Kościół Przemienienia Pańskiego w Warszawie

Drzeworyt Michała Starkmana z około 1855 r

Widok boczny od trasy W-Z

Kościół Przemienienia Pańskiego - usytuowany w Warszawie przy ulicy Miodowej barokowy kościół ojców kapucynów, zlokalizowany w dzielnicy Śródmieście.

Historia

Powstał wraz z klasztorem w latach 1683-1694 z inicjatywy króla Jana III Sobieskiego jako wotum dziękczynne za zwycięstwa w bitwach pod Chocimiem i pod Wiedniem.

Tak J. Bartoszewicz opisuje historię powstania świątyni (z niewielkimi skrótami, pisownia oryginalna):

Zakon Braci Mniejszych (łac. Ordo Fratrum Minorum, pot. franciszkanie) – katolicka wspólnota zakonna z grupy zakonów żebrzących. Założona w 1209 przez św. Franciszka z Asyżu. Zakon ten w 1517 r. na mocy bulli Ite et vos ad vineam meam został podzielony na Zakon Braci Mniejszych zwanych Obserwantami, oraz Zakon Braci Mniejszych Konwentualnych. W 1619 r. pełną niezależność uzyskała trzecia gałąź: Zakon Braci Mniejszych Kapucynów. Wszystkie trzy zakony są oparte na tej samej regule, napisanej przez św. Franciszka i zatwierdzonej przez papieża Honoriusza III 29 listopada 1223 r. Posiadają wspólne dziedzictwo historyczne i duchowe. Różne konstytucje oraz przełożeni stanowią jednakże o ich odrębności prawnej.
Stefan Wierzbowski (ur. 1620 - zm. 7 marca 1687) – biskup poznański w latach 1664 - 1687, arcybiskup nominat gnieźnieński w 1687. Założyciel Nowej Jerozolimy (obecnie Góra Kalwaria).

Biskup poznański Wierzbowski wydał 27 grudnia 1681 kanoniczne zezwolenie na założenie klasztoru. Król zakupił plac i dom na ul. Miodowej. W pierwszej kolejności wybudowana została kaplica (1682), w której zakonnicy rozpoczęli odprawianie nabożeństw, szybko zyskując przychylność mieszkańców Warszawy. W kolejnym roku (11 lipca) król nakazał wydać dyplom fundacyjny dla klasztoru. Kamień węgielny pod kościół został położony 23 lipca 1683, w przededniu wyprawy wiedeńskiej. Na uroczystości był obecny Jan III Sobieski, królowa Maria Kazimiera, synowie, nuncjusz apostolski Opizo Pallavicini arcybiskup Efezu, biskup Wierzbowski, senatorowie, hetmani, ministrowie i tłumy warszawiaków. Na kamieniu, zamiast pierwotnych słów Christo Redemptori Joannes III. Polon. Rex … król nakazał wyryć słowa Christo Triumphatori Joannes III. Polon. Rex ….

Śródmieście – dzielnica Warszawy o granicach ustalonych w 1960 roku. 135 tys. mieszkańców. Obejmuje najstarszą część miasta (Stare Miasto i Nowe Miasto), a także zabudowę powstałą po II wojnie światowej w miejscu zniszczonych dzielnic.
Kajetan z Thieny, włos. Gaetano di Thiene (ur. 1480 w Vicenza we Włoszech, zm. 7 sierpnia 1547 r. w Neapolu) – założyciel zakonu teatynów (kleryków regularnych), święty katolicki.

Na wiosnę 1686 zaczął o. Paweł z Imoli budować klasztor wg projektu włoskiego budowniczego - architekta Affaity (młodszego). Ponieważ projekt, swoją wielkością i wspaniałością, zaprzeczał regule zakonnej król zdecydował o budowie klasztoru skromniejszego, dotychczasowy budowniczy Augustyna Locci stworzył nowy projekt a nadzór nad budową powierzono Karolowi Ceroni. W maju 1688 król zakupił plac, z przeznaczeniem na dziedziniec i ogrody, rozciągający się od kościoła do pałacu biskupa Zbąskiego.

Klemens XIII (łac. Clemens XIII), właściwie Carlo Rezzonico, (ur. 7 marca 1693 w Wenecji – zm. 2 lutego 1769 w Rzymie), papież w okresie od 6 lipca 1758 do 2 lutego 1769.
Aleksandra Zajączkowa (Aleksandra de Pernet; ur. ok. 1754 w Słonimie, zm. 13 lutego 1845 w Warszawie) – żona gen. Józefa Zajączka, pierwszego namiestnika Królestwa Polskiego, znana jako generałowa Zajączkowa.

Ostateczny projekt realizacyjny kościoła przygotował prawdopodobnie Tylman z Gameren. Papież Innocenty XII w brewe z 1 grudnia 1694 wcielił fundacje (wyniesione później do stopnia klasztory) w Warszawie i Krakowie do prowincji toskańskiej, zakazał zakonnikom opuszczania konwentów bez zgody Stolicy Apostolskiej, wyjął braci spod jurysdykcji biskupa diecezjalnego i zezwolił na utworzenie nowicjatu dla 12 Polaków. Nowym kommissarzem jeneralskim kapucynów w Polsce został o. Franciszek Arrezzi. Tak opisuje przybycie o. Arrezzi do Warszawy J. Bartoszewicz (pisownia oryginalna):

Porządek toskański to jeden z klasycznych porządków w architekturze. Wykształcił się na terenie Italii z porządku doryckiego. Podstawowe różnice to:
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

O. Arrezzi do tego stopnia przejął się wyglądem kościoła, że potrzebna była aż dyspensa papieska (...Porzućcie więc skrupuły, a wsparci sprawiedliwem przekonaniem Jego świętobliwości, módlcie się... tak pisał kardynał Ajaccioli do o. komisarza) aby mogli zakonnicy zacząć odprawiać nabożeństwa.

Napis na fryzie świątyni „Te decet Hymnus Deus in Syon, Tibbi reddam veta mea in conspectu omnis populi”, jest dwuwierszem z Psalmu 65 (64) Dawida, w tłumaczenie z Biblii Tysiąclecia, brzmi: Ciebie należy wielbić, Boże, na Syjonie. Tobie śluby dopełniać, co próśb wysłuchujesz.

August II Mocny (niem. August II der Starke ur. 12 maja 1670 w Dreźnie (wg kalendarza juliańskiego), zm. 1 lutego 1733 w Warszawie) – król Polski i wielki książę litewski w latach 1697-1706 i 1709-1733, elektor Saksonii 1694-1733 jako Fryderyk August I (Friedrich August I.). Pierwszy władca dynastii saskiej Wettynów. Jego przydomek jest zazwyczaj wiązany z jego nieprzeciętną siłą.
Janina (Clipeus in Clipeum, Tarcza w Tarczy, Pole w Polu, Szczyt w Szczycie, Zgraja), polski herb szlachecki, rozpowszechniony głównie w ziemi krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej i sieradzkiej.

Poświęcenie kościoła odbyło się 11 października 1692 r, ale jego budowa zakończyła się latem 1694 r. Dzwon do kościoła pochodził z zegara pałacowego w Wilanowie. Król miał jeszcze zamiar wybudować kościół dolny, ale warunki geologiczne na to nie pozwoliły i podziemia przeznaczono na krypty.

Jak podaje dziejopis (pisownia oryginalna) ...duch Jana III czuwał nad pobożną fundacyją... Żadne wojska nie zajmowały i niedotknęły wśród kilkuletnich ciągłych od r. 1700 zapasów i pochodów wojennych, kapucynów w Warszawie. Owszem przebywający koleją w stolicy podczas tych zaburzeń monarchowie, August II, Piotr Wielki i Karol XII, zwiedzali z uszanowaniem zwłoki królewskie.)

Augustyn Wincenty Locci herbu Lew (ur. ok. 1640 w Warszawie, zm. 22 października 1732) – polski architekt, sekretarz i doradca artystyczny króla Jana III Sobieskiego.
Franciszek z Asyżu (właśc. Giovanni Bernardone, nazywany Biedaczyną z Asyżu; ur. w 1181 lub 1182 [1]w Asyżu, zm. 3 października 1226 w Porcjunkuli koło Asyżu[2]) – włoski duchowny katolicki, diakon, założyciel zakonu franciszkanów, misjonarz, mistyk średniowieczny, stygmatyk, święty katolicki, uważany za prekursora ekologii.

W 1738 r w czterech klasztorach w Polsce było około 50 zakonników pochodzenia polskiego i stolica apostolska powierzyła opiekę nad nimi prowincji czeskiej a Benedykt XIV (5 października 1754) kustodię polską podniósł do rangi prowincji, zaś Klemens XIII w 1761 ją usamodzielnił.

Nuncjusz Camillo Paolucci w obliczu mnogiego ludu ukoronował kapucynom obraz Najświęt. Panny, półbiustowy, który im podarował jeden z mieszkańców warszawskich, syndyk klasztoru Fiszer.

Antoni z Padwy, Antoni Padewski, właśc. Ferdynand Bulonne (ur. 1195 w Lizbonie, zm. 13 czerwca 1231 w Arcelli k. Padwy) – włoski teolog, franciszkanin, pochodzenia portugalskiego, święty Kościoła katolickiego, prezbiter i doktor Kościoła.
Filip książę Edynburga, Filip Mountbatten (ur. 10 czerwca 1921) – mąż królowej brytyjskiej Elżbiety II. Pochodzi z duńskiego dworu królewskiego Schleswig-Holstein-Sonderburg-Glücksburg, daleki krewny swojej żony. Jego pełny tytuł to Książę Edynburga, Hrabia Merioneth, Baron Greenwich, Kanclerz uniwersytetu w Edynburgu. Z Elżbietą II mają czworo dzieci – Karola, Annę, Andrzeja i Edwarda.

W 1781 r uroczyście obchodzono 100. rocznicę sprowadzenia kapucynów do Polski(pisownia oryginalna):

Świątynia posiada skromną fasadę, zachowującą porządek toskański, przyozdobioną herbem Sobieskich - Janina. W fasadę wmurowano też tablicę pamiątkową poświęconą Jurajowi Križanicowi.

Bitwa pod Wiedniem – bitwa stoczona 12 września 1683 roku między wojskami polsko-austriacko-niemieckimi, pod dowództwem Jana III Sobieskiego, a armią Imperium osmańskiego pod wodzą wezyra Kara Mustafy pod Wiedniem. Zakończyła się przegraną Turcji, która nie podniosła się już po tym uderzeniu i przestała stanowić zagrożenie dla chrześcijańskiej Europy.
Jan Nepomucen (ur. ok. 1350 w Pomuku, obecnie Nepomuk, zm. 20 marca 1393 w Pradze) – prezbiter, spowiednik Zofii Bawarskiej, męczennik i święty Kościoła katolickiego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)