Kościół Miłosierdzia Bożego w Bydgoszczy

Portal

Wnętrze

Kościół Miłosierdzia Bożego w Bydgoszczy – kościół położony w Bydgoszczy, którego patronem jest Miłosierdzie Boże.

Położenie

Kościół znajduje się przy ul. Nakielskiej w zachodniej części Bydgoszczy na osiedlu Wilczak, w obrębie parku nad Kanałem Bydgoskim.

Historia

Budowa kościoła odbyła się w kontekście intensywnego rozwoju ewangelickiej architektury sakralnej w Bydgoszczy i na jej przedmieściach w końcu wieku XIX i na początku XX. Wówczas wzniesiono na tym terenie osiem zborów ewangelicko-unijnych, w większości neogotyckich, licowanych czerwoną cegłą.

Krzyż łaciński † – podstawowa forma krzyża chrześcijańskiego. Początkowo używany z oporami ze względu na negatywne konotacje symbolu ukrzyżowania. Jest symbolem ukrzyżowania Chrystusa, dla chrześcijan znakiem zbawienia, miłości Boga, zwycięstwa.
Blenda (niem. blende ślepe okno, ślepa wnęka) – płytka wnęka w ścianie, o wykroju arkady lub okna, stosowana przede wszystkim w celach estetycznych, rzadziej do odciążenia ściany.

Ewangelicy na terenie dzielnicy Wilczak podlegali parafii na Okolu do 1898, po czym podjęli starania w celu wyodrębnienia własnej parafii. Powstała ona w 1900 i objęła Wilczak, Miedzyń i część Prądów. Następnym etapem było uzyskanie parceli budowlanej między ul. Nakielską, a Kanałem Bydgoskim, budowa pastorówki (1902-1904, obecnie nieistniejąca) oraz świątyni. Starania o własny kościół zostały uwieńczone sukcesem dzięki działaniom pierwszego proboszcza Bóttichera oraz rady parafialnej złożonej z wpływowych osób

Prezbiterium (w architekturze nazywane także "chórem kapłańskim") – przestrzeń kościoła przeznaczona dla duchowieństwa oraz służby liturgicznej (m.in. ministrantów). Zwykle jest wydzielone od reszty świątyni podwyższeniem, balustradą lub łukiem tęczowym i wyodrębniające się wizualnie z bryły kościoła. Nazwa pochodzi od słowa prezbiter - ksiądz.
Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.

Projekt świątyni autorstwa królewskiego okręgowego inspektora budowlanego Ismara Hermanna powstał w 1904. Następnie przekazano go do Berlina, gdzie został zatwierdzony w Ministerstwie Robót Publicznych przez Friedricha Oskara Hossfelda – architekta, nadzorcę wszelkich prac w zakresie budownictwa sakralnego na obszarach znajdujących się pod pruskim zaborem. Równolegle, przy udziale tych samych autorów i zatwierdzających zrealizowano projekt dziś już nie istniejącego kościoła ewangelickiego pw. Marcina Lutra dla parafii Szwederowo.

Mozaika – dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce (dwu lub wielobarwne) i kształcie kamyczków, kawałków szkła, ceramiki. Elementy są przyklejone do podłoża np. przez ułożenie na niezwiązanej zaprawie, żywicy pochodzenia roślinnego (mastyks z drzewa Pistacia lentiscus). Stosowana jest do zdobienia posadzek, ścian, kopuł, sklepień, apsyd w budownictwie sakralnym i świeckim, mebli (zwłaszcza blatów stołów, sepetów, biurek).
Portal – architektoniczne, ozdobne obramienie drzwi wejściowych w kościołach, pałacach, ratuszach, bogatszych kamienicach, czasami także drzwi wewnętrznych.

Głównym realizatorem prac budowlanych był przedsiębiorca z Bydgoszczy Carl Rose. Wznoszenie zasadniczej bryły kościoła ukończono w 1905, a prace wykończeniowe oraz wyposażanie świątyni kontynuowano jeszcze w 1906.

Świątynia służyła niemieckiej gminie kościoła ewangelicko-unijnego do 1945, chociaż najlepsze lata dla rozwoju parafii i zboru zakończyły się już wraz z wybuchem I wojny światowej. Ostatnim proboszczem w latach 30. i przypuszczalnie do 1945 był pastor Hans Staffehl, który jednocześnie prowadził parafię na Okolu.

Patron – symboliczny religijny opiekun kraju, miasta, diecezji, przedsięwzięcia, profesji, obiektu budowlanego, zawodów sportowych, ludzi itp. W Kościele katolickim i innych kościołach chrześcijańskich takimi osobami są święci, którzy najczęściej stają się opiekunami świątyń i poszczególnych ludzi noszących ich imię (wezwanie).
Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

Po wyjściu Niemców z Bydgoszczy świątynia została zdewastowana. 2 lipca 1945 r. władze miejskie przekazały ją parafii Św. Trójcy do użytku katolików (poświęcenia dokonano już 15 czerwca 1945 roku). Początkowo służył on jako kościół filialny dla potrzeb mieszkańców Wilczaka i Jarów. 24 sierpnia 1946 ks. kard. August Hlond wydał dekret ustanawiający z dniem 1 października 1946 r. parafię Miłosierdzia Bożego (proboszczem został ks. Feliks Małecki, który sprawował tą funkcję do roku 1972). Wtedy przystosowano wnętrze kościoła do sprawowania liturgii katolickiej. Zmieniono w całości wystrój, wyposażono kościół w nowe organy, trzy nowe ołtarze i pięć konfesjonałów. Usunięto również boczne empory, zachowując ją jedynie na wejściem głównym. Dębowo-lipowy ołtarz główny, przedstawiający Jezusa Miłosiernego, Andrzeja Bobolę i Marię Magdalenę, ustawiono 7 grudnia 1947 r.

Polichromia - wielobarwna ozdoba malarska ścian, sufitów, podniebienia sklepień, rzeźb stosowana do dekoracji wewnętrznych i zewnętrznych. Polichromie wykonywano nie tylko na materiałach kamiennych i tynkach, ale także na drewnie, wewnątrz i na zewnątrz pomieszczeń w budownictwie sakralnym i świeckim.
Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Obecnie kościół nie różni się względem stanu pierwotnego w swej bryle zewnętrznej, natomiast przestało istnieć parkowe otoczenie kościoła z wytyczonymi regularnie alejkami, rozległymi trawnikami ciągnącymi się w stronę Kanału Bydgoskiego i ozdobnie ukształtowanym terenem przed elewacją frontową.

Kaseton (skrzyniec) – wieloboczne, najczęściej kwadratowe, zagłębienie widoczne od spodu stropu, sklepienia lub kopuły charakterystyczne dla architektury rzymskiej i renesansowej.
Wieża kościelna to w architekturze osobna budowla lub część budynku kościoła. W architekturze włoskiej szczególnie popularne były wieże wolno stojące (kampanile, dzwonnice). We Francji często budowano wieże na skrzyżowaniu nawy głównej i nawy poprzecznej. Z kolei w Niemczech popularne były wieże od strony zachodniej (westwerk), pojedyncze lub podwójne. W wielkich bazylikach średniowiecznych budowano dwie wieże na skrzyżowaniu nawy głównej ze wschodnim i zachodnim transeptem oraz wieże boczne, przy zakończeniach transeptów. W kościele w Cluny znajdowało się sześć wież.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)