Kodeina - Polski Serwis Naukowy

Kodeina (metylomorfina), C18H21NO3 – alkaloid fenantrenowy wchodzący w skład opium (0,7-2,5%). Jest zaliczana do grupy substancji opioidowych i ma silny wpływ na OUN (ośrodkowy układ nerwowy) drugi pod względem morfiny. Jest metylową pochodną morfiny, jest z niej chemicznie otrzymywana i wykazuje podobne do niej działanie. Podobnie jak morfina działa depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy. Znosi odczuwanie bólu (w większych dawkach całkowicie), wywołuje euforię, senność, błogą apatię, wprowadza w stan niewrażliwości na przykre doznania, spowalnia perystaltykę żołądka i jelit, powoduje zanik odczuwania głodu.

Inhibitory monoaminooksydazy (MAO-I, IMAO) - grupa związków stosowanych w leczeniu depresji (działające na MAO-A) i niedociśnienia tętniczego (działające na MAO-B).

6-Glukuronid kodeiny (K6G) – organiczny związek chemiczny, główny metabolit kodeiny. Powstaje on w wyniku połączenia się cząsteczek kodeiny i kwasu glukuronowego w obecności enzymu UGT2B7.

Metabolizm

Kodeina (podobnie jak większość leków) w organizmie, metabolizowana jest przez kompleks enzymów wątrobowych cytochromu P-450. W ciągu pierwszych 24 h po przyjęciu pojedynczej dawki wydalane jest z moczem około 90% przyjętej dawki, z czego ok. 85% w postaci zmetabolizowanej. Ważniejsze metabolity:

Niesteroidowe leki przeciwzapalne, NLPZ, NSLPZ (ang. Non-Steroidal Anti-Inflammatory Drugs, NSAIDs) – to szeroka, niejednorodna grupa leków przeciwzapalnych, przeciwbólowych i przeciwgorączkowych. Ich działanie polega na hamowaniu cyklooksygenazy prostaglandynowej (COX). Nazywane są niesteroidowymi ze względu na strukturę, odmienną od innych leków mających właściwości przeciwzapalne – kortykosteroidów.

Depresanty - grupa środków psychoaktywnych działających depresyjnie na ośrodkowy układ nerwowy (uspokajająco, relaksująco, usypiająco, przeciwlękowo i spowalniająco).

morfina (ok. 5%-10% dawki) – powstaje poprzez demetylację kodeiny przy udziale izoenzymu CYP2D6. Uważa się, że to ona w głównej mierze odpowiada za działanie przeciwbólowe wywołane przez kodeinę. Stąd osoby, które mają zmniejszoną wydajność tego enzymu, mogą odczuwać słabsze działanie przeciwbólowe.

norkodeina (około 10% dawki) – powstaje przy udziale izoenzymu CYP3A4

70-80% sprzęgane jest z kwasem glukuronowym do 6-glukuronianu kodeiny

Kodeina w lecznictwie

W lecznictwie stosowany jest fosforan kodeiny, który łatwo wchłania się z przewodu pokarmowego. Czas przedostawania się kodeiny z układu pokarmowego do krwi wynosi ok. 60 min, a okres jej działania wynosi 2 do 6 godzin. W śladowych ilościach przechodzi do mleka matek karmiących. Rzadziej od morfiny prowadzi do uzależnienia, przeważnie po dłuższym i częstszym podawaniu.

Kwas glukuronowy (z gr. γλυκερός – słodki) – organiczny związek chemiczny z grupy kwasów uronowych, pochodna glukozy zawierająca grupę karboksylową (-COOH) przy atomie węgla C6 glukozy (powstaje w reakcji utleniania węgla C6 glukozy). Naturalnie występuje w konfiguracji D.

Izoenzymy (izozymy) - homologiczne enzymy w obrębie danego organizmu, które katalizują tę samą reakcję, ale różnią się nieznacznie strukturą, wartościami Km i Vmax oraz właściwościami regulacyjnymi. Izoenzymy ulegają ekspresji w różnych tkankach lub organellach w różnych stadiach rozwojowych. Są kodowane przez geny zajmujące różne loci, które zwykle powstają w wyniku duplikacji genu i dywergencji. Izoenzymy można często odróżnić od siebie na podstawie właściwości biochemicznych, takich jak ruchliwość elektroforetyczna.

Kodeina wchodzi w skład wielu leków złożonych – najczęściej z kwasem acetylosalicylowym, paracetamolem, ibuprofenem, sulfogwajakolem i kofeiną. Najsilniejszym lekiem dostępnym bez recepty jest "Antidol 15". Jest on lekiem opioidowym i zawiera 15 mg kodeiny w połączeniu z paracetamolem, który dodatkowo nasila jej działanie. Jako jedyny lek z tak dużą dawką kodeiny jest stosowany w wyjątkowych sytuacjach bólowych: po urazach, zabiegach chirurgicznych, operacyjnych, silnych bólach kostno-stawowych, po ekstrakcji zęba oraz bólach nowotworowych. Kodeina obecnie jest substancją ogólnie dostępną w Polsce. Jako, że jest to pochodna morfiny i druga pod względem jej działania, zaleca się nie przekraczanie dawki dobowej – 30 mg.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Układ pokarmowy (łac.systema digestorium) – system połączonych funkcjonalnie narządów służących zapewnieniu dostarczania organizmowi odpowiedniej ilości wody i składników odżywczych.

Działanie wykorzystywane w lecznictwie

przeciwbiegunkowe;

przeciwkaszlowe – w dawkach mniejszych niż mających działanie przeciwbólowe (standardowo 8–15 mg), działanie przeciwkaszlowe utrzymuje się około 3 godzin, a wywołane jest przez działanie substancji na ośrodek mózgowy odpowiedzialny za oddychanie;

przeciwbólowe (ok. 3-krotnie słabsze od morfiny).

Szerzej stosowana od czasów II wojny światowej jako substytut coraz trudniej dostępnej morfiny. W dużych dawkach przeciwbólowych, objawy niepożądane (narkotyczne) kodeiny są zbyt nasilone, więc zwykle stosuje się ją w dawkach jednorazowych 15–30 mg razem z niesteroidowymi lekami przeciwzapalnymi.

Alkaloidy (arabskie alkali – potaż i gr. εἶδος eidos – postać = "przyjmujący postać zasady") – zasadowe związki organiczne pochodzenia roślinnego, zawierające układy cykliczne z co najmniej jednym zasadowym atomem azotu w pierścieniu, lub poza pierścieniem. Prekursorami do biosyntezy tych związków chemicznych są aminokwasy. Alkaloidy wykazują zwykle silne, nieraz trujące działanie fizjologiczne na organizm człowieka. Dla chemii organicznej przez ponad 100 lat były przedmiotem badań strukturalnych i syntetycznych. Przykładem jest morfina, wydzielona z opium w stanie czystym już w 1813, której budowa została wyjaśniona ostatecznie dopiero w roku 1952.

Kofeina (Coffeinum, znana również jako teina, gdy źródłem jest herbata, guaranina (z guarany), mateina (z yerba mate), C8H10N4O2, analepticum ATC: N 06 BC 01) – alkaloid purynowy znajdujący się w surowcach roślinnych. Może również być otrzymywana syntetycznie. Została odkryta przez niemieckiego chemika Friedricha Ferdinanda Rungego w 1819 roku.

Interakcje

zwiększa przeciwbólowe działanie salicylanów i pochodnych pirazolonu;

potęguje działanie antykoagulacyjne doustnych leków przeciwzakrzepowych, inhibitorów MAO;

przeciwwrzodowe leki zobojętniające kwas solny (antacida) nasilają depresyjne działanie kodeiny;

Alkohol etylowy może spotęgować działanie uspokajające kodeiny;

Antagoniści receptorów H1 I generacji (leki przeciwhistaminowe I generacji) nasilają depresyjne działanie kodeiny na OUN (ośrodkowy układ nerwowy);

Neuroleptyki (pochodne fenotiazyny) nasilają depresyjne działanie kodeiny na OUN;

Benzodiazepiny i barbiturany nasilają w dużym stopniu ogólne działanie kodeiny na OUN.

Działania niepożądane

Apatia, poprawa nastroju, senność, otępienie, zawroty głowy, zaparcie, spowolnienie rytmu oddechowego (najczęściej u osób w wieku podeszłym i dzieci), euforia (przy zażyciu 30 mg), nadmierne uspokojenie – po zażyciu kodeiny nie powinno się prowadzić samochodu ani wykonywać czynności wymagających skupienia;

Reakcje alergiczne, wysypka, swędzenie skóry;

Tolerancja i uzależnienie (typu morfinowego).

Przy zażyciu dawki powyżej 30 mg, kodeina może wywołać stan tzw. pół-snu, w którym kodeina bardzo silnie oddziałuje na podwzgórze w związku z jej dużą ilością we krwi. Dochodzi wtedy do zaburzenia pracy mózgu, na skutek czego człowiek zapada w sen, natomiast podwzgórze usiłując się bronić przed działaniem substancji wysyła impulsy nerwowe do przysadki, pobudzając układ nerwowy. W takim momencie człowiek zasypia i budzi się w przeciągu bardzo krótkiego czasu, przy czym powstaje zaburzenie pół-snu, czyli zanikania świadomości na krótki czas i jej odzyskiwania, a co za tym idzie – silnej dezorientacji. Obliczono, że pod wpływem 30 mg kodeiny zostaje zaburzona praca ponad 200 tys. impulsów nerwowych odpowiedzialnych za większość układów biologicznych.

Przypisy

↑ Podręczny słownik chemiczny. Romuald Hassa, Janusz Mrzigod, Janusz Nowakowski (redaktorzy). Wyd. I. Katowice: Videograf II, 2004, s. 191. ISBN 83-71-83-240-0.
↑ Kodeina – karta leku (APRD00120) (ang.). DrugBank.
Kodeina – podsumowanie (ang.). PubChem Public Chemical Database.
Kodeina. Farmakognozja Online. [dostęp 2011-08-02].
↑ Wielki leksykon leków. Wydawnictwo Amber.
ZR. Chen, AA. Somogyi, G. Reynolds, F. Bochner. Disposition and metabolism of codeine after single and chronic doses in one poor and seven extensive metabolisers. „Br J Clin Pharmacol”. 31 (4), s. 381-390, 1991. PMID 2049245.
TB. Vree, RT. van Dongen, PM. Koopman-Kimenai. Codeine analgesia is due to codeine-6-glucuronide, not morphine. „Int J Clin Pract”. 54 (6), s. 395-398, 2000. PMID 11092114.
OBWIESZCZENIE PREZESA URZĘDU REJESTRACJI PRODUKTÓW LECZNICZYCH, WYROBÓW MEDYCZNYCH I PRODUKTÓW BIOBÓJCZYCH z dnia 31 marca 2011 r. w sprawie ogłoszenia Urzędowego Wykazu Produktów Leczniczych Dopuszczonych do Obrotu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. [dostęp 2011-11-03].

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć medycznych i pokrewnych w Wikipedii.

Fenantren – organiczny związek chemiczny, policykliczny węglowodór aromatyczny (trójcykliczny). Jest zbudowany z trzech pierścieni benzenu, skondensowanych w sposób kątowy. W roztworach wykazuje słabą niebieską fluorescencję.

Napój alkoholowy - wedle definicji ustawowej każdy produkt przeznaczony do spożycia zawierający więcej niż 0,5% alkoholu etylowego pochodzenia rolniczego. Napoje alkoholowe można podzielić ze względu na zawartość procentową alkoholu (niskoprocentowe lub wysokoprocentowe) oraz ze względu na ich skład (alkohole lub koktajle).