Kościół Rzymskokatolicki na Ukrainie

Kościół rzymskokatolicki na Ukrainie – jest częścią Kościoła łacińskiego, pod duchową opieką papieża i Kurii rzymskiej.

Kościół rzymskokatolicki na Ukrainie podzielony jest na siedem diecezji, według niektórych statystyk na Ukrainie do 1991 mieszkało co najmniej 8% obywateli deklarujących przynależność do Kościoła rzymskokatolickiego. Obecnie liczba ta wynosi ok. 1 mln obywateli.

Przewodniczącym Konferencji Episkopatu Ukrainy jest abp Mieczysław Mokrzycki, jego siedzibą jest miasto Lwów.

Bolesław I Chrobry (Wielki) (ur. 967 w Poznaniu, zm. 17 czerwca 1025) – książę Polski od 992 roku, pierwszy koronowany władca Polski (od 1025 roku) z dynastii Piastów, w latach 1003-1004 był także księciem Czech jako Bolesław IV.
Komunizm (. Komunizm oparty był na idei walki klas, mającej doprowadzić do osiągnięcia sprawiedliwości społecznej poprzez stworzenie społeczeństwa pozbawionego wewnętrznych podziałów ekonomicznych (bezklasowego) i etnicznych (bezpaństwowego), w którym wszystkie środki produkcji znajdą się w posiadaniu wspólnot. Ważnymi elementami ideologii komunizmu było promowanie internacjonalizmu i ateizmu, ponieważ komuniści uważali, że wszyscy ludzie są równi bez względu na narodowość, rasę czy religię, a podziały te uważają za szkodliwe i prowadzące do konfliktów.

Historia

Pierwszym misjonarzem kościoła rzymskiego w Kijowie był św. Bruno, benedyktyn, z osiemnastoma braćmi przybyłymi z Niemiec. Schronienie wśród normańskich władców Kijowa znalazł również św. Olaf. Od roku 1228 działalność misyjną prowadził na Rusi kijowskiej św. Jacek.

Katedra św. Zofii w Żytomierzu

Katedra Łacińska we Lwowie

Działalność misyjna

Z powodu ożywionych stosunków handlowych w ciągu XII w. między Wiedniem, Ratyzboną a Kijowem, zaczęły powstawać na potrzeby kupców kościoły łacińskie pod opieką na początku benedyktynów ze szkockiego opactwa w Wiedniu, później dominikanów. Pierwszy katolicki kościół misyjny mógł powstać na terenie Kijowa już w wieku XII. Wówczas funkcjonowała tam osada targowa kupców niemieckich na tzw. Padole, głównie z Austrii. Kijów był bowiem od najdawniejszych czasów poważnym ośrodkiem międzynarodowego handlu. Pod koniec roku 1228 do Kijowa wyruszył również Jacek Odrowąż, wraz z towarzyszami wspierany przez księcia Leszka Białego i biskupa Iwo Odrowąża. Nie ulega wątpliwości, że św. Jacek osobiście zetknął się z benedyktynami w czasie podróży na Ruś, ponieważ przy tym samym kościele Panny Maryi około 1230 osiedlili się pod przewodem św. Jacka dominikanie krakowscy. Ten pobyt św. Jacka w Kijowie upiększony został z biegiem czasu wieloma legendami. Kiedy opuszczał Kijów, pozostawił w Kijowie Godyna na stanowisku przeora, a potem objął tę godność Marcin z Sandomierza. Kościół ten początkowo służył kupcom niemieckim, m.in. przybyszom z Wrocławia. Odrowąż jeszcze raz przybył do Kijowa przed samym najazdem tatarskim i przy klasztorze założył szkołę, do której uczęszczały dzieci miejscowych katolików. W 1242 po najeździe tatarskim dominikanie opuścili Kijowszczyznę.

Bazylika archikatedralna Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny we Lwowie (pot. katedra Łacińska) – jeden z najstarszych kościołów Lwowa, znajdujący się przy południowo-wschodnim narożniku lwowskiego rynku. Trójnawowy gmach w stylu gotyckim o długości 67 m i szerokości 23 m zbudowany na przełomie XIV i XV w. według planów architekta miejskiego Piotra Stechera. Siedziba lwowskich arcybiskupów obrządku łacińskiego.
Bolszewicy (ros. большевики) – określenie grupy członków SDPRR, która na II Zjeździe tej partii w 1903 roku, uznała się za większościową frakcję w partii, a swoich przeciwników określiła jako mienszewików (uznając że są w mniejszości).

Tatarzy spalili w 1240 zarówno kwartał niemiecki z kościołem Marii Panny, jak i drewniany klasztor dominikanów, ale zakonnicy z Kijowa zdołali uciec do Polski. Do Lwowa sprowadził św. Jacek Zakon Kaznodziejski oraz według legendy gotycką figurę Matki Bożej, pochodząca najprawdopodobniej z XIV w., wg podania wyniesioną z Kijowa przez św. Jacka po zdobyciu miasta przez Tatarów. Obecnie w katedrze przemyskiej.

Diecezja kamieniecko-podolska (łac. Dioecesis Camenecensis) – diecezja rzymskokatolicka na Ukrainie. Wchodzi w skład metropolii lwowskiej. Do 1991 r. używano nazwy: diecezja kamieniecka. Od 1991 r. powszechnie używana jest też nazwa: diecezja kamieniecko-podolska.
Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква – Ukrajinśka Hreko-katołyćka Cerkwa) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.

W roku 1257 papież Aleksander IV podporządkował kościół katolicki na Rusi Halickiej biskupom lubuskim. Zygmunt Gloger tak pisał o diecezji lubuskiej:

biskupi zaś lubuscy ustąpili do Polski z zamiarem apostołowania na Rusi. Henryk Brodaty, zarządzający dzielnicą krakowską i sandomierską, osiedlił ich w Sandomierskim, gdzie dano im opactwo Opatowskie po Cystersach, dawniej zaś posiadali już dobra Biskupice pod Sandomierzem, których nazwa stąd właśnie pochodziła, że do biskupów (lubuskich) należały. Biskupi ci, nie posiadając potem żadnej dyecezyi ani za Odrą, ani na Rusi, byli już tylko in partibus biskupami na Lubuszu i Rusi i z tytułem tym do końca wieku XV przetrwali, lubo na początku XIV wieku biskup lubuski, Stefan II, twierdził, że poprzednicy jego rezydowali we Włodzimierzu Wołyńskim, gdzie nawet miały być ich groby.

Kuria Rzymska – organ, przez który papież sprawuje swoją władzę. Kuria składa się z dykasterii i innych urzędów, z których każdy ma swój zakres działania, co wiąże się z odpowiedzialnością oraz odpowiednimi kompetencjami. Najważniejszymi działami Kurii są Sekretariat Stanu oraz kongregacje. Kolejne miejsca w hierarchii zajmują rady i komisje papieskie. Oprócz stałych urzędów papież może zwoływać konsystorze Kolegium Kardynalskiego w celu wyjaśnienia szczególnie trudnych kwestii. Powołano w szczególności Komisję Kardynalską ds. Organizacji i Problemów Ekonomicznych Stolicy Apostolskiej, która zajmuje się zarządzaniem finansami Watykanu. Kuria stanowi osobisty personel papieża i jej organizacja zależy całkowicie od niego.
Władysław Horodecki, właśc. Leszek Dezydery Władysław Horodecki, ukr. Владислав Городецький, ang. Vladislav Gorodetsky (ur. 4 czerwca 1863 w Szołudkach koło Niemirowa na Podolu, zm. 3 stycznia 1930 w Teheranie) – polski architekt tworzący głównie w Kijowie, przedstawiciel modernizmu, przedsiębiorca i mecenas.

Powołanie diecezji kijowskiej

Zajęcie Kijowa przez Giedymina, jak podają kronikarze litewscy (1320–1321), zgadza się z datą erekcji biskupstwa łacińskiego w Kijowie, prowadzonego przez dominikanów. 18 lutego 1321 Kuria lubuska wysłała z misją brata Henryka na kijowską stolicę biskupią. Klasztor odbudowano pod wezwaniem św. Jacka, z tego też powodu dominikanów zwano w Kijowie zwykle Jackami. Z grona dominikanów wywodzili się późniejsi biskupi kijowscy. Trudno jest dziś ustalić, z jakiego środowiska dominikańskiego wywodził się klasztor w Kijowie: „z prowincji polskiej”, jak w XIII w., czy też spośród braci pielgrzymujących w Societas Fratrum Peregrinantium (SFP), założonego przez Jana XXII, głównie Niemców poprzez Inflanty. Rzymskokatolickie biskupstwo kijowskie mające przez dłuższy czas charakter misyjny uzyskało pełnoprawny status kościelny w roku 1412 i decyzją papieża Jana XXII zostało włączone do metropolii lwowskiej. Biskupstwo ufundował Władysław Jagiełło, zgodnie z przekazem Kromera na chwałę wiktorii grunwaldzkiej.

Chełm (ukr., ros. Холм – Chołm) – miasto na prawach powiatu we wschodniej Polsce. Znajduje się na południowy wschód od Lublina, na północ od Zamościa oraz na południe od Białej Podlaskiej, w odległości 25 km od granicy z Ukrainą. Leży nad rzeką Uherką, lewym dopływem Bugu.
Zakarpacie (także Podkarpacie, Ruś Zakarpacka lub Podkarpacka, Ukraina Zakarpacka lub Podkarpacka; ukr. Закарпаття – Zakarpattia, węg. Kárpátalja, rum. Transcarpatia, cz. i słow. Podkarpatská Rus) – region historyczny w dzisiejszej zachodniej Ukrainie, na pograniczu Polski, Słowacji, Węgier i Rumunii. O jego odrębności decyduje przede wszystkim fakt, że jest to jedyny region na południe od Karpat zamieszkany przez ludność wschodniosłowiańską.

Mniej więcej w tym samym czasie, co w Kijowie, powstają m.in. kościoły Dominikanów we Lwowie i w Haliczu.

Budowę pierwszej drewnianej katedry łacińskiej pw. św. Zofii w Kijowie należy łączyć z wprowadzeniem organizacji kościelnej na Rusi Kijowskiej. Już w czasach księcia Włodzimierza istniała w Kijowie drewniana katedra, która spłonęła w 1017. Najwcześniejsze wzmianki o świątyni pochodzą z kroniki Thietmara, który omawia wkroczenie wojsk Bolesława Chrobrego i Światopełka I do Kijowa w roku 1018, wspomina też, że "monasterio Sophiae", zostało spalone w roku poprzednim. Nową murowaną katedrę wystawił w 1614 biskup Krzysztof Kazimirski. Przetrwała do 1660, kiedy ostatni zakonnicy zostali wygnani z Kijowa. Katolicką świątynię przekazano następnie Cerkwi prawosławnej. W roku 1724 biskup Samuel Ozga przeniósł siedzibę diecezji do Żytomierza. W 1746 zbudował również kościół katedralny pw. św. Zofii. Świątynia ta został zwrócona katolikom dopiero w 1990 roku.

Zygmunt Gloger herbu Prus II, pseud. Pruski (ur. 3 listopada 1845 w Tyborach-Kamiance, zm. 16 sierpnia 1910 w Warszawie) – polski historyk, archeolog, etnograf, folklorysta, krajoznawca.
Austro-Węgry (t. Monarchia Austro-Węgierska; niem. Österreich-Ungarn, węg. Osztrák-Magyar Monarchia) – państwo związkowe w Europie Środkowej istniejące w latach 1867–1918.

W roku 1831 ukończono w Kijowie budowę kościoła pw. św. Aleksandra. Przetrwał do czasów sowieckich, kiedy zamieniono go na planetarium. Obecnie jest jednym z czterech kościołów rzymskokatolickich w Kijowie. W latach 1899–1909 wg projektu Władysława Horodeckiego wybudowano w Kijowie kościół św. Mikołaja. Był użytkowany przez katolicką społeczność Kijowa do 1936, gdy zamknęły go władze radzieckie, przeznaczając na pomieszczenia gospodarcze.

Stolica Apostolska, inaczej Stolica Święta (łac. Sedes Apostolica, wł. Sede Apostolica, Santa Sede) – siedziba papieży, także papiestwo, czyli władza zwierzchnia papieża w Kościele katolickim wraz z jej instancjami wykonawczymi, stanowiąca podmiot prawa międzynarodowego. Jej siedziba mieści się w państwie Watykan, z którym jest połączona unią personalną i funkcjonalną. Stolica Apostolska sprawuje wyłączne zwierzchnictwo oraz suwerenną władzę i jurysdykcję nad Watykanem, który jest również jej własnością. Traktowanie Stolicy Apostolskiej i Watykanu jako odmiennych podmiotów, jakkolwiek uzasadnione z punktu widzenia ustrojowego, nie występuje jednak wyraźnie na gruncie prawa międzynarodowego. W stosunkach międzynarodowych nazwy te bywają stosowane zamiennie, a zaciągnięcie zobowiązania pod jedną z nich jest rozumiane jako wiążące dla obu. I tak np. w Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej podmiot ten występował początkowo pod nazwą Państwa Watykańskiego, a następnie (bez odrębnego przystąpienia) pod nazwą Stolicy Apostolskiej.
II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Dawna rzymskokatolicka katedra pw. św. Zofii w Kijowie na Padole, zajęta w 1724 przez cerkiew prawosławną pw. św. Piotra i Pawła (po lewej stronie, stan z roku 1890)

Konkatedra pw. św. Aleksandra w Kijowie (ok. 1850)

Kościół św. Mikołaja w Kijowie został przejęty przez władze radzieckie w 1936. Do dziś należy do Kijowskiego Departamentu Kultury. Trwają starania o zwrot świątyni do lokalnej wspólnoty katolickiej.

Kościół w okresie jagiellońskim

Właściwą misję katolicyzmu w rycie łacińskim na wschód łączy się jednak z inkorporacją Rusi Czerwonej (1349 r.) i przyległych ziem ruskich do Korony Królestwa Polskiego za Kazimierza Wielkiego i w czasach późniejszych. Pierwsze diecezje katolickie powstały w Haliczu (XIII w., odnowiona w 1375 r. jako metropolia), przeniesiona następnie do Lwowa (1412 r.), której podlegały diecezje sufraganne w Chełmie, Przemyślu i Włodzimierzu Wołyńskim (od 1428 r. w Łucku) oraz w Kamieńcu Podolskim i Kijowie (Żytomierzu).

Jan XXIII (właściwie Baldassare Cossa, ur. ok. 1360/1370, zm. 22 grudnia 1419) – antypapież obediencji pizańskiej podczas wielkiej schizmy zachodniej.
Sandomierz to miasto i gmina miejska w województwie świętokrzyskim, w powiecie sandomierskim, położona nad rzeką Wisłą (268,5 km od jej źródła i 673,7 km od jej ujścia do Morza Bałtyckiego), na siedmiu wzgórzach (stąd miasto nazywane jest czasem "małym Rzymem"), na granicy Wyżyny Sandomierskiej. Przemysłowa część miasta, zwana Nadbrzeziem leży na prawym brzegu Wisły, w Kotlinie Sandomierskiej, graniczy z Tarnobrzegiem, z którym tworzy konurbację. Nazwa miasta pochodzi od imienia Sędomir, rozpowszechnionego w całej Słowiańszczyźnie (por. czes., rus. i serbsko-chor. Sudomir).

Wyznawcy a narodowość

Kościół rzymskokatolicki na Ukrainie był tradycyjnie utożsamiany z polskością. Spisy powszechne ludności, przeprowadzane systematycznie przez władze austriackie od połowy XIX w., wykazywały stały wzrost udziału ludności rzymskokatolickiej w Galicji Wschodniej. Wiązano to z faktem, że więcej grekokatolików stawało się katolikami obrządku łacińskiego, niż odwrotnie, a co za tym idzie silniejsza była polonizacja Ukraińców, niż ukrainizacja Polaków. W 1910 r. w Galicji Wschodniej mieszkało ponad 1066,7 tys. rzymskich katolików, co stanowiło ok. 23% ogółu ludności.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.
Galicja (niem. Galizien, węg. Gácsország, cz. Halič, jid. גאַליציע - Golicje, tur. Haliç, rum. Galiţia, ros. Галиция - Galicija, ukr. Галичина - Hałyczyna) – potoczna nazwa narzucona przez zaborców i stosowana na określenie ziem znajdujących się obecnie w Polsce i Ukrainie składających się na dawny zabór austriacki. Również nazwa austriackiego kraju koronnego (dokładniej Królestwo Galicji i Lodomerii), istniejącego w latach 1772-1918. Zalicza się do niej ziemie południowej Małopolski po Wisłę, Ruś Czerwoną oraz zachodnią część Podola do linii Zbrucza. Jest to stosunkowo nowe pojęcie o charakterze kulturowym i historyczno-administracyjnym. Granice Galicji nie pokrywają się z granicami dawniejszych krain historycznych ani regionów geograficznych takich jak Małopolska czy ziemia halicka.

Do początku XIX w. Kościół w tej części Ukrainy, która znalazła się w Imperium Rosyjskim, działał i rozwijał się bez przeszkód. Jednak od tego momentu rząd rosyjski rozpoczął stopniową akcję ograniczania jego działalności (zamykano wiele kościołów, konfiskowano majątki klasztorów). Działania te nasiliły się jeszcze w okresie pod rządami bolszewików. Władze komunistyczne nakładały na kościoły ogromne obciążenia podatkowe, a gdy gminy wyznaniowe nie były w stanie ich uregulować, świątynie zamykano. W 1931 r. służby specjalne aresztowały wszystkich księży rzymskokatolickich z diecezji kamienieckiej i żytomierskiej, a w 1936 r. rozpoczęto deportację ukraińskich Polaków do Kazachstanu. Pod koniec lat 30. XX w. w USRR działała tylko jedna świątynia rzymskokatolicka.

Kościół św. Marii Magdaleny we Lwowie – rzymskokatolicka barokowa XVII wieczna świątynia wybudowana we Lwowie według projektu Wojciecha Kielara i Jana Godnego.
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Po II wojnie światowej, kiedy przesiedlono większość Polaków w granice PRL, część Polaków pozostała na obszarze Ukraińskiej SRR. Zostało również blisko sześćdziesięciu księży i kilku zakonników. W 1946 zmuszony został do opuszczenia Lwowa metropolita lwowski Eugeniusz Baziak, władze zlikwidowały kurię metropolitalną we Lwowie, seminarium duchowne, szkoły, prasę i organizacje rzymskokatolickie. W latach 1948–1953 przeszła kolejna fala represji. We Lwowie czynne pozostały Katedra Łacińska i kościół pw. św. Antoniego oraz (do października 1962) kościół pw. św. Marii Magdaleny, a na całej Ukrainie czynnych pozostało kilkanaście świątyń. Nieliczne otwarte kościoły służyły również wbrew zakazom władz greckim katolikom.

Diecezja łucka (łac. Dioecesis Luceoriensis, ukr. Луцька дієцезія)) – diecezja rzymskokatolicka na Ukrainie. Wchodzi w skład metropolii lwowskiej.
Kościół św. Antoniego we Lwowie – kościół rzymskokatolicki we Lwowie, położony przy ul. Łyczakowskiej 49a (ukr. Личаківськой, 49а) w dzielnicy Łyczaków (ukr. Личаків).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)