Kodeks - książka - Polski Serwis Naukowy

Kodeks – jedna z form książki. Jest to zbiór kart złączonych (szytych, klejonych) na jednym z brzegów nazywanym grzbietem książki. Karty kodeksu są z papirusu, pergaminu, albo papieru. Forma ta, stosowana od końca I wieku n.e., jest obecnie najpopularniejszą formą książki, do innych zaliczmy: zwój, leporello, książkę mówioną, książkę elektroniczną.

Księga z Kells (ang. Book of Kells, irl. Leabhar Cheanannais), znana również pod nazwą Ewangeliarz z Kells lub Ewangeliarz świętego Kolumba – manuskrypt z około 800 roku, bogato iluminowany przez celtyckich mnichów, pochodzący prawdopodobnie z klasztoru na wyspie Iona założonego przez św. Kolumba. Będąc jednym z najważniejszych zabytków chrześcijaństwa irlandzkiego i dzieł irlandzko-saskiej sztuki, stanowi również jeden z najpiękniejszych iluminowanych manuskryptów średniowiecznych, jakie zachowały się do naszych czasów. Z uwagi na wartość artystyczną i precyzję wykonania, mimo że niedokończony, rękopis ten uważany jest przez wielu specjalistów za jedno z najbardziej godnych uwagi zachowanych dzieł średniowiecznej sztuki religijnej.
Ewangelia według Marka [Mk lub Mar] – druga, najkrótsza Ewangelia nowotestamentowa. Jej autorem według tradycji chrześcijańskiej jest Jan Marek, który miał spisać w Rzymie relację Piotra Apostoła. Jest jedną z ewangelii synoptycznych. Święty Marek pisze Ewangelię dla ludzi nieznających języka aramejskiego.

Nazwa "kodeks" pochodzi z łac. codex – 'pień drzewa', 'kloc drzewny'.

Zaletą kodeksu jest możliwość pisania po obu stronach kart. T. C. Skeat szacuje, że w ten sposób zaoszczędza się ok. 44% materiału. W przypadku zwojów opistografia była rzadko stosowana (zwijać można było tylko w jedną stronę), a jeżeli już stosowano, po drugiej stronie zapisywano tekst innego dzieła. Kodeksy pozwalały więc na oszczędzanie materiału rękopiśmiennego. Częściej jednak niż zwoje podlegały uszkodzeniom. Niszczyły się zwłaszcza narożniki, ponadto często wypadały kartki. W przypadku rękopisów biblijnych rezultatem wypadania kartek jest np. brak zakończenia Ewangelii Marka (16, 9-20) oraz tzw. Pericope adulterae w Ewangelii Jana (7, 53 - 8, 11), których brak w wielu starożytnych kodeksach. Nie mają ich najważniejsze rękopisy biblijne: Kodeks Synajski i Kodeks Watykański.

Dongba, tomba – szaman lub kapłan w kulturze grupy etnicznej Naxi w południowozachodnich Chinach. Odgrywają wielką rolę w tradycyjnej religii Naxi. Dongba prawdopodobnie wywodzą się z przedbuddyjskiej tybetańskiej tradycji bon o czym mogą świadczyć ich stroje oraz wizerunki bóstw bon w nakryciach głowy. Wykorzystują w swoich obrzędach flagi modlitewne podobne do tybetańskich. Ich tradycje religijne wykazują także elementy animizmu oraz wpływy taoizmu. Rytuały wykonywane przez dongba mają na celu uzyskanie przychylności duchów, które zamieszkują różne obiekty związane z przyrodą. Literatura związana z magią i religią zapisywana jest przez nich w piktograficznym piśmie dongba.
Liber Linteus (znana też jako Liber Zagrabiensis, czyli Lniana księga lub Księga z Zagrzebia – jedyna zachowana do naszych czasów księga napisana w języku etruskim.

Początki kodeksu

Chi Rho Monogram z Księgi z Kells

Znane początki kodeksu sięgają 250 p.n.e. i związane są z Liber Linteus. W I wieku używane są w literaturze pierwszych chrześcijan i zachowane z okresu ok 100 lat po narodzeniu Chrystusa .

Tylko cztery spośród zachowanych dotychczas rękopisów Nowego Testamentu spisanych zostało na zwojach, ale aż trzy z nich jest tzw. opistografami, tzn. zwojami, po których drugiej stronie zapisano nowy tekst. Zachował się tylko jeden oryginalny zwój (Papirus 22). Kodeks upowszechnił się w IV wieku i wyparł zwój.

Zdaniem ekspertów od kodeksów Ewangelia Marka od samego początku mogła być kodeksem. Dowodzi tego:

Kodeks majuskułowy, inaczej kodeks uncjalny, jest rękopisem pisanym na pergaminie pismem wielkoliterowym (inaczej majuskułowym, tj. uncjałą lub kapitułą). Jest rękopisem Nowego Testamentu w języku greckim (lub łacińskim).
Labarum – wprowadzona w Cesarstwie rzymskim w okresie cesarza Konstantyna Wielkiego czworokątna chorągiew imperium. Po przyjęciu chrześcijaństwa znak cesarskiego zwycięstwa mocowany na długim drzewcu zakończonym krzyżem lub wieńcem.

Rozmiary perykop, które w wielu przypadkach są zgodne z rozmiarami zapisanych obustronnie kart papirusowych.

Brak zakończenia Marka w kodeksach reprezentujących tekst aleksandryjski (Mk 16, 9-20). W zwojach najbardziej chronioną częścią jest koniec księgi.

Uwaga Papiasza, iż Marek spisywał słowa i czyny Pańskie nie według kolejności, w jakiej następowały. Zazwyczaj jest to interpretowane w ten sposób, iż kolejność opisywanych wydarzeń nie była zgodna z chronologią. Zdaniem jednak Skeata pisał na kartkach, które później ułożone w kodeks.

Również Apokalipsa mogła być kodeksem. Dowodzi tego:

Iluminator – średniowieczny artysta-rzemieślnik, malarz nanoszący na karty kodeksów lub książek stosunkowo proste ozdoby zwane iluminacjami. Termin odnoszący się zasadniczo do osoby przyozdabiającej rękopisy lub druki, a nie zajmującej się bogatszymi, figuralnymi dekoracjami lub ilustracjami, którymi zajmował się raczej malarz miniaturzysta.
E-book (także: eBook, książka elektroniczna lub publikacja elektroniczna), e-książka – treść zapisana w formie elektronicznej, przeznaczona do odczytania za pomocą odpowiedniego oprogramowania zainstalowanego w urządzeniu komputerowym (np. komputer osobisty, czytnik książek elektronicznych, telefon komórkowy czy palmtop).

Siedem listów z rozdziałów 2-3.

Wizja księgi zapieczętowanej z Ap 5, 1 nn. Siedem pieczęci wskazuje raczej na kodeks niż zwój.

Księga zapisana jest od wewnątrz i zewnątrz.

Księga została otwarta (Ap 5, 2-3; 6, 1 nn), nie rozwinięta.

Najstarszy rękopis Nowego Testamentu, Papirus Rylandsa 457 (p), był kodeksem. Kodeks ten zawierał tekst Ewangelii Jana na około 130 stronach.

Kodeks minuskułowy, Minuskuł — rękopisy greckiego Nowego Testamentu pisane małymi literami, czyli minuskułą, na pergaminie lub papierze. Pochodzą z IX-XVII wieków (najstarszy z 835 roku), znamy ich dziś 2897. Od XIII wieku materiałem piśmienniczym staje się papier. Ponad 1300 minuskułów pisanych jest na papierze.
Kodeks minuskułowy, Minuskuł — rękopisy greckiego Nowego Testamentu pisane małymi literami, czyli minuskułą, na pergaminie lub papierze. Pochodzą z IX-XVII wieków (najstarszy z 835 roku), znamy ich dziś 2897. Od XIII wieku materiałem piśmienniczym staje się papier. Ponad 1300 minuskułów pisanych jest na papierze.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)