Kościół Szwecji (szw. Svenska kyrkan) to największy Kościół ewangelicko-luterański na świecie i największe wyznanie w Szwecji. Liczy 6,9 mln wiernych. Do 2000 r. miał charakter Kościoła państwowego. Teologicznie nawiązuje do nauczania ojca reformacji, Marcina Lutra. Kościół Szwecji, w którym mimo reformy biskupi zachowali władzę w diecezjach, a liturgia uległa jedynie niewielkim modyfikacjom, doskonale ukazuje umiarkowane skrzydło luterańskiej reformacji.

Kościół należy do Światowej Fedracji Luterańskiej. Na mocy Ugody z Porvoo z 1992 r. utworzono Wspólnotę Porvoo, wspólnotę ambony i ołtarza dwunastu Kościołów anglikańskich i luterańskich, m.in. Kościołów Wielkiej Brytanii i Irlandii.

Historia

Średniowiecze

Chrześcijański kamień runiczny z XI wieku w Sigtunie

Szwecja to jedno z najpóźniej schrystianizowanych państw Europy. Co prawda handlowcy przynosili do królestwa wiedzę na temat nowej wiary dość wcześnie, jednak większość Szwedów nie miała bliższego kontaktu z chrześcijaństwem aż do VIII wieku. Pierwszym znanym misjonarzem południowej części Półwyspu Skandynawskiego był niemiecki mnich Ansgar, nazywany często Apostołem Szwedów, który głosił Ewangelię i zorganizował struktury kościelne w Birce nieopodal Sztokholmu w IX w. Konsekrował m.in. Gautberta na biskupa Szwecji. Po powrocie do kraju Ansgar został pierwszym arcybiskupem Hamburga.

Kontakty ze światem chrześcijańskim zintensyfikowały się w erze wikingów, czyli na przełomie IX i X wieku. Wielu z nich osiedliło się w Brytanii, Normandii i Rosji. Ci, którzy za granicą przyjęli nową wiarę i wrócili do ojczyzny, propagowali ją w rodzinnym kraju. Pojawili się także kolejni misjonarze z Anglii, Francji i Niemiec. Zdarzało się, że dochodziło do konfliktów między przybyszami z różnych krajów, choć na ogół działali oni w różnych regionach państwa. Nie można też zapomnieć o kontaktach Skandynawów z chrześcijaństwem wschodnim.

Pierwszym chrześcijańskim królem Szwecji był Olof Skötkonung. Święty Zygfryd ochrzcił go w studni należącej do Husaby, królewskiej posiadłości niedaleko Skary. Zdarzenie to miało miejsce ok. roku 1000. Wielu biskupów konsekrowanych w XI wieku otrzymało święcenia z rąk misjonarzy angielskich. Byli wśród nich święci Eskil z Eskilstuna, David z Västerås i Henry, biskup Uppsali; Osmund, którego pochowano w katedrze w Ely. Być może z Anglii pochodził pierwszy arcybiskup Uppsali, Stefan (należał do cystersów, którzy w XII w. założyli w Szwecji swoje pierwsze klasztory, m.in. w Alvastra i Varnhem). Wiele manuskryptów potwierdza angielski charakter wczesnej architektury kościelnej w Szwecji oraz ówczesnej liturgii.

W wieku XII i XIII szwedzkie chrześcijaństwo zacieśniło więzy z chrześcijaństwem niemieckim, którego wpływy stały się dominujące. W tym samym czasie Kościół wzmocnił swoją pozycje w kraju i blisko związał się z Koroną i magnaterią. Znana na całym świecie stała się św. Brygida Szwedzka, mistyczka i założycielka zakonu brygidek, której szczątki spoczywają w opactwie Vadstena.

Reformacja i nowożytność

W czasie Reformacji w północnej Szwecji szybko rozprzestrzeniły się nauki mnicha z Wittenbergi. Pomógł w tym fakt, że bardzo wielu szwedzkich księży studiowało wtedy w Niemczech. Nie bez znaczenia było wynalezienie druku, a także dążenie króla Gustawa I Wazy do uniezależnienia się od wpływów Rzymu na podobieństwa Henryka VIII. Reformacja wprowadziła nowy porządek nabożeństwa pt. Liturgia svecanae ecclesiae catholicae et orthodoxae. Jej tekst opublikowano po łacinie i szwedzku w księdze Den Röda Boken. Wstęp do nowego modlitewnika napisał ks. Laurentius Petri, pierwszy ewangelicki arcybiskup Uppsali. Sama liturgia była jednak owocem współpracy króla Jana III i jego sekretarza Petrusa Fechta, ucznia Filipa Melanchtona.

XVI–wieczna odnowa Kościoła Zachodniego sprawiła, że kontakty między Szwecją a Anglią nie tylko przetrwały, ale też uległy wzmocnieniu. W XVII wieku Johannes Gezelius dostrzegał np. duże podobieństwo między Kościołem Anglii a Kościołem Szwecji. Brytyjskim handlarzom pozwolono nawet na odprawianie w leżącym blisko rosyjskiej granicy mieście Narva nabożeństw zgodnie z liturgią Modlitewnika powszechnego. Innymi znanymi anglofilami byli Jacob Serenius, proboszcz szwedzkiej parafii w Londynie oraz Jesper Svedberg, biskup Skara. John Robinson, biskup Londynu, forsował w 1718 r. unię między obydwoma Kościołami. Wtórował mu hrabia Gyllenberg, ówczesny ambasador szwedzki w Anglii. Jednak na unię nie chcieli się zgodzić luterańscy biskupi. Dla nich Kościół Anglii był zbyt kalwiński, a reformowane wpływy postrzegane były jako większe zło, niż doktryna rzymska czy prawosławna.

Pietyzm dotarł do Szwecji w XIX wieku, głównie dzięki Carlowi Otto Roseniusowi, świeckiemu kaznodziei, głoszącemu na północy kraju, który zaprzyjaźnił się podczas pobytu w Sztokholmie z angielskim metodystą George'em Scottem. Rosenius stał się niezwykle wpływowym publicystą wśród pietystów, którzy utworzyli Narodowy Instytut Ewangelicki (Evangeliska Fosterlands-Stiftelsen), instytucję posiadającą własne kaplice, kaznodziejów a nawet zagraniczne misje, ale pozostającą przez długi okres w ramach Kościoła Szwecji. W ostateczności pietyzm doprowadził do powstania niezależnego Szwedzkiego Kościoła Przymierza (Svenska Missionsförbundet). W tym czasie do królestwa zaczęły napływać inne wyznania protestanckie: metodyści, baptyści, kwakrzy i żołnierze Armii Zbawienia. Za sprawą emigrantów zaczął się rozwijać także Kościół rzymskokatolicki. Obecnie Szwedzka Rada Chrześcijańska (Sveriges Kristna Råd) liczy 23 przedstawicieli, w dużej mierze maleńkich wspólnot.