Kodeks karny - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy aktu normatywnego dotyczącego zbioru przepisów. Zapoznaj się również z: inne znaczenia tego słowa.

Kodeks karny (oficjalny skrót to k.k., w języku prawniczym przyjął się również kk) – akt normatywny stanowiący zbiór przepisów regulujących odpowiedzialność karną obywateli danego państwa. W swojej części ogólnej określa przede wszystkim definicję przestępstwa, zasady odpowiedzialności za przestępstwo (w tym okoliczności wyłączające bezprawność czynu - tzw. kontratypy ), zasady wymiaru kary ("okoliczności łagodzące"), zasady przedawnienia odpowiedzialności karnej. Ustala także katalog kar, środków karnych i środków zabezpieczających oraz środki związane z poddaniem sprawcy próbie (jak warunkowe zawieszenie wykonania kary). Polski kodeks karny określa ponadto formy sprawcze przestępstwa (współsprawstwo, sprawstwo polecające), formy stadialne przestępstwa (przygotowanie, usiłowanie) i formy zjawiskowe przestępstwa (pomocnictwo, podżeganie, sprawstwo). W swojej części szczególnej kodeks karny zawiera zwykle katalog czynów, które są zabronione pod groźbą kary (typów przestępstw).

Środek zabezpieczający stosuje się zamiast kary wobec sprawcy czynu zabronionego, który nie podlega odpowiedzialności karnej z powodu niepoczytalności lub znikomej społecznej szkodliwości czynu, albo jeśli orzeczenie kary byłoby oczywiście niecelowe z uwagi na zaburzenia psychiczne, które wpłynęły na popełnienie przez niego przestępstwa. Celem środków zabezpieczających jest ochrona społeczeństwa przed zachowaniami osób, które w sposób niezawiniony zagrażają porządkowi prawnemu. Orzekając środek zabezpieczający sąd nie określa terminu jego obowiązywania. Środek podlega uchyleniu, jeśli tylko ustaje przyczyna jego stosowania. W skrajnych sytuacjach może więc być wykonywany do końca życia sprawcy.

Pomocnictwo – w prawie karnym i prawie wykroczeń jedna z form popełnienia przestępstwa lub wykroczenia (forma zjawiskowa). Polega na ułatwieniu innej osobie popełnienia czynu zabronionego (art. 18 § 3 K.k., art. 13 K.w). Pomocnictwo jest zawsze zachowaniem umyślnym, popełnić je można zarówno w zamiarze bezpośrednim, jak w zamiarze ewentualnym. Możliwe jest pomocnictwo w formie działania, a także w formie zaniechania. W tym ostatnim wypadku dopuścić się go może jedynie osoba, na której ciąży szczególny prawny obowiązek niedopuszczenia do popełnienia czynu zabronionego (gwarant).

Obecnie obowiązująca w Polsce ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553, z późn. zm.) weszła w życie 1 września 1998 r. zastępując ustawę z dnia 19 kwietnia 1969 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1969 r. Nr 13, poz. 94, z późn. zm.).

Kontratyp – okoliczność wyłączająca karną bezprawność czynu. Zaistnienie kontratypu powoduje, że zachowanie wypełniające znamiona czynu zabronionego nie jest przestępstwem. Innymi słowami – postępowanie, które w normalnych warunkach jest bezprawne, staje się prawnie dozwolone ze względu na zaistnienie określonych przesłanek.

Sprawstwo polecające – w prawie karnym zachowanie polegające na poleceniu wykonania czynu zabronionego innej osobie lub osobom - sprawcom wykonawczym. Warunkiem zaistnienia sprawstwa polecającego jest, by sprawca wykonawczy był uzależniony od sprawcy polecającego, a sprawca polecający działał z wykorzystaniem tego uzależnienia. Nie ma znaczenia źródło uzależnienia (formalne czy faktyczne). Brak uzależnienia oznacza, że nie zachodzi sprawstwo polecające. W takim wypadku może jednak zachodzić podżeganie lub pomocnictwo, bądź jedno i drugie.

W Europie od XVI wieku istniały rozmaite teksty o podobnym zastosowaniu. Do najbardziej znanych należy m.in. Constitutio Criminalis Carolina z 1532.

Constitutio Criminalis Carolina. Imprint: Frankfurt. J. Schmidt. Verlegung Sigmund Feyrabends, 1577

W XVIII wieku w Polsce pojawił się projekt kodeksu obejmującego prawo karne i cywilnego – był to Kodeks Zamoyskiego.

Kodeksami karnymi (ewentualnie źródłami prawa karnego materialnego) obowiązującymi na ziemiach polskich od końca XVIII wieku były:

Powszechny kodeks karny o zbrodniach i karach (niem.: Allgemeines Gesetz über Verbrechen und derselben Bestrafung), popularnie: Josephina - pol. Józefina) - kodeks karny cesarza Józefa II (od jego imienia pochodzi potoczna nazwa), obowiązujący od 1787 w krajach monarchii habsburskiej. Kodeks ten stanowił jeden z etapów rozwoju nowożytnego prawa karnego, wprowadzając wiele reform realizujących postulaty doktryny humanitarnej.

Kodeks wykroczeń (Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń) – polska ustawa, uchwalona przez Sejm PRL, regulująca prawo wykroczeń. Określa ona zasady ponoszenia odpowiedzialności za wykroczenia. Zawiera katalog wykroczeń i kar przewidzianych za ich popełnienie.

Na terenach zaboru austriackiego

Józefina (Kodeks karny Józefa II) – obowiązywał od 1787 roku.

Kodeks karny zachodniogalicyjski (w rzeczywistości projekt Księgi ustaw karnych za zbrodnie i ciężkie przekroczenia policyjne, tzw. Franciscany) – obowiązywał w Zachodniej Galicji od 1796 roku.

Franciscana – obowiązywała od 1803 do 1852 roku.

Kodeks karny (austriacki) z 1852 roku.

Na terenie zaboru pruskiego

Landrecht pruski część II – obowiązywał od 1794 do 1851 roku.

Kodeks karny pruski z 1851 roku – obowiązywał w latach 1851-1870 roku.

Kodeks karny Związku Północnoniemieckiego – obowiązywał od 1870 roku.

Kodeks Karny Rzeszy Niemieckiej (StGB) – obowiązywał od 1871 roku.

Na terenie zaboru rosyjskiego

Kodeks karzący Królestwa Polskiego – na terenie Królestwa Polskiego od 1818 do 1847 roku.

Kodeks Kar Głównych i Poprawczych – na terenie Królestwa Polskiego od 1847 do 1876 roku.

Kodeks karny rosyjski z 1866 – na terenie Królestwa Polskiego od 1876 do 1915 roku.

Kodeks Tagancewa z 1903 – wprowadzony w całości w Królestwie Polskim w 1915 obowiązywał do 31 sierpnia 1932 roku.

Kodeks Makarewicza z 1932 roku – obowiązujący od 1 września 1932 w II RP oraz – ze zmianami – do 31 grudnia 1969 roku w PRL.

Kodeks karny wojskowy z 1932 roku – obowiązywał do 1944 roku.

Kodeks karny Wojska Polskiego z 23 września 1944 roku – obowiązywał do 1970 roku.

Mały kodeks karny z 13 czerwca 1946 roku – obowiązywał od 12 lipca 1944 do 31 grudnia 1969 roku.

Kodeks karny z 19 kwietnia 1969 roku – obowiązujący od 1 stycznia 1970 do 31 sierpnia 1998 roku, tzw. kodeks Andrejewa.

Kodeks karny z 6 czerwca 1997 roku – obowiązujący od 1 września 1998 roku do chwili obecnej.

Kodeks karny skarbowy z 1999 roku – obowiązujący do chwili obecnej.

Zobacz też

Kodeks postępowania karnego

Kodeks karny wykonawczy

Kodeks wykroczeń

Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia

Linki zewnętrzne

Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 1997 r. Nr 88, poz. 553)

Zapoznaj się z zastrzeżeniami dotyczącymi pojęć prawnych w Wikipedii.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Zbiór praw sądowych (Kodeks Zamoyskiego) – projekt prawa ziemskiego z 1776 roku, opublikowany i przedstawiony do zatwierdzenia przez sejm w 1778 r., a odrzucony przez sejm w 1780. Pełna nazwa Zbiór praw sądowych na mocy konstytucji roku 1776 przez J.W. Andrzeja Zamoyskiego ekskanclerza koronnego ułożony...