Kościół Trzech Króli w Elblągu - Polski Serwis Naukowy

Kościół pw. Trzech Króli w Elblągu (niem. Drei-König-Kirche) – świątynia w Elblągu, początkowo katolicka, później ewangelicko-augsburska, powstała w 1341, a zlikwidowana po II wojnie światowej.

Historia

Pierwsza wzmianka o nowomiejskim kościele Trzech Króli ukazała się w 1341. Kościół parafialny poświęcony Trzem Królom zaplanowano z dużym rozmachem, lecz ze względów finansowych nigdy nie ukończono budowy i oddzielnie stojąca wieża została nie połączona z korpusem kościoła. Kościół w wyniku reformacji przeszedł w posiadanie zwolenników Marcina Lutra.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

W latach 1881-1885 rozebrano stary i zbyt mały kościół, a na jego miejscu zbudowano nowy w stylu neogotyckim. Miał on wnętrze trzynawowe, sklepienia żebrowe, które podtrzymywały kolumny korynckie. Na wieży wisiały cztery dzwony.

Miejsce na którym stał kościół Trzech Króli

Kościół Trzech Króli został zniszczony w czasie II wojny światowej w mniejszym stopniu niż inne kościoły ewangelickie Elbląga. Niewielkiego uszkodzenia doznała wieża na której zachowały się dwa gotyckie dzwony (dwa pozostałe zostały przetopione na cele wojenne), które zdemontowano i umieszczono je w wieży kościoła św. Wojciecha w Elblągu. Czyniono starania o przekazania tego kościoła kościołowi katolickiemu. Władze komunistyczne nakazały rozebranie go. Dziś w jego miejscu stoją bloki zbudowane w latach pięćdziesiątych.

Neogotyk – styl w architekturze, a także rzemiośle artystycznym, nawiązujący formalnie do gotyku, powstały około połowy XVIII wieku w Anglii i trwający do początku XX wieku, zaliczany do historyzmu.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Pozostałości po kościele

Wyposażenie

Spis obejmuje mające największe znaczenie historyczne części wyposażenia istniejące jak i zniszczone:

ołtarz główny poświęcony Trzem Królom zwieńczony postacią św. Jana Chrzciciela trzymającego w ręce księgę, na której spoczywał baranek, stworzony w roku 1520 przez Schoffsteina, dziś jeden z bocznych ołtarzy Katedry św. Mikołaja w Elblągu;

dwa duże mosiężne świeczniki o podstawie przedstawiającej lwa;

ambona wykonana przez elbląskiego rzeźbiarza Heinricha Josefa Splietha wykorzystując przy tym podstawę danej chrzcielnicy

obraz przedstawiający Złożenie Chrystusa do Grobu ofiarowany kościołowi Trzech Króli w 1720 roku przez mieszczanina Gabriela Freymutha, obecnie w Katedrze Elbląskiej.

Organy

Organy wykonała elbląska firma organowa Augusta Terletzkiego. Prospekt organowy zbudowano z dębu w stylu neogotyckim. Instrument posiadał trakturę mechaniczną, 33 głosy, 1836 piszczałek, podzielone na trzy manuały i pedał. Pierwszy remont przeprowadzono w 1935 roku. Na przełomie 1937 i 1938 roku zakład Orgelbauanstalt Ed. Wittek przebudował trakturę organów z mechanicznej na pneumatyczną. W tamtym okresie był to najnowocześniejszy instrument w Elblągu. W tym okresie zbudowano też drugi mniejszy instrument.

Świecznik - sprzęt zaprojektowany do umieszczenia jednej lub wielu świec. Przeważnie świece mocuje się w miseczce, czasami dodatkowo wyposażonej w kolec, na który nabija się podstawę świecy. Wykonywane są głównie z materiałów niepalnych, z metali: mosiądzu, brązu, miedzi, stali lub szkła, porcelany, fajansu. Bardzo często dodatkową funkcją świeczników były funkcje zdobnicze, dlatego wiele z nich jest bogato zdobionych. Niektóre typy świeczników miały też znaczenie religijne, np. żydowska menora. Świecznikami nie nazywa się raczej lamp ze świecą w środku, stosowanych w przeszłości w podróżach pieszych czy w powozach. Takie lampy zwano kagankami.

Jan Chrzciciel, Jan Baptysta , scs. Prorok, Priedtiecza i Krestitiel Gospodień Ioann, łac. Ioannes Baptista, hebr. יוחנן המטביל Jehohanan ben Zekarijahu (ur. pomiędzy 6 p.n.e.-2 p.n.e. w Ain Karem, zm. ok. 32 n.e. w Macheront) – pustelnik, prorok żydowski, święty katolicki i prawosławny.

Źródła

M.Józefczyk: Elbląg i okolice 1937-1956, s. 52-54, 200-201