Kolegium Jezuitów w Braniewie - Polski Serwis Naukowy

Zabudowania kolegium

Kolegium Jezuitów w Braniewie (Collegium Hosianum) – jedna z najważniejszych szkół jezuickich w Polsce, założona przez kardynała Stanisława Hozjusza.

Historia

Pierwsi jezuici osiedlili się w braniewskim klasztorze pofranciszkańskim już w pierwszym roku działalności zakonu w Polsce (2 listopada 1564). Mimo trudnych przez cały XVI wiek warunków materialnych (fundacja przeznaczona była dla 20 osób, podczas gdy liczba jezuitów dochodziła do 80) założyli szybko kolejne placówki oświatowe: gimnazjum (1565), konwikt szlachecki (1565), Seminarium Duchowne (1567), nowicjat (1569), Seminarium Papieskie (1578), bursę dla ubogich studentów (1582).

Antonio Possevino (ur. 1533 lub 1534 w Mantui – zm. 26 lutego 1611 w Ferrarze) – dyplomata, legat papieski, jezuita, wikariusz generalny Szwecji, Danii i wysp północnych, Moskwy, Inflant, Rusi, Węgier, Pomorza, Saksonii od 1578.
Stanisław Hozjusz herbu Hozyusz (ur. 5 maja 1504 w Krakowie, zm. 5 sierpnia 1579 w Capranica k. Rzymu) – polski humanista, poeta, sekretarz królewski, sekretarz wielki koronny, dyplomata, biskup chełmiński i warmiński, kardynał, teolog-polemista, jeden z czołowych przywódców polskiej i europejskiej kontrreformacji.

Kolegium zostało otwarte w klasztorze pofranciszkańskim, którego restauracja możliwa była dzięki funduszom diecezji warmińskiej. Kolegium mieściło się w części zachodniej, konwikt w części północnej, w części wschodniej mieściła się szkoła. Pełne gimnazjum, otwarte w 1565, początkowo było niewielkie i liczyło pięć standardowych klas (od infimy do retoryki). Warunki lokalowe były trudne, sale niewielkie, szkołę bojkotowali protestanci. Dochodziło też w początkowym okresie istnienia szkoły do sporów między młodzieżą polską a niemiecką.

Hermann von Salza herbu Lilium (ur. ok. 1179, zm. 20 marca 1239 w Salerno) – wielki mistrz zakonu krzyżackiego w latach 1209-1239, faktyczny twórca potęgi zakonu.
Marcin Kromer herbu Kromer (ur. 11 listopada 1512 w Bieczu, zm. 23 marca 1589 w Lidzbarku Warmińskim) – humanista, historyk i pisarz okresu renesansu, teoretyk muzyki, dyplomata; od 1579 biskup warmiński, jeden z przywódców polskiej kontrreformacji, pisał po polsku i po łacinie.

Na tle innych szkół jezuickich w Polsce kolegium braniewskie wyróżniało się rozszerzonym programem - od 1566 uczono w nim języka niemieckiego, matematyki, śpiewu i dialektyki. Po otarciu Seminarium Diecezjalnego, a następnie Seminarium Papieskiego, wprowadzono w 1567 niektóre przedmioty teologiczne, a od 1592 także filozoficzne. Liczba uczniów była niewielka - w XVI i XVII w. wahała się między 130 a 300. Szkoła miała jednak przy tym międzynarodowy charakter.

Potop szwedzki – szwedzki najazd na Polskę w 1655 w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Wojna ta, prowadzona była nie tylko przez Szwecję, w czasie wojny zmieniały się zarówno sojusze, jak i siły obu stron. Była ona kontynuacją wcześniejszych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, miała także swoje korzenie w sporze o tron Szwecji zapoczątkowanym jeszcze przez króla Zygmunta III Wazę. Potop szwedzki pokazał słabość Rzeczypospolitej, gdyż szwedzkie sukcesy możliwe były m.in. dzięki współpracy samych Polaków, którymi kierowały różne motywy. Choć ostatecznie najeźdźcy zostali wyparci z kraju, to koszt zawartych układów był wysoki, a zniszczenia materialne i kulturowe są widoczne do dziś[potrzebne źródło].
Maciej Kazimierz Sarbiewski SJ herbu Prawdzic łac. Mathias Casimirus Sarbievius (ur. 24 lutego 1595 w Sarbiewie koło Płońska, zm. 2 kwietnia 1640 w Warszawie) – światowej sławy polski poeta neołaciński i teoretyk literatury epoki baroku, kaznodzieja nadworny Władysława IV, jezuita.

Kolegium zostało zamknięte po zajęciu Braniewa przez króla szwedzkiego Gustawa Adolfa w 1626. Otworzono je ponownie dopiero w 1637. W 1646 warunki lokalowe szkoły poprawiły się znacznie, gdyż kanonik warmiński Maciej Montanus wybudował nowy, obszerny gmach. Ponowna przerwa w działalności przypadła na wojnę polsko-szwedzką w latach 1655-1658.

Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz (ur. 16 lutego 1757 w Klejnikach na Podlasiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, wolnomularz.
Szkoły jezuickie – szkoły prowadzone przez zakon jezuitów, w Polsce od 1565. Pojawienie się kolegiów jezuickich (wraz z pijarskimi i teatyńskimi) było przełomem w dziedzinie edukacji. Pośród innych placówek oświatowych, wspierane przez królów polskich kolegia jezuickie rozwijały się najszybciej. Po ogłoszeniu w 1773 roku kasaty zakonu jezuitów w Rzeczpospolitej, zarząd nad szkołami i majątkami przejęła Komisja Edukacji Narodowej, w której działalność włączyło się wielu dawnych jezuitów.

W wieku XVIII w kolegium wykładano nauki humanistyczne, filozofię, teologię, matematykę, języki grecki i hebrajski. W 1701 wniesiono do Rzymu memoriał o przekształcenie kolegium w uniwersytet. W 1743 zakupili jezuici od miasta plac pod budowę nowego kolegium, które wzniesiono w następnych latach.

W 1780, po kasacie jezuitów, kolegium zostało przekształcone przez władze pruskie w Gymnasium Academikum, a od 1818 w Królewskie Liceum Hosianum, przemianowane w 1912 na Akademię Państwową. W III Rzeszy Hermann-von-Salza-Schule.

O. Jan Drews SI (ur. 1 września 1646, zm. 21 grudnia 1710 w Warszawie), jezuita, rodem z Warmii, profesor teologii w Wilnie i Warszawie, pozostawił kilka prac treści religijnej. Rektor Seminarium Papieskiego w Braniewie w latach 1692-94, 1697-99 i 1705-9.
Nowicjat – czas, w którym rozpoczyna się życie we wspólnocie zakonnej. Ma on kilka celów. Przede wszystkim to czas dokładniejszego rozpoznawania bożego powołania każdego nowicjusza czy nowicjuszki, właściwego danej wspólnocie. Kolejnym celem nowicjatu jest doświadczenie sposobu życia zgromadzenia, by nowicjusze uformowali umysł i serce jego duchem, a także by można było potwierdzić ich zamiar i zdatność do życia we wspólnocie.

Źródła dochodów

Stałe dochody placówki jezuickiej w Braniewie wynosiły: w 1603 700 złotych polskich, w 1622 2540 złotych polskich, w 1651 3530 złotych polskich, w 1681 2263 złotych polskich, w 1730 3102 złotych polskich, w 1764 5680 złotych polskich. Należały do niej (w różnych okresach) m.in. majątki Althof (Stary Dwór), Bleishöfen, Christburg (Kiszpork), Daszkowo, Dębiniec, Hansdorf (Ławice), Hiplau, Hirsfelde, Julienshöhe (Julianowo), Klajzak, Krossen (Krosno), Labuch (Łabuchy), Neukirchen (Nowa Cerkiew), Petlików, Rothflies, Ruciana Góra, Sanków, Turznice, Wangory i Wronie.

Gustaw II Adolf, Lew Północy (ur. 9 grudnia 1594 w Sztokholmie, zm. 16 listopada 1632 pod Lützen) – król Szwecji w latach 1611-1632, dowódca, strateg, reformator armii i polityk.

Seminarium Papieskie

Seminarium Papieskie (Alumnat Papieski), erygowane oficjalnie 15 marca 1581, zostało założone z inicjatywy Antonia Possevina. Miało ono służyć młodzieży z krajów protestanckich, która po ukończeniu Seminarium miała wracać do swoich krajów i działać na rzecz ich rekatolizacji. Rektor Jan Drews pod koniec XVII w. wybudował dla kolegium nowy gmach, przy którym urządził ozdobny ogród z fontannami.

Po skończeniu szkoły średniej alumni zazwyczaj udawali się do Wilna, by w jezuickiej Akademii Wileńskiej studiować filozofię i teologię. W XVI w. liczba alumnów wynosiła od 23 do 40. Od 1586 przy Seminarium istniało też tzw. Kolegium szwedzkie.

Seminarium Diecezjalne

Seminarium Diecezjalne, służące diecezji warmińskiej, zostało ufudnowane przez Stanisława Hozjusza w 1567 i otwarte 25 listopada 1567. W XVI w. uczyło się w nim od 17 do 24 kleryków. Na jego czele stał przeważnie rektor kolegium a wychowaniem kierował prefekt, później nazywany regensem. Mieściło się w budynku Bractwa Kapłańskiego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)