Kościół ewangelicki w Ostrawie - Polski Serwis Naukowy

Kościół ewangelicki w Ostrawie - neorenesansowy kościół w Ostrawie wzniesiony w latach 1905–1907 w stylu wzorowanym na renesansie holenderskim z wpływami secesji według projektu Karla Trolla i Ludvíka Faigla. Budowla, nazywana również „Czerwonym kościołem” bądź „kościołem Chrystusowym” została wpisana do rejestru zabytków Republiki Czeskiej 3 maja 1958.

Konkurs architektoniczny - konkurs w dziedzinie architektury, najczęściej na najlepszą koncepcję lub na najlepszy projekt architektoniczny zagospodarowania danego terenu i/lub danego obiektu.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Historia

Historyczny widok na kościół

Luterański zbór zorganizował się w 1875 w Morawskiej Ostrawie, początkowo jako filialny zboru w Orłowej. Przynależało do niego również kilka miejscowości na prawym brzegu Ostrawicy, czyli na Śląsku Cieszyńskim. Wkrótce zbór zyskał niezależność i wystawił niewielki kościółek. W sierpniu 1904 Ewangelicki Kościół w Austrii (Kościół unijny działający na terenie Przedlitawii) ogłosił konkurs architektoniczny na projekt nowego kościoła. Miał on zastąpić dotychczasową kaplicę cmentarną, ponieważ była ona już niewystarczająca pod względem liczby miejsc.

Strop (budownictwo) – poziomy element konstrukcyjny oddzielający poszczególne kondygnacje budynku. Strop przenosi obciążenia na pionowe elementy (ściany lub słupy). Na górnej powierzchni stropu układana jest podłoga, a dolną powierzchnię najczęściej pokrywa się tynkiem, tworząc sufit.

Ambona (gr. szczyt, podwyższenie), kazalnica – w budownictwie sakralnym miejsce służące kapłanom do czytania tekstów liturgicznych, głoszenia kazań. Przybierała różne formy architektoniczne: od trybuny wspartej na kolumnach (V-VI wiek) do zawieszonej na ścianie lub filarze. W kościołach chrześcijańskich umieszczana zazwyczaj po lewej stronie nawy głównej, w pobliżu prezbiterium. W XX wieku ze względu na rozwój nagłośnienia nie było już wymagane, żeby ambona była na podwyższeniu, co spowodowało masowe budowanie ambon w prezbiterium, w pobliżu ołtarza. Ambony takie przybierają postać mównicy: małego podwyższenia ze stołem, na którym kładzie się lekcjonarz. Ambona szczególnie w poprzedniej formie była często bogato zdobiona, a w czasach baroku przybiera wyszukane formy, np. łodzi. Wtedy też umieszczano nieraz w kościołach dwie ambony, służące do dysput.

Uczestników konkursu było dużo, zebrano sto projektów, które zostały w listopadzie 1904 wystawione w parafii ewangelickiej w Ostrawie. Ostatecznie wybrano projekt wiedeńskich architektów Karla Trolla i Ludvíka Faigla. 22 października 1905 uroczyście położono kamień węgielny. Budowę zakończono 1 listopada 1907, kiedy to odbyło się uroczyste poświęcenie kościoła.

Marcin Luter (niem. Martin Luther, ur. 10 listopada 1483 r. w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 r. tamże) – niemiecki reformator religijny, teoretyk i inicjator reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski Bożej.

Kaseton (skrzyniec) – wieloboczne, najczęściej kwadratowe, zagłębienie widoczne od spodu stropu, sklepienia lub kopuły charakterystyczne dla architektury rzymskiej i renesansowej.

Do końca II wojny światowej kościół należał do Niemieckiego Kościoła w Czechach, Morawach i na Śląsku, który czechosłowackie władze oskarżyły o kolaborację i skonfiskowały jego majątek na podstawie Dekretów Beneša.

W latach 50. XX wieku państwo przekazało kościół i plebanię do użytku dwóm parafiom: parafii Ewangelickiego Kościoła Czeskobraterskiego oraz parafii Śląskiego Kościoła Ewangelickiego Augsburskiego Wyznania w Ostrawie. Od roku 1997 obie parafie starały się uzyskać prawo własnościowe obu budynków co ostatecznie udało się w marcu 2009. Przeniesienie własności komplikował fakt, że nie chodziło o restytucję mienia, ale o przeniesienie własności.

Dekrety Beneša (także: Dekrety Benesza, w jęz. czes. oficjalnie: Dekrety presidenta republiky, potocznie: Benešovy dekrety) – seria aktów prawnych wydanych przez rząd Republiki Czechosłowackiej na uchodźstwie w latach 1940-1945, w okresie niestnienia parlamentu podczas okupacji niemieckiej w okresie II wojny światowej. Wszystkie dekrety otrzymywały kontrasygnatę prezydenta republiki Edvarda Beneša i stąd też powszechnie nazywane są Dekretami Benesza.

Porcelana – rodzaj białej, przeświecającej ceramiki wysokiej jakości, wynaleziony w Chinach w VII w. Porcelana jest wytwarzana z mieszanki glinki kaolinowej ze skaleniem i kwarcem poprzez wypalanie uformowanych wyrobów w temperaturze od 920-980 °C (wyroby nieszkliwione, tzw. biskwit) aż do 1280-1460 °C (wyroby szkliwione). Charakteryzuje się niską nasiąkliwością, bardzo dobrymi właściwościami dielektrycznymi, dużą wytrzymałością mechaniczną, wysoką odpornością na działanie czynników chemicznych i nieprzepuszczalnością dla cieczy i gazów.

Architektura

Budowla została wzniesiona w stylu renesansu holenderskiego z wpływami secesji. Jest to jednonawowy kościół z kwadratową wieżą położoną asymetrycznie względem fasady wejściowej.

Dominantą wnętrza jest marmurowy ołtarz z sześcioma świecami i dużym dębowym krzyżem. W apsydzie znajdują się cztery malowane okna. Kazalnica zbudowana jest z drzewa dębowego, a marmurowa chrzcielnica komponuje z ołtarzem. Strop składa się z drewnianych kasetonów, co pozytywnie wpływa na akustykę kościoła.

Śląski Kościół Ewangelicki Augsburskiego Wyznania (cz. Slezská církev evangelická augsburského vyznání) – największy kościół luterański w Republice Czeskiej. Większość jego zborów znajduje się po czeskiej stronie Śląska Cieszyńskiego, zaś znaczącą liczbę wiernych stanowi mniejszość polska w Czechach, mieszkająca głównie na Zaolziu. Kościół odwołuje się do dziedzictwa ruchu pietystycznego, znajdując się pod silnym wpływem jego myśli i pielęgnując zdecydowanie ewangelikalną pobożność, co zbliża go do kościołów ewangelicznych.

Neorenesans - nurt w architekturze XIX-wiecznego historyzmu, nawiązujący formalnie do architektury renesansowej. W krajach Europy Środkowej nawiązywano przede wszystkim do tzw. renesansu północnego.

W wieży znajdują się trzy stalowe dzwony odlane w Bochum.

Na najmniejszym z nich, który nosi imię „Praca”, są wyryte słowa „Ja muszę pracować dopóki jest dzień”.

ton uderzeniowy: cis

masa: 700 kg

średnica: 1,170 m

Średni, „Luter” ma napis „Warownym grodem jest nasz Bóg”.

ton uderzeniowy: e

masa: 1080 kg

średnica: 1,387 m

Największy z nich został nazwany „Zbawiciel”.

Kościoły ewangelicko-unijne - kościoły protestanckie powstałe na mocy unii kościelnych, utworzone z połączenia Kościołów wywodzących się z pokrewnych lub różnych tradycji protestanckich. Najczęściej dotyczy to zjednoczenia Kościoła ewangelicko-augsburskiego (luterańskiego) i Kościoła ewangelicko-reformowanego (kalwińskiego) w jeden Kościół krajowy.

Dzwon – instrument muzyczny należący do grupy idiofonów naczyniowych. Dzwon jest instrumentem perkusyjnym, gdyż źródłem dźwięku jest drganie całego instrumentu, pobudzanego uderzeniami serca lub bezpośrednimi uderzeniami za pomocą innego przedmiotu np. belki lub bijaka[1]. Oprócz samodzielnych egzemplarzy, używanych głównie do celów sygnalizacyjnych i religijnych, istnieją również zespoły odpowiednio nastrojonych dzwonów tworzących większe instrumenty – carillony, ich uderzanie w odpowiedniej kolejności pozwala na wygrywanie melodii, wybijanej ręcznie przez carillonistę lub zaprogramowanej odpowiednim mechanizmem.

ton uderzeniowy: g

masa: 1580 kg

średnica: 1,574 m

Oprócz dzwonów, na wieży znajduje się działający zegar z porcelanowym cyferblatem.

Bibliografia

Piętak, M., Wrana, A. Evangelický kostel v Ostravě. Sborník u příležitosti 100. výročí položení základního kamene, Farní sbory Českobratrské církve evangelické a Slezské církve evangelické a. v. v Ostravě, Ostrava, 2005.

Franciszek Michejda: Dzieje Kościoła ewangelickiego w Księstwie Cieszyńskim (od Reformacji do roku 1909). Katowice: Dom Wydawniczy i Księgarski "Didache", 1992, s. 168. ISBN 83-85572-00-7.