Kolarstwo górskie - Polski Serwis Naukowy

Zawody MTB

Kolarstwo górskie (MTB – z ang. mountain biking) – forma kolarstwa, uprawianego za pomocą rowerów górskich, których konstrukcja umożliwia poruszanie się w trudnym terenie.

Dyscyplina ta jest coraz bardziej popularnym i docenianym sposobem spędzania wolnego czasu. Niektórzy amatorzy uprawiający ten sport traktują go jako możliwość rozwoju fizycznego, stąd duża liczba imprez, w których kolarze górscy mogą sprawdzać swoje umiejętności.

Zalety roweru górskiego i jego uniwersalność powodują, że jest on bardzo często wybierany jako środek transportu podczas eskapad górskich oraz wycieczek w trudnym terenie. Dzięki temu pojawił się całkiem nowy odłam turystyki rowerowej, zarówno prywatnej, jak też zorganizowanej, polegającej na przemierzaniu szlaków niedostępnych dla samochodów, a z powodu dużych odległości zbyt długich dla turystów pieszych.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

Bieżnik - zewnętrzna część opony bezpośrednio stykająca się z drogą. Jest wykonana jako gruba warstwa przywulkanizowana do osnowy, stanowi ochronę czoła opony przed uszkodzeniem oraz dzięki odpowiedniej rzeźbie zwiększa przyczepność opony do nawierzchni drogi. Rowki w bieżniku mają na celu odprowadzanie wody i przeciwdziałanie poślizgom. Rzeźba bieżnika jest wykonana odpowiednio do warunków, w których opona będzie pracować. Opony do jazd terenowych i po drogach gruntowych mają bieżniki o rzeźbie grubej i wypukłej, do jazdy po drogach o ulepszonych nawierzchniach - o rzeźbie drobnej i płaskiej, a do jazdy w różnych warunkach stosuje się bieżniki o rzeźbie pośredniej.

Krótka historia

Kolarstwo górskie powstało w USA, gdzie pod koniec lat 70. XX w. pojawiła się moda na jazdę rowerami w trudnym terenie, poza normalnymi drogami. Za twórcę tego sportu uważa się najczęściej Gary Fishera, który w 1979 r. jako pierwszy wpadł na pomysł produkcji rowerów opartych generalnie na konstrukcji roweru miejskiego, ale o wzmocnionej i skróconej ramie, pozbawionego osłon, błotników i innych tego rodzaju zbędnych "ozdób" oraz zaopatrzenie go w koła o średnicy 26 cali na szerokich oponach z grubym bieżnikiem, zamiast dotychczas stosowanych gładkich i cienkich kół 28.

Narciarstwo – jedna z dyscyplin sportowych polegająca na przemieszczaniu się lub wykonywaniu ewolucji przy pomocy sprzętu narciarskiego – nart, a także kijków. Narty mocowane są do butów narciarza za pomocą specjalnych wiązań.

Mistrzostwa świata w kolarstwie górskim po raz pierwszy odbyły się w amerykańskim Durango i rozgrywane były w konkurencjach cross-country i downhill dla kobiet i mężczyzn. W kolejnych latach ilość dyscyplin ulegała zmianie. W 2003 roku Maraton MTB został włączony do programu mistrzostw, jednak od 2004 roku organizowanie są osobne Mistrzostwa Świata w Maratonie MTB. Mistrzostwa w innych dyscyplinach wycofanych z imprezy nie odbywają się. Zwycięzcy poszczególnych dyscyplin zostają uhonorowani "tęczowymi koszulkami", w których mogą startować do następnych mistrzostw. Zawody są organizowanie zazwyczaj we wrześniu przez UCI i narodowe federacje kolarskie.

Początkowo kolarstwo górskie było nieformalnym sportem ekstremalnym. Pierwsze zawody były uprawiane w stylu przypominającym współczesny freeride i polegały na zjazdach po wąskich i niebezpiecznych ścieżkach leśnych (tzw. single track), przy czym trasy mogły się miejscami wznosić, ale generalnie prowadziły z góry do dołu. Później, mniej więcej pod koniec lat 80. XX w., sport ten zaczął się stawać coraz bardziej popularny i jednocześnie zaczęło się różnicowanie na poszczególne, lepiej zdefiniowane dyscypliny.

Australia (Związek Australijski, Commonwealth of Australia) – kraj położony na półkuli południowej, obejmujący najmniejszy kontynent świata, wyspę Tasmanię i inne znacznie mniejsze wyspy na Oceanie Indyjskim i Spokojnym. Australia na powierzchni nie sąsiaduje z żadnym krajem, natomiast poprzez morza krajami sąsiadującymi z Australią na północy są: Indonezja, Timor Wschodni i Papua-Nowa Gwinea; na północnym wschodzie: Wyspy Salomona, Vanuatu oraz Nowa Kaledonia; na południowym wschodzie: Nowa Zelandia. Australia jest jedynym państwem, które jest również kontynentem.

Maraton MTB (ang: bike-marathon) - dyscyplina kolarstwa górskiego, polegająca na ściganiu się kolarzy na długiej, wytrzymałościowej trasie o zmiennym profilu i zmiennej nawierzchni.

Union Cycliste Internationale (UCI) zwróciła uwagę na ten sport jesienią 1990 roku i włączyła do katalogu swoich oficjalnych zawodów wcześniej rozgrywane nieformalnie od paru lat mistrzostwa świata, które miały miejsce w Purgatory w stanie Kolorado w USA. W następnym roku pod egidą UCI rozegrano pierwszy cykl zawodów pucharu świata. Składał się on z 8 zawodów rozgrywanych w Europie i USA i był on oficjalnie sponsorowany przez firmę Grundig, jako Grundig-UCI Cross-Country World Championships. W 1992 roku do pucharu świata doszły jeszcze zawody rozgrywane w Australii. Puchar ten był w 1991 i 1992 roku rozgrywany tylko w kategorii Cross-Country (XC). W 1993 po raz pierwszy zorganizowano serię sześciu zawodów w ramach pucharu świata w downhillu. W 1996 zawody w XC stały się oficjalnie konkurencją rozgrywaną na letniej olimpiadzie.

Cross-country (XC) - jedna z dyscyplin kolarstwa górskiego polegająca na ściganiu się zawodników na specjalnie przygotowanej trasie, którą pokonują kilka razy. Konkurencja cross-country jest w programie mistrzostw świata od początku ich istnienia. W dyscyplinie tej rozgrywane są także mistrzostwa krajowe oraz kontynentalne. XC pojawiło się na Igrzyskach Olimpijskich w 1996 roku w Atlancie. Puchar świata rozgrywany jest od 1991 roku. W Polsce najbardziej znane zawody cross-country dla profesjonalistów to Grand Prix MTB organizowane przez Lang Team. Popularnością wśród amatorów cieszą się zawody takie jak: Family Cup, Thule Cup, Decathlon Bike Cup.

Four Cross (4X) – przypomina charakterem dual, ale na trasę jest wypuszczanych jednocześnie po czterech zawodników, z których dwóch przechodzi do dalszych eliminacji.

Dyscypliny

Kolarstwo ekstremalne

Kolarstwo ekstremalne zwane też kolarstwem grawitacyjnym – rodzaj kolarstwa górskiego uprawianego na silnie nachylonych stokach naturalnych, lub specjalnie przygotowywanych trasach. Wspólną cechą jest pokonywanie silnie nachylonej trasy obfitującej w liczne naturalne lub sztuczne przeszkody (muldy, koleiny, ostre wiraże, skocznie). W niektórych dyscyplinach (freeride, slopestyle, dirt jumping) przejazdy obfitują w liczne skoki oraz wykonywanie przeróżnych sztuczek ("tricków") w powietrzu – podobnie jak alpejskich konkurencjach narciarskich zjazdowiec musi skupić się na wybraniu optymalnej drogi, nie tracąc przy tym trakcji.

Puchar Świata w kolarstwie górskim jest organizowany przez Międzynarodową Unię Kolarską (UCI). Pierwsze zawody PŚ w konkurencji cross-country zostały rozegrane w 1991 roku. PŚ w konkurencji downhill miał swoją inaugurację dwa lata później. Natomiast zawody PŚ w konkurencji dual rozpoczęły się w 1998 roku, w 2002 roku ewoluował on w four cross. W 2005 roku do kalendarza PŚ wprowadzono maraton MTB, jednak od 2009 roku maraton nie jest konkurencją pucharową.

Downhill (DH, po polsku "zjazd") - indywidualny zjazd rowerem na czas po stromych, naturalnych stokach. Ścieżki zjazdowe są często bardzo wąskie, kamieniste czy poprzecinane wystającymi korzeniami. Nierzadko są też urozmaicone uskokami o różnej wysokości (dropami), które są najbardziej widowiskowe, lecz są też powodem najbardziej niebezpiecznych wypadków w zjeździe. Startujący zazwyczaj wypuszczani są na trasę z przerwami 30 sekundowymi (od najwolniejszego do najszybszego), jeden przejazd zazwyczaj zabiera od 2 do 5 minut. Czas przejazdu jest mierzony za pomocą "bramek" przez które przejeżdża zawodnik (podobnie jak w zjeździe narciarskim). Miejsca w klasyfikacji są poukładane wg najszybszych czasów, wyścigi często wygrywane są ułamkami sekund.

Istnieje kilka rodzajów dyscyplin zaliczanych do kolarstwa ekstremalnego:

Zjazd (ang. downhill, DH) – indywidualny zjazd rowerem na czas po stromych, naturalnych stokach. Ścieżki zjazdowe są często bardzo wąskie, kamieniste czy poprzecinane wystającymi korzeniami. Zawodnicy ścigają się na tej samej trasie, w pewnych odstępach czasu od siebie. Wygrywa najszybszy.

Freeride (FR) – przypomina nieco DH, ale ma mniej formalny charakter, mający w zamyśle przypominać "wolny" styl uprawiania zjazdów z lat 80. Zawody FR mają zawsze mało sformalizowane zasady, które różnią się między sobą, zależnie od tego kto je organizuje. W klasycznym przypadku polegają one na starcie ze szczytu wzgórza i dotarciu dowolnie wybieraną przez zawodników trasą do mety położonej u jego stóp. W jednych wariantach mierzony jest czas przejazdu, a w innych decyduje kolejność dotarcia do mety. Dziś organizuje się wiele typów zawodów freeride'owych, w których liczy się przede wszystkim styl jazdy, czyli poziom trudności wykonywanych tricków oraz liczba upadków.

Dual slalom (DS) – polega na równoległym zjeździe po dość stromej trasie, która jednak może się miejscami wznosić, dwóch zawodników, którzy są wypuszczani w tej samej chwili.

Four Cross (4X) – jest zbliżony do DS, ale na trasę wypuszczanych jest naraz 4 zawodników.

Dirt jumping (DJ) – odbywa się na specjalnie przygotowanym torze (zbudowanym z hop ziemnych – dirtów). Polega na wykonywaniu skoków i w ich trakcie różnych ewolucji w powietrzu.

Inne dyscypliny

Maja Włoszczowska na trasie zawodów Cross-country

Aktualnie w ramach kolarstwa górskiego rozgrywa się również zawody w ramach kilku dyscyplin. Są to:

Opona pneumatyczna – zewnętrzna część koła o przekroju otwartym, nakładana na felgę lub obręcz. Jest odpowiedzialna za kontakt pojazdu z podłożem, przenoszenie napędu oraz podstawową amortyzację w czasie jazdy.

UCI czyli Międzynarodowa Unia Kolarska (Union Cycliste Internationale) posiadająca swoją siedzibę w Aigle w Szwajcarii to instytucja zajmująca się propagowaniem kolarstwa, organizowaniem zawodów, ustanawianiem standardów sprzętowych, kontrolowaniem zawodników oraz ustalaniem ich list rankingowych w sportach kolarskich.

Cross-country – (XC)– które są rozgrywane na rundach, zwykle o długości od 6 do 8 km, które zawodnicy pokonują kilka lub kilkanaście razy w trakcie jednego startu. Zawodnicy ruszają wspólnie ze startu zatrzymanego. Od 2005 roku, podobnie jak w kolarstwie przełajowym, zawodnicy mogą korzystać z narzędzi i części zamiennych dostępnych w wyznaczonych do tego celu boksach. Ewentualnych napraw muszą jednak dokonywać sami. O zwycięstwie decyduje wyłącznie kolejność dotarcia zawodników do mety. Zawody seniorów trwają około 2 godzin.

All moutain (AM) – to odmiana XC, jeździ się na rowerze podobnym jak do wyścigowego cross-country (amortyzator może mieć większy skok, a opony przystosowany do tej jazdy bieżnik i szerokość), tylko agresywniej, szybciej i czasami w trudniejszym terenie. W zależności od interpretacji, kraju i producenta, termin oznacza formę pośrednia między XC, a Enduro, albo tożsamą z enduro.

Enduro – jest to dyscyplina znajdująca się między XC a freeridem, polega na jeżdżeniu po wyznaczonych przez siebie trasach, w każdym terenie. W enduro jeździ się, gdzie chce, tam, gdzie wg ridera jest najlepiej i najbardziej ciekawie. Rowery do tej odmiany kolarstwa wykazują różnie dobrane cechy pośrednie między XC a FR takie, jak waga i wytrzymałość, kąty ramy, skok zawieszenia. Odbywają się zawody zaliczane do Enduro, ale w rzeczywistości jest to styl jazdy nie mający na celu wyczynu i rywalizacji.

Maraton (MX, MT) – uprawiany jest na rowerach podobnych w konstrukcji do rowerów do XC, ale polega na przejeździe długiej trasy od 50 do około 200 km, głównie w terenie. W maratonach rozgrywane są oficjalne zawody, od 2004 roku organizowany jest puchar świata pod auspicjami UCI.

Rowerowa jazda na orientację (MTBO, RJnO) – stanowi połączenie maratonów rowerowych i klasycznego biegu na orientację. Zawodnicy startują na rowerach przystosowanych do maratonów, ale dodatkowo wyposażonych w mapnik. Celem jest zaliczenie jak największej liczby punktów kontrolnych w jak najkrótszym czasie.

Street – przemieszczanie się po mieście wykorzystując elementy jego infrastruktury (murki, pomniki etc.) jako przeszkody.

Trial – dyscyplina, gdzie zawodnik ma do pokonania krótką trasę, na długości której poustawiane są różne (całkiem spore) przeszkody. Ludzi uprawiających ten sport możemy zobaczyć także w mieście (skoki po elementach infrastruktury miejskiej).

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Kolarstwo górskie

Mistrzostwa Świata w Kolarstwie Górskim

Puchar Świata w kolarstwie górskim