodobinństwem grywał sam Jan Sebastian Bach.

Sztuka romańska (styl romański, romanizm) - styl w sztukach plastycznych wykonywanych z kamienia XI – XIII wieku. Najwcześniej formy stylistyczne zostały ukształtowane na terenach zajmowanych obecnie przez dzisiejsze północne Włochy, Francję i zachodnie Niemcy (XI – XII wiek). Wkrótce zasięgiem nowego stylu objęte zostały kolejne tereny Europy i wraz z prowadzonymi wyprawami krzyżowymi przeniknął na Bliski Wschód.
Wielkanoc (Pascha, Niedziela Wielkanocna) — najstarsze i najważniejsze . Poprzedzający ją tydzień, stanowiący okres wspominania najważniejszych dla wiary chrześcijańskiej wydarzeń, nazywany jest Wielkim Tygodniem. Ostatnie trzy doby tego tygodnia: Wielki Czwartek (wieczór), Wielki Piątek, Wielka Sobota i Niedziela Zmartwychwstania znane są jako Triduum Paschalne (Triduum Paschale). W chrześcijaństwie wprawdzie każda niedziela jest pamiątką zmartwychwstania Chrystusa, ale Niedziela Zmartwychwstania jest z nich najbardziej uroczysta.

Spłonęło także wiele wspaniałych dzieł sztuki średniowiecznej: prace Bernta Notkego: monumentalny Taniec Śmierci (w 1701 zastąpiony kopią), Gregorsmesse oraz drewniane rzeźby lektorium; Ołtarz Trójcy Świętej Jakuba van Utrechta oraz Wjazd Chrystusa do Jerozolimy Friedricha Overbecka.

Roztrzaskane dzwony w Gedenkkapelle w wieży południowej pozostawiono nie naruszone jako symbol wojennej tragedii. Jeszcze w czasie wojny kościół otrzymał tymczasowe zadaszenie. Odbudowa rozpoczęła się w 1947 i po 12 latach została w dużej mierze ukończona. Nauczeni doświadczeniem wojennych pożarów, inżynierowie pracujący przy odbudowie świątyni zrezygnowali z restauracji drewnianych konstrukcji podtrzymujących dach i zwieńczenia wież. Zamiast tego wszystkie odbudowane po wojnie lubeckie wieże kościelne otrzymały dachy hełmowe bazujące na specjalnie opracowanej lekkiej konstrukcji betonowej.

Gotyk ceglany (niem. Backsteingotik) – w szerokim znaczeniu określa się tym pojęciem dzieła architektury gotyckiej, gdzie cegła stanowi podstawowy materiał budulcowy.
Diabeł (gr. διάβολος diábolos – oskarżyciel, oszczerca) – w judaizmie i chrześcijaństwie ogólna nazwa złych, upadłych aniołów; inne określenia: szatan, demon.

W 1980 na podstawie szkiców i fotografii odbudowano pozłacaną sygnaturkę, która ponownie wznosi się 30 metrów nad dachem nawy głównej kościoła.

Taniec Śmierci, Bernt Notke (przedwojenna fotografia)

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)