Kościan - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta Kościan. Zapoznaj się również z: artykuł o stacji kolejowej Kościan.

Ratusz

Kościół pod wezwaniem Pana Jezusa w Kościanie

Pomnik Jana Pawła II przed kościołem Pana Jezusa

zabytkowy dom w Kościanie

krzywy dom przy ulicy Masztalerza

mury miejskie

Kościół pod wezwaniem Świętego Ducha w Kościanie

Kościan : Widok z lotu ptaka

Kościan (niem. Kosten) – miasto i gmina w województwie wielkopolskim, w powiecie kościańskim. W latach 1975 – 1998 miasto administracyjnie należało do województwa leszczyńskiego.

W Wielkopolsce w dniach 20 - 23 października 1939 odbyły się pierwsze masowe, publiczne egzekucje dokonane w ramach Operacji Tannenberg (niem. Unternehmen "Tannenberg"). Miejscem eksterminacji były: Śrem, Książ, Kórnik, Mosina, Środa, Kostrzyn, Gostyń, Poniec, Krobia, Kościan, Śmigiel, Leszno, Osieczna i Włoszakowice i w sumie pochłonęły 275 zamordowanych.
Kazimierz IV Andrzej Jagiellończyk, lit. Kazimieras I Andrius Jogailaitis (ur. 30 listopada 1427 w Krakowie, zm. 7 czerwca 1492 w Grodnie) – wielki książę litewski w latach 1440–1492, król Polski w latach 1447–1492. Jeden z najaktywniejszych polskich władców, za panowania którego Korona, pokonując zakon krzyżacki w wojnie trzynastoletniej, odzyskała – po 158 latach – Prusy Królewskie, a dynastia Jagiellonów stała się jednym z czołowych domów panujących w Europie. Zdecydowany przeciwnik magnaterii przyczynił się do wzmocnienia znaczenia Sejmu i sejmików, co jednak stało się z krzywdą dla mieszczaństwa.

Według danych z 31 grudnia 2009 miasto liczyło 24 053 mieszkańców.

Historia

Nazwa Kościan pochodzi prawdopodobnie od nazwy rośliny bagiennej "koszczki" porastającej podmokłe tereny doliny Obry – kościen, kościeniec oznaczał sitowiec, sitową trawę. Pierwsze wzmianki o Kościanie pochodzą z XII wieku. Pierwszy historyczny zapis źródłowy podający nazwę miasta w formie "Costan" występuje w 1242 roku w dokumencie pobliskiego opactwa benedyktynów w Lubiniu. W XIII wieku był on osadą targową, zlokalizowaną w okolicy obecnego Placu Wolności, dopiero później – ze względów bezpieczeństwa – mieszkańcy przenieśli się na wyspę w widłach Obry.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Maria Stanisława Konopnicka z domu Wasiłowska, ps. Jan Sawa, Marko, Jan Waręż (ur. 23 maja 1842 w Suwałkach, zm. 8 października 1910 we Lwowie) – polska poetka i nowelistka okresu realizmu, krytyk literacki, publicystka, tłumaczka i działaczka na rzecz praw kobiet.

Prawa miejskie uzyskał Kościan w II poł. XIII wieku, lokacja na prawie polskim nastąpiła u schyłku panowania księcia wielkopolskiego Przemysła I (1241 – 1257), w czasie rządów Bolesława Pobożnego (1257 – 1279), lub na początku rządów Przemysła II (1279 – 1296), późniejszego króla Polski. Początkowo był więc Kościan własnością książąt wielkopolskich, później (od 1296) książąt śląskich z linii głogowskiej, a od 1332 roku, po zdobyciu go przez wojska króla Władysława Łokietka i jego syna księcia Kazimierza miastem królewskim. Król Władysław Jagiełło w 1400 roku, podczas swojej pierwszej (z aż ośmiu) wizyty w mieście potwierdził prawa miejskie Kościana przez lokację na prawie magdeburskim i nadał miastu wioski Nacław, Sieraków i Czarków.

Kazimierz III Wielki (ur. 30 kwietnia 1310 w Kowalu, zm. 5 listopada 1370 w Krakowie) – król Polski w latach 1333-1370, ostatni władca z dynastii Piastów na polskim tronie.
Holandia (nid. Nederland) – europejska część Królestwa Niderlandów (nid. Koninkrijk der Nederlanden), tworzonego także przez Arubę i Antyle Holenderskie. Holandia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO. Holandia jest monarchią konstytucyjną położoną w zachodniej części Europy nad Morzem Północnym, które oblewa ją od północy i zachodu. Graniczy na południu z Belgią oraz na wschodzie z Niemcami. Obecne granice wytyczono w roku 1839.

Miasto było drugim po Poznaniu ośrodkiem miejskim w Wielkopolsce. Kościan stał się siedzibą powiatu, pierwsze wzmianki o Powiecie Kościańskim pochodzą z 1397 roku. Utworzony w drugiej połowie XIV wieku Powiat Kościański obejmował, z wyjątkiem Ziemi Wschowskiej całą południowo-zachodnią część Wielkopolski. Na czele powiatu stał powołany przez monarchę starosta. Pierwszym znanym starostą kościańskim był Jan z Rydzyny i Czerniny k. Góry Śląskiej (1409 – 1410).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Leszno (niem. Lissa) – miasto w województwie wielkopolskim, położone w zachodniej części Polski, pomiędzy dwoma dużymi centrami gospodarczymi – Poznaniem i Wrocławiem. Zamieszkuje je 64 338 mieszkańców na powierzchni 31,9 km², co daje miastu siódmą lokatę pod względem wielkości w województwie.

W mieście istniało 21 cechów i kurkowe bractwo strzeleckie. Najbardziej znanym był cech sukienników. Pod tym względem Kościan był ośrodkiem o największym znaczeniu w Rzeczypospolitej. Sukna kościańskie dostarczano na dwór królewski, szyto z nich bogate szaty duchowieństwa polskiego. Sukiennicy z Kościana mieli własne domy handlowe w innych miastach np. w Gnieźnie. Sława ich wyrobów rozeszła się daleko poza granice, rozwinął się eksport. Inne miasta zazdrościły Kościanowi – sprzedawały własne, gorsze sukno jako kościańskie. Kościańskie sukna otrzymały więc od Kazimierza Jagiellończyka znak ochronny, uznany za pierwszy znak przemysłowy w Rzeczypospolitej. Była to pieczęć z ołowiu, z herbem miasta Kościana, orłem o rozpostartych skrzydłach i literą C od imienia królewskiego – Casimirus.

Bolesław Pobożny (ur. między 1224 a 1227, zm. 13 lub 14 kwietnia 1279) – książę wielkopolski w latach 1239–1247 (według niektórych historyków tylko książę na Ujściu w latach 1239–1241), książę kaliski w latach 1247–1249, książę gnieźnieński w latach 1249–1250, w latach 1250–1253 usunięty, książę gnieźnieńsko-kaliski w latach 1253–1257, w całej Wielkopolsce w latach 1257–1273, od 1261 roku w Lądzie, książę regent na Mazowszu w latach 1262–1264, w Bydgoszczy w latach 1268–1273, w Inowrocławiu w latach 1271–1273, od 1273 roku książę gnieźnieńsko-kaliski.
Jan Paweł II (łac. Ioannes Paulus II), właśc. Karol Józef Wojtyła (ur. 18 maja 1920 w Wadowicach, zm. 2 kwietnia 2005 w Watykanie) – polski duchowny rzymskokatolicki, arcybiskup krakowski, kardynał, papież (16 października 1978 – 2 kwietnia 2005), sługa Boży Kościoła katolickiego, kawaler Orderu Orła Białego.

Dotkliwe straty i upadek potęgi Kościana nastąpił w wyniku wojen XVII i początku XVIII wieku. Za pomoc partyzantom w czasie "potopu", Szwedzi spalili miasto i zburzyli zamek. W latach 1793–1807 i ponownie od 1815 roku Kościan należał do Prus. Wybudowanie linii kolejowej Poznań – Wrocław w 1856 roku, przyczyniło się do rozwoju przemysłu w mieście głównie tytoniowego i przetwórstwa buraków cukrowych. 31 grudnia 1918 roku kontrolę nad miastem przejęli powstańcy wielkopolscy. Traktat wersalski usankcjonował 1919 roku powrót Kościana do Polski.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.
Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.

Duże zniszczenia miasta przyniosła II wojna światowa. W czasie jej trwania hitlerowcy zamordowali w dniach 2 września – 23 października 1939 w dwóch egzekucjach masowych 26 osób. 7 listopada 1939 Gestapo rozstrzelało w parku miejskim następnych 45 mieszkańców miasta. W styczniu i lutym 1940, w lesie nieopodal Jarogniewic, Niemcy zamordowali (poprzez zagazowanie) 534 pacjentów Zakładu Psychiatrycznego w Kościanie. Po 1945 zwłoki pomordowanych ekshumowano i przeniesiono na cmentarz parafialny w Kościanie.

Przemyśl (ukr. Перемишль, ros. Перемышль, niem. Prömsel, czes. Přemyšl, łac. Praemislia) – miasto w województwie podkarpackim nad Sanem, liczące 66 389 mieszkańców (XII 2009), co czyni je drugim pod względem ludności miastem województwa podkarpackiego.
Cmentarz żydowski w Kościanie - kirkut mieści się przy dzisiejszych ulicach Piaskowej i 2 Października. Zajmuje powierzchię 0,4 hektara. Nekropolia ogrodzona była kiedyś murem z czerwonej cegły. W czasie okupacji została zdewastowana przez nazistów. Zachował się dom przedpogrzebowy i fragment ogrodzenia nekropolii.

Po wojnie nastąpiła odbudowa miasta i rozbudowa istniejących zakładów przemysłowych. Powstały wtedy: cukrownia, mleczarnia, rzeźnia, fabryka cygar i papierosów. Większość fabryk, oprócz mleczarni, zostało zamkniętych po transformacji gospodarczej w latach 90. XX wieku.

Zabytki

Do zabytków Kościana należą:

Ratusz w Kościanie - kościański ratusz jest budowlą późnoklasycystyczną zbudowaną w połowie XIX wieku, na miejscu starszej z XV wieku. Budynek jest murowany z cegły, otynkowany, posiada boniowany parter. Fasada i elewacja tylna mają budowę pięcioosiową, a elewacje boczne - trzyosiową.
Franciszek Ratajczak (ur. 24 listopada 1887 r. w Śniatach, zm. 27 grudnia 1918 r. w Poznaniu), syn Józefa i Eufrozyny z Piotrowskich, powstaniec wielkopolski, który zginął jako pierwszy w Poznaniu.

kościół farny gotycki z XIV wieku

kaplica pw. św. Pana Jezusa z 1666 roku

kościół Świętego Ducha z II poł. XIV wieku

ratusz z XV wieku

pozostałości murów miejskich z XIV – XVI wieku

kamienice z XVIII – XIX wieku

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)