Kościesza - herb szlachecki - Polski Serwis Naukowy

Kościesza (Strzegomia, Strzegomya) - polski herb szlachecki.

Opis herbu

W polu czerwonym rogacina rozdarta, przekrzyżowana, srebrna. W klejnocie głowa niewiasty czerwona z warkoczem i oślimi uszami srebrnymi. W późniejszych przedstawieniach herbu, skutkiem m.in. oszczędności wydawców herbarzy oryginalny klenot zastępowano pękiem trzech strusich piór.

Głowa (caput) – część ciała zwierząt, zajmująca u człowieka i u innych ssaków szczytowe umiejscowienie (ewentualnie przednie). Szyja (collum) stanowi podporę dla głowy oraz drogę łączącą ją z tułowiem i kończyną górną.

Osioł – ssak z rodziny koniowatych. Charakteryzuje się dużą głową, długimi uszami, cienkim ogonem z kitą na końcu, małymi wymaganiami pokarmowymi i odpornością na brak wody.

Najwcześniejsze wzmianki

Pierwsze pieczęcie herbu pochodzą z XIV wieku: 1317 (starosta wielkopolski i kujawski Stefan Pekawka), 1361 ( dziekan sandomierski Jakub), 1362 (sędzia ziemski sieradzki Jaksa), 1387 (późniejszy starosta lwowski Gniewosz z Dalewic).

Legenda herbowa

Herb ten powiadają być nadany od Bolesława Śmiałego Króla Polskiego w roku 1072. gdy bowiem pod Snowskiem żwawej bitwie rycerz Kościesza nazwany, mężnie i długo się z nieprzyjacielem potykał, wiele też i ran w ciele swoim z tej okazji wyniósł: widział to Bolesław, a osobliwie strzałę w ciele jego utkwioną rozdartą, i miecz w ręku, którym czy bił, czy się zastawiał nieprzyjacielowi w tej potyczce, znacznie albo złamany, albo otłuczony, dla tego na pamiątkę jego odwagi, hojny na kawalerskich ludzi monarcha, tęż mu samą Strzałę i miecz przez nią, niby na Krzyż złożony, w herbie nadał: który potem Kościeszą od imienia tego rycerza nazwany, luboć go zowią drudzy inaczej Strzegomia.

Klejnot, cymer (łac. clenodium, staropol. z niem. (Helm-)Kleinod) – zwieńczenie hełmu łączące się z nim za pośrednictwem korony rangowej lub przepaski, z której rozwijały się labry.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Herbowni

Bawarski, Bobiński, Bodurkowicz, Bolsanowski, Boreyko, Brzeziński, Brzostowski, Bujalski, Chodkiewicz, Chodkowski, Chodzicki, Chotowski, Chrząstowski, Cibor, Ciborowski, Czela, Dolski, Dobkowski, Dopieralski, Dorchowski, Dorchostajski, Dylewski, Dzieszuk, Gapiński, Gniewosz, Golejewski, Gołasz, Gołaszewski, Gombrowicz, Jabłecki, Jacewicz, Jałbrzykowski, Jaszkowski, Jaworski,Jesionowski, Kakowski, Karnicki, Karolewski, Kobelski, Kobylski, Kojałowicz, Kolenko, Kołak, Kołakowski, Komuda, Kopytkowski, Kopytowski, Kornasiewicz, Kościeski, Kościesza, Kościszewski, Kosmowski, Kossowski, Kubicki, Kułakowski, Kupść, Kuranczyk, Kurnicki, Kuszłeyko, Łazarczyk, Lazarowicz (Łazarowicz), Listowski, Mackiewicz, Majkowski (gniazdo: Majki - Tykiewki), Męczyński, Mężeński, Mężyński, Michałkiewicz, Miłoszewski, Miroszewski, Mniszewski, Moczygemba, Mościcki, Murawiecki, Nahorerki, Narwitowicz, Nielubowicz, Olszewski, Orański, Ożegalski, Leduchowski, Pieślak, Powstański, Prawecki, Przyborowski, Przybylski, Pudłowski, Rakowski, Ratomski, Reszczyński, Rudawski, Rudziecki, Rzeżyński, Sakowicz, Saniewski, Siechmowicki, Siekierzyński, Sietkiewicz, Sitkiewicz, Sławogorski, Słonczewski, Sowicki, Stanisławski,Stetkiewicz, Stryszewski, Strzegocki, Suchocki,Suliszewski, Sułkowski, Szałapski, Szkliński, Szymkiewicz, Szymkowicz, Targoński, Tronjowicz (Tronowicz), Tukalski, Waszkiewicz, Wawroński, Wereszczaka, Wesławski, Wilamowski, Wnorowski, Wodyński, Wojcieski, Wojdyło, Wojdyłło, Wolski, Wołk, Wołkowicz, Wołoćko Wołodźko, Wolski, Wołkowicz, Wroński, Zabiński, Zakrzewski, Załuski, Zambrzycki, Zberowski, Zbiruski, Zerzyński, Żaba. Razem około 150 rodzin.

Herb szlachecki - charakterystyczny znak rodowy ustalony według określonych reguł heraldycznych. W założeniu jest znakiem niepowtarzalnym, jednak może się nim posługiwać - w heraldyce polskiej - wiele rodów tzw. herbownych, tworzących w konsekwencji charakterystyczny dla polskiej heraldyki ród herbowy, grupujący rodziny czasem ze sobą wcale niespokrewnione. Wynika to m.in. z historii kształtowania się w Polsce stanu szlacheckiego, zachowującego tradycję przynależności do dawnych wielkich rodów lub klanów, także z praktyki przyjmowania jednego herbu przez rodziny niespokrewnione, ale służące w jednej chorągwi, a także w pewnym stopniu z prawnej możliwości tzw. adopcji herbowej osoby nobilitowanej przez jej szlacheckiego patrona należącego do genealogicznej linii danego rodu herbowego. Tylko polskim zwyczajem jest fakt, że różne rodziny szlacheckie mogą pieczętować się takim samym herbem. Rodziny te nawet nie są lub nie muszą być ze sobą skoligacone. Gdzie indziej herb jest własnością tylko jednej rodziny i tylko dla niej jest jej godłem, pieczęcią i znakiem. Dlatego zmiana koloru tła lub inności tego samego wizerunku powoduje powstanie innego herbu, jednak w Polsce jest to tylko inna odmiana herbu już istniejącego. Wywodzi się to z polskiego średniowiecznego systemu prowadzenia wojen i bitew, zwanego systemem chorągwi. Tym samym rycerze jednej chorągwi zwykle używali jej godła i nosili takie same herby. Stąd wiele rodzin szlacheckich w Polsce ma podobne lub identyczne herby. Często towarzyszyła temu formalna odmiana herbu. Praktyka ta została z czasem zakazana. W innych krajach europejskich dany herb przysługuje tylko jednej rodzinie. Choć znane są też sytuacje, gdy grupa rodzin noszących różne nazwiska odmiejscowe od różnych włości, ale wspólnego pochodzenia, nosi herby identyczne lub podobne, jak w Polsce. W średniowieczu wymagane było nawet wyróżnianie herbów poszczególnych członków rodziny, przez dodawanie specjalnych oznaczeń, bordiur itp. Ten zwyczaj przetrwał w heraldyce brytyjskiej. Charakterystycznym przykładem jest tu herb Księcia Walii, różniący się od herbu królewskiego nałożonym na tarczę kołnierzem turniejowym. W Polsce takie odróżnianie herbów osobistych było stosowane u zarania naszej heraldyki, przyczyniając się m.in. do powstawania odmian herbowych.

Warkocz – uczesanie z trzech (lub więcej) pasm długich, splecionych włosów, zabezpieczone przed rozplataniem (np. wstążką, czasem związaną w kokardę, frotką, itp.). W tradycji europejskiej włosy były splatane w jeden warkocz, noszony z tyłu głowy lub dwa, symetrycznie po bokach głowy – czasem dodatkowo upięte. W kulturach afrykańskich fryzura może składać się z bardzo wielu cienkich warkoczyków.

Zobacz też

herbarz

rycerstwo

lista herbów

Dodatkowe Informacje

Dzięki współdziałaniu Mennicy Polskiej wraz ze Związkiem Szlachty Polskiej, 12 lutego 2010 roku został wyemitowany srebrny numizmat z przedstawionym na awersie, herbem szlacheckim Kościesza, który to herb był znakiem menniczym Mennicy Warszawskiej w okresie międzywojennym i zarazem herbem jej ówczesnego szefa Jana Aleksandrowicza. Emisja ta jest drugą w kolekcji zatytułowanej Herbarz Szlachty Polskiej.

Gniewosz z Dalewic (w źródłach również z Dalowic, Ćmielowa, Wronowa) (ur. ok. poł. XIV w. - zm. 1406), rycerz polski, podkomorzy krakowski, kasztelan sandomierski.

Numizmatyka (z gr. νομισματική) – nauka pomocnicza historii, zajmująca się badaniem monet, banknotów i innych znaków pieniężnych pod względem historycznym, estetycznym, a także technicznym. W ostatnich latach coraz częściej za dział numizmatyki uważana jest polityka monetarna (zwalczanie przestępczości monetarnej, polityka emisyjna, obieg pieniądza, jako wyraz świadomych działań emitenta). Pochodzenie słowa numizmatyka nie jest do końca jasne - nie wiadomo, czy pochodzi od łacińskiego nummus, czy też od greckiego nomisma.

Przypisy

Herb Kościesza w emitowanej przez Mennicę Polską we współpracy ze Związkiem Szlachty Polskiej, serii numizmatycznej Herbarz Szlachty Polskiej [1]
Internetowy Portal Numizmatyczny. [dostęp 2010-12-31].

Bibliografia

Herbarz polski, Tadeusz Gajl, Gdańsk 2007, ISBN 978-83-60597-10-1