Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy - Polski Serwis Naukowy

Wielki kanclerz koronny Jerzy Ossoliński (1595-1650) – bydgoski starosta, fundator kolegium

Panorama Bydgoszczy z 1838 r. J.C.Cederholma – barokowe wieże kościoła jezuitów widoczne na pierwszym planie

Dawne kolegium jezuickie w Bydgoszczy – obecny ratusz

Budynek kolegium o zmierzchu

Kolegium Jezuitów w Bydgoszczy – placówka jezuitów istniejąca w latach 1617-1781 w Bydgoszczy, prowadząca szkołę średnią oraz działalność misyjną i kulturalną w mieście i okolicy (Kujawy, Krajna, Kaszuby).

Stary Rynek – prostokątny (ok. 100 x 125 m), główny plac miejski w Bydgoszczy usytuowany w pobliżu ścisłego centrum miasta. Przy rynku znajduje się ratusz i katedra.
Teologia (gr. θεος, theos, "Bóg", + λογος, logos, "nauka") dyscyplina zajmująca się badaniem natury boskiej oraz stosunkami, jakie zachodzą pomiędzy istotą boską a światem, ze szczególnym uwzględnieniem relacji między istotą boską a ludźmi. Etymologicznie teologia oznacza naukę (racjonalny dyskurs) dotyczącą Boga.

Placówka jezuicka w Bydgoszczy kształciła synów bydgoskich mieszczan i okolicznej szlachty, przyczyniła się do rozwoju miejscowego życia kulturalnego, a także odegrała ważną rolę w przygotowywaniu kandydatów na duchownych diecezjalnych i zakonnych. Jezuici, prowadząc misje, rekolekcje i organizując różne uroczystości kościelne, umacniali katolicyzm wśród mieszkańców Kujaw, Wielkopolski i Pomorza. Wybudowane przez nich kościół i kolegium były ozdobą Bydgoszczy i akcentowały jej miejski charakter.

Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .
Kolejny, po renesansie, styl w architekturze nowożytnej nazywany jest barokiem. Wyodrębniony został w latach późniejszych, bowiem twórcy żyjący w tym okresie uważali się raczej za kontynuatorów renesansu. Kierunek ukształtował się w Rzymie z odmiany późnego renesansu nazywanej stylem dekoracyjnym (tzw. barok rzymski). Umowny czas trwania baroku to okres od połowy XVI do połowy XVIII wieku.

Historia

Powstanie i dzieje kolegium

Bydgoszcz została po raz pierwszy objęta działalnością misyjną zakonu jezuitów w latach 80. i 90. XVI wieku. Prowadzili ją głównie zakonnicy z konwentu w Poznaniu.

Pierwsi jezuici pojawili się na stałe w Bydgoszczy w 1617 r., sprowadzeni głównie dzięki poparciu ks. kanonika Jana Kuczborskiego, biskupa chełmińskiego od 1614 roku, wychowanka jezuitów. Uzyskał na to zgodę władz zakonu, biskupa kujawsko-pomorskiego Wawrzyńca Gembickiego lub Pawła Wołuckiego (sprawował urząd od 16 kwietnia 1616 r.) i kapituły włocławskiej. Do osiedlenia się jezuitów w mieście i istotnie przyczynili się także bydgoscy mieszczanie: Jan Łochowski oraz Adam i Jadwiga z Regulskich Rychłowscy. Jan Łochowski, kupiec handlujący zbożem, ofiarował im kamienicę w pobliżu fary, w której w 1616 roku zamieszkali. Małżonkowie Rychłowscy zaś testamentami z 1617 i 1619 r. obdarzyli jezuitów dwiema kamienicami w rynku, wsią Gogolinem oraz kaplicą w farze. W kamienicy ofiarowanej przez Jadwigę Rychłowską w 1619 roku zakonnicy zorganizowali dwuklasową szkołę. Kolejne darowizny wniósł Piotr Żeroński starosta bydgoski (1621-1629), który w 1624 roku ofiarował im dużą kamienicę z cegły oraz 140 florenów. Umożliwiło to zmianę statusu placówki z misji na rezydencję.

Wawrzyniec Gembicki herbu Nałęcz (ur. 5 sierpnia 1559 Gembice – zm. 10 lutego 1624 Łowicz) – arcybiskup gnieźnieński i prymas Polski, biskup chełmiński, biskup kujawski, kanclerz wielki koronny, podkanclerzy koronny, sekretarz wielki koronny.
Rektor – godność osoby zarządzającej wraz z senatem szkołą wyższą. Najczęściej jest to jeden z profesorów takiej uczelni. Wyraz pochodzi od łacińskiego rector – "władca", "zarządca"; od łac. regere – "rządzić". Za cesarstwa rzymskiego oznaczał namiestnika podwładnego prefektom czyli egzarchom. Na przełomie XIX i XX wieku tytuł ten oznaczał zwierzchników niektórych zgromadzeń zakonnych i kościołów oraz przełożonych uniwersytetów, gimnazjów i zakładów naukowych. W większości polskich uczelni państwowych istnieje wymóg statutowy, aby wyboru rektora dokonywać spośród samodzielnych pracowników naukowych, zwykle z tytułem profesora. Zasada ta często nie jest spełniana w niepaństwowych uczelniach wyższych. Wybieralność rektora przez społeczność akademicką jest jedną z podstawowych tradycji autonomii akademickiej – często nieprzestrzeganej w ustrojach totalitarnych. W Polsce powojennej zasada zaczęła być wprowadzana konsekwentnie po 1989 i była jedną ze znaczących oznak demokratyzacji ustroju.

W następnych latach bydgoscy jezuici pozyskali kolejnych hojnych darczyńców, których darowizny pozwoliły im przekształcić rezydencję w kolegium. Pierwszym z nich było miasto Bydgoszcz, które podarowało jezuitom w 1634 roku miejski folwark Prądy.

W 1638 r. oficjalnym fundatorem placówki został ks. Kasper Działyński, sekretarz królewski, dziekan włocławski (1631), biskup chełmiński w latach 1639-1646. Przeznaczył on dla zakonu wieś Płonkowo w powiecie inowrocławskim, o wartości 17 tys. florenów polskich oraz kamienicę w Bydgoszczy. Dochody uzyskiwane ze wsi miały być przeznaczone do sfinansowania budowy kościoła.

Krajna – kraina historyczna w Polsce, początkowo część Pomorza, w I poł. XII wieku przyłączona do państwa Polan, następnie do państwa zakonu krzyżackiego, od 1314 przynależąca do województwa kaliskiego i stąd najczęściej uznawana za część Wielkopolski; w okresie zaboru pruskiego część ówczesnej pruskiej prowincji Prusy Zachodnie; w okresie międzywojennym wschodni obszar Krajny, który wszedł w skład państwa polskiego, wchodził w skład województwa pomorskiego - część północna (od 1938 całość) i województwa poznańskiego - część południowa; zachodni obszar Krajny, który pozostał w granicach Niemiec przynależał administracyjnie do Marchii Granicznej Poznańsko-Zachodniopruskiej, a od 1938 do prowincji pomorskiej; obecnie należąca do województw: kujawsko-pomorskiego (Kamień Krajeński, Sępólno Krajeńskie, Więcbork, Nakło nad Notecią, Koronowo), pomorskiego (Debrzno) i wielkopolskiego (Złotów, Krajenka, Wysoka, Wyrzysk, Łobżenica).
Kasper Działyński herbu Ogończyk (ur. 1597; zm. 19 marca 1646 w Lubawie pochowany w Chełmży) – rotmistrz koronny, sekretarz królewski, dziekan włocławski, następnie biskup chełmiński od 1639

Najhojniejszym dobrodziejem bydgoskiego konwentu został kanclerz wielki koronny Jerzy Ossoliński, wychowanek jezuitów, starosta bydgoski w latach 1632-1645. Poprosił on w 1642 roku wizytatora o. Fabrycego Banfi o zgodę na przejęcie od biskupa Działyńskiego opieki nad bydgoską rezydencją jezuitów. W umowie zawartej 9 kwietnia 1643 r. w Warszawie, biskup zgodził się tylko na przyjęcie Ossolińskiego na współfundatora. Dopiero po śmierci biskupa Kaspra Działyńskiego 19 marca 1646 roku, Jerzy Ossoliński występował samodzielnie jako fundator jezuickiej placówki w Bydgoszczy. Po jego śmierci 9 sierpnia 1650 r. tytuł fundatora przestał być używany, choć dla kolegium zasłużył się jeszcze Jan Stefan Komorowski, chorąży malborski, brat Wojciecha, rektora bydgoskiego kolegium, który pod koniec XVII wieku finansował dokończenie budowy kościoła i kolegium.

Ostroróg (niem. Scharfenort) – miasto w woj. wielkopolskim, w powiecie szamotulskim, położone nad Jeziorem Wielkim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Ostroróg. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. poznańskiego.
Bursa - internat zwany tak od wspólnej sakiewki (łac. bursa - sakiewka, kasa), z której, dzięki hojności dobroczyńców, korzystali niezamożni uczniowie.

W czasie potopu szwedzkiego świątynia i kolegium zostały splądrowane tak, że w 1661 r. placówki omal nie zlikwidowano. Ponowny rozwój przypada na II połowę XVII wieku.

Bydgoska placówka uzyskała status kolegium w 1647 r. Od jej utworzenia do 1755 r. należała do Polskiej Prowincji jezuitów, powołanej w 1608 roku. W 1755 r. została włączona do wielkopolskiej prowincji jezuitów, a po kasacie zakonu w 1773 roku do prowincji pruskiej, zlikwidowanej ostatecznie w 1780 roku.

Organizacja i działalność

Bydgoskim kolegium zarządzał rektor mianowany przez generała zakonu na okres trzech lat. Pomagali mu inni zakonnicy sprawujący urzędy, jak np. prefekt (pomagał zarządzać szkołą), prokurator (administrował majątkami placówki), magister fabrica (sprawował nadzór nad budową kościoła i kolegium, a po ich ukończeniu nad remontami i konserwacją).

Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.
Sodalicja Mariańska (Kongregacja Mariańska, łac. Congregatio Mariana) – katolickie stowarzyszenie świeckich, którego celem było łączenie życia chrześcijańskiego ze studiami. Sodalicja powstała w środowisku studentów Rzymu. Jej inicjatorem był Jan Leunis SJ.

Zakonnicy jezuiccy dzielili się na trzy grupy: ojców - posiadających święcenia kapłańskie, magistrów – nauczycieli oraz braci - bez święceń kapłańskich.

Rezydencja bydgoska jezuitów mieściła początkowo 3 księży (1618 r.), a w 1647 r. już 13. W II połowie XVII wieku stale przebywało w mieście kilkunastu zakonników, którzy prowadzili prace misyjne, sprawowali duszpasterstwo w swoim kościele w Bydgoszczy i w swoich posiadłościach oraz nauczali w zorganizowanej w Bydgoszczy szkole. Jezuici odprawiali msze św., nabożeństwa, organizowali uroczystości związane ze świętami kościelnymi i państwowymi (zgony i elekcje królów, zwycięstwa armii polskiej), witali i gościli w kolegium królów Polski i ich gości, ministrów i innych dostojników państwowych, biskupów itp. W celu nadania nabożeństwom odpowiedniej oprawy zgodnie z kanonem epoki baroku, kolegium utrzymywało własną bursę muzyczną.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.
Historia kultu religijnego w Bydgoszczy w przeważającej części dotyczy Kościoła katolickiego. Kościół ten we wszystkich okresach dziejów Bydgoszczy odgrywał znaczącą rolę. Pewien wpływ na obraz religijny miasta miała również reformacja w XVI i XVII wieku oraz kolonizacja niemiecka w wieku XIX, która doprowadziła do wzrostu znaczenia kościoła ewangelicko-unijnego.

Bydgoscy jezuici w porozumieniu z parafianami w Chełmnie, Koronowie, Margoninie prowadzili misje w tych miastach w okolicznych wsiach. Od 1680 r. systematycznie aż po 1772 rok prowadzili misje wśród Kaszubów zamieszkujących Pomorze Gdańskie.

Jeden z jezuitów związanych z Bydgoszczą dotarł aż do Chin (1644 r.) Był to Mikołaj Smogulecki (misjonarz) – syn starosty bydgoskiego, który wyrzekł się kariery politycznej wstępując do zakonu.

Budowa kościoła i kolegium

Osobne artykuły: Kościół pojezuicki pw. św. Ignacego Loyoli w Bydgoszczy i Ratusz w Bydgoszczy.

Budowę własnego kościoła i kolegium w Bydgoszczy jezuici rozpoczęli w 1637 r. po uzyskaniu odpowiednich nadań od biskupa Kaspra Działyńskiego, a później od wielkiego kanclerza koronnego Jerzego Ossolińskiego. Wcześniej zakonnicy nabożeństwa odprawiali w darowanej im kaplicy w farze, a szkołę prowadzili w kamienicy na rynku.

Krzyż (etymologicznie z łac. crux) – znak, kształt lub przedmiot w postaci dwóch linii przecinających się, na ogół pod kątem prostym (†). Jest jednym z najstarszych symboli ludzkości znanym w większości starożytnych religii. Niemal w każdym zakątku ziemi odkryto przedmioty związane z tym znakiem. Zazwyczaj wiązano go z jakąś formą kultu sił przyrody (ogień, słońce, życie). Jest też używany jako element herbu.
Minikowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie nakielskim, w gminie Nakło nad Notecią. W Minikowie ma swoją siedzibę Kujawsko-Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego, a także Rolniczy Zakład Doświadczalny, który podlega pod Uniwersytet Technologiczno Przyrodniczy w Bydgoszczy.

Pracami budowlanymi kierował murator Wojciech Przybyłkowicz, uprzednio pracujący przy wznoszeniu kościołów i innych budynków w jezuickich kolegiach w Ostrorogu (1627-1636, 1640-1641), Jarosławiu (1636-1639) oraz Brześciu Litewskim (1642-1644). Do Bydgoszczy przybył w 1644 roku i kierował pracami budowlanymi do 1653 roku, po czym został przeniesiony do Poznania, gdzie kierował remontem tamtejszego kościoła Jezuitów.

W okresie tym Bydgoszcz była grodem strażniczym (1030-1238), potem kasztelańskim (od 1238) i przejściowo książęcym (1314-1323). Nie omijały ją wydarzenia polityczne związane z polityką Piastów w okresie rozbicia dzielnicowego oraz wojny polsko-krzyżackie (1308-1309 i 1327-1332). Na początku XIV wieku można mówić o Bydgoszczy jako przedlokacyjnym ośrodku miejskim (oppidum).
Powiat nakielski – powiat w Polsce (w zachodniej części województwa kujawsko-pomorskiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Nakło nad Notecią.

Nie wiadomo, kto był autorem planów budowy kościoła i kolegium ani kto kierował ich budową przed przybyciem brata Wojciecha. Pod jego opieką zakończono na przełomie 1648/1649 roku budowę kościoła, który 27 maja 1649 roku został poświęcony przez archidiakona warszawskiego. W 1650 roku zainstalowano w kościele organy, w latach 1650-1653 wzniesiono wieżę północną o wysokości 48 m, a w latach 1691-1693 identyczną wieżę południową. Jezuici nadali bydgoskiemu kościołowi wezwanie św. Krzyża i przetrwało ono przez cały okres ich działalności w Bydgoszczy.

Pomorze Gdańskie (Pomorze Nadwiślańskie, Pomorze Wschodnie, Pomerelia, kasz. Pòrénkòwô Pòmòrskô, niem. Pommerellen) – historyczna dzielnica Polski nad dolną Wisłą nad Morzem Bałtyckim w przybliżeniu obejmująca swym obszarem szeroki pas wokół dolnej Wisły, tj. wschodnią część województwa pomorskiego oraz północną część województwa kujawsko-pomorskiego. Historycznie Pomorze Gdańskie sąsiadowało z zachodu z Pomorzem Zachodnim, zaś ze wschodu z Prusami.
Powiat inowrocławski - powiat w Polsce (w południowej części województwa kujawsko-pomorskiego), utworzony w 1999 roku w ramach reformy administracyjnej. Jego siedzibą jest miasto Inowrocław.

Budynek kolegium wzniesiono w latach 1644-1653 pod kierunkiem Wojciecha Przybyłkiewicza. Znajdowały się w nim mieszkania dla 8-17 jezuitów, szkoła z czterema lub pięcioma klasami, aula przystosowana do spektakli teatru szkolnego oraz bursa muzyczna. Rozbudowy budynku dokonywano w latach: 1696, 1697-1702 i 1705-1709 oraz 1726-1740. Kościół i kolegium stanowiły w tym czasie cały kompleks budynków, który stanowił ozdobę rynku bydgoskiego i całego miasta.

Diecezja włocławska (diecezja kujawska) - jedna z diecezji kościoła rzymskokatolickiego w metropolii gnieźnieńskiej w Polsce, ustanowiona w XII wieku, jako jedna z pierwszych na ziemiach polskich. Początkowo biskupi rezydowali w Kruszwicy. Do XIX wieku nazywana diecezją kujawską lub kujawsko-pomorską. W latach 1818-1925 jej tradycje przejęła diecezja kujawsko-kaliska. W 1925 przywrócona jako diecezja włocławska. Patronami diecezji są Święty Józef oraz Bł. Bogumił.
Biskupi kujawscy – biskupi diecezji kujawskiej (kujawsko-pomorskiej, włocławskiej) (1133-1818), diecezji kujawsko-kaliskiej (1818-1925) oraz diecezji włocławskiej (od 1925).

Bydgoska szkoła o.o. jezuitów

Większość historyków zajmujących się bydgoskim kolegium przyznaje, że jezuici założyli już w 1619 roku dwuklasową szkołę złożoną z klas infimy (gramatyki języka łacińskiego) i gramatyki (języka greckiego). Jednak pierwsze wzmianki o nauczycielach bydgoskiego kolegium pochodzą z lat 1641/1642. W rezydencji przebywało wówczas 10 zakonników. Wśród nich było 7 ojców, z których jeden nauczał gramatyki w klasie młodszej, a dwóch - w klasie starszej. Trzecią klasę – syntaksę otworzyli jezuici w 1642 roku. Pełny kurs szkoły średniej z klasą retoryki i etyki miał zostać wdrożony od 1 września 1649 roku na żądanie fundatora Jerzego Ossolińskiego. Ostatecznie zorganizowano jednak czteroklasowe gimnazjum, w którym pracowało 3 lub 4 zakonników. W kolegium bydgoskim brakowało jedynie najwyższych klas jezuickiego systemu szkolnictwa, mianowicie: filozofii i teologii.

Płonkowo – wieś w Polsce położona w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie inowrocławskim, w gminie Rojewo.W Płonkowie znajduje się kościół pw. Maksymiliana Marii Kolbego i pierwszych polskich męczenników. Został zbudowany w latach 80. XX wieku przez ówczesnego proboszcza ks. Józefa Sołtysiaka. W kościele znajdują się szczątki błogosławionego ks. Mariana Skrzypczaka, włączonego w poczet błogosławionych w 1999 r. przez papieża Jana Pawła II. Obecnym proboszczem jest ks.Józef Bachorz.
Chełmno (niem.: Culm, Kulm, łac. Culmen) – miasto i gmina w województwie kujawsko-pomorskim, w powiecie chełmińskim w dolinie Dolnej Wisły, nad Wisłą i wpadającą do niej Frybą. Miasto leży 40 km na północ od Torunia. W pobliżu most przez Wisłę na trasie drogi krajowej nr 1 (E75) Cieszyn – Gdańsk. Historyczne centrum Chełmna leży na wysokiej skarpie odległej około 1,5 km od Wisły, pozostałe osiedla - głównie wielkopłytowe - na wschód i południe od niego. Miasto jest stolicą historyczno-geograficznego regionu ziemia chełmińska. Łącznie z Toruniem jest najstarszym miastem tego obszaru i jednocześnie w północnej Polsce (prawa miejskie - tzw. chełmińskie, w 1233).

Nauka początkowo odbywała się w kamienicy na rynku, zaś od lat 40. XVII w. w zespole budynków kolegium. W szkole uczyło się ok. 200 uczniów, zorganizowano teatr szkolny, bursę muzyczną, kongregację mariańską. Była to wyróżniająca się w mieście placówka oświatowa i kulturalna, w której uczyli się synowie mieszczan i szlachty nie tylko z Bydgoszczy, ale również z dalszych okolic (Kujawy, Krajna, Gdańsk, Braniewo i in.).

Etyka (z gr. ἦθος ethos – "zwyczaj") – dział filozofii zajmujący się badaniem moralności i tworzeniem systemów myślowych, z których można wyprowadzać zasady moralne.
Kujawy – kraina historyczna i region etnograficzny w środkowej Polsce, na Pojezierzu Wielkopolskim, w dorzeczu środkowej Wisły i górnej Noteci. Główną grupą etnograficzną regionu są Kujawiacy.

Na prośbę biskupa Mikołaja Wojciecha Gniewosza w bydgoskim kolegium ok. 1650 r. zorganizowano również kurs teologii moralnej dla kleryków diecezji kujawsko-pomorskiej, a w latach 1759-1773 istniał w Bydgoszczy Dom Trzeciej Probacji (roczny kurs przeznaczony dla księży jezuitów przed złożeniem ostatnich ślubów zakonnych).

Gogolin to miasto w woj. opolskim, w powiecie krapkowickim, siedziba władz gminy miejsko-wiejskiej Gogolin. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do starego woj. opolskiego.
Piotr Żeroński (Żeromski) herbu Pobóg (zm. 1633 r.) – sekretarz królewski, dyplomata, starosta bydgoski, cześnik nadworny, kuchmistrz wielki koronny, inspektor mennicy bydgoskiej.

Działalność kulturalna

Jezuici stworzyli w mieście profesjonalny teatr (od 1623 r.), dla którego przeznaczono specjalną salę ze sceną sukcesywną, która mogła mieścić ok. 300 osób. Salę tę wykorzystywano aż do 1824 r., kiedy powstał oddzielny budynek teatru miejskiego. Przy placówce istniała również biblioteka, która dwukrotnie była rabowana przez Szwedów: w 1656 i w 1707 r. Była to największa po bibliotece bernardynów książnica w mieście.

Wieś (łac. pagus, rus) – jednostka osadnicza o zwartej, skupionej lub rozproszonej zabudowie i istniejących funkcjach rolniczych lub związanych z nimi usługowych lub turystycznych, nieposiadająca praw miejskich lub statusu miasta (art. 2 ustawy z 29 sierpnia 2003 o urzędowych nazwach miejscowości i obiektów fizjograficznych).
Poznań (, niem. Posen, jidysz פּױזן Pojzn, ros. - Познань) – jedno z najstarszych i największych polskich miast, położone nad rzekami Wartą i Cybiną, na Pojezierzu Wielkopolskim. Stolica Wielkopolski i województwa wielkopolskiego. W obrębie miasta znajduje się duży węzeł drogowy i kolejowy oraz międzynarodowy port lotniczy Ławica. Piąte pod względem liczby ludności miasto w Polsce i szóste pod względem powierzchni.

Uposażenie kolegium

Warunkiem istnienia kolegium była możliwość samodzielnego utrzymania zakonników, szkoły i kościoła. Pierwszymi ofiarodawcami na rzecz bydgoskich jezuitów byli miejscowi kupcy zbożowi oraz starosta Piotr Żeroński. Ofarodawcy przekazali łącznie cztery murowane domy. Piątą kamienicę zakonnicy zakupili w 1638 za pieniądze otrzymane od bpa Kaspra Działyńskiego. Wszystkie kamienice i place, na których były posadowione (w zachodniej pierzei rynku), zostały wykorzystane pod budowę kościoła i kolegium. W 1619 r. jezuici otrzymali wieś Gogolinek, w 1634 r. miejski folwark Prądy, w 1638 r. Płonkowo, a w 1641 r. zakupili wieś Pęchowo w powiecie inowrocławskim. W latach 1646-1661 posiadali ofiarowane im przez Jerzego Ossolińskiego miasteczko Ślesin z wsiami Drzewce, Gorzeń, Górzyn i Minikowo w powiecie nakielskim .

Generał – najwyższy przełożony w niektórych zakonach katolickich; wybierany przez kapitułę i sprawujący władzę nad wszystkimi zgromadzeniami danego zakonu na świecie.
Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.

Spis majątku jezuitów bydgoskich z 1780 r. przedstawia oprócz w.w. miejscowości również: Krążkowo, Jezuicką Strugę, Duży i Mały Kruszyn, Murowaniec oraz dom, ogród, browar i karczmę na Gdańskim Przedmieściu w Bydgoszczy. Łącznie między 1619, a 1772 rokiem, do jezuitów bydgoskich należało stale lub okresowo 21 wsi i folwarków, które pochodziły z darowizn lub zakupów. Był to majątek porównywalny do przeciętnej fortuny magnackiej w Wielkopolsce.

Magnat (łac. magnus - wielki) – możnowładca, arystokrata. W klasycznym znaczeniu członek jednego z rodów magnackich (magnaterii, a także w późniejszym okresie posiadaczy tytułów: książąt, hrabiów, baronów, margrabiów czyli markizów), dziedzic tytułów i majątku. Nieliczni szlachcice, zwani magnatami, posiadali olbrzymie majątki, liczące wiele folwarków i tysiące poddanych. Posiadali własne miasta, kilkadziesiąt wsi oraz własne wojsko, ale mieli takie same prawa polityczne jak pozostała część szlachty. Ponadto w okresie I Rzeczypospolitej jedyny stosowany tytuł to tytuł księcia noszony tradycyjnie przez potomków rodów kniaziów litewskich. Posiadanie tego tytułu nie wiązało się jednak ze specjalnymi prawami, ani nawet nie oznaczało uznania za magnata, jeśli dana osoba nie posiadała odpowiednich dóbr — przykład to historia rodu Czartoryskich, który wcześnie podupadł i pomimo dziedzicznego tytułu książęcego nie był uznawany za magnacki aż do czasu, kiedy August II Mocny nadał tej rodzinie wielkie dobra, tak że stała się ona bogata i potężna. Niektórzy magnaci otrzymywali od cudzoziemskich władców tamtejsze tytuły, ale w Polsce ich nie używali. Dopiero po rozbiorach wśród polskich rodów magnackich upowszechniło się używanie tytułów nadawanych przez władców państw zaborczych.
Potop szwedzki – szwedzki najazd na Polskę w 1655 w czasie II wojny północnej (1655–1660). Formalnie zakończył go pokój w Oliwie zawarty w 1660. Wojna ta, prowadzona była nie tylko przez Szwecję, w czasie wojny zmieniały się zarówno sojusze, jak i siły obu stron. Była ona kontynuacją wcześniejszych wojen prowadzonych przez Rzeczpospolitą, miała także swoje korzenie w sporze o tron Szwecji zapoczątkowanym jeszcze przez króla Zygmunta III Wazę. Potop szwedzki pokazał słabość Rzeczypospolitej, gdyż szwedzkie sukcesy możliwe były m.in. dzięki współpracy samych Polaków, którymi kierowały różne motywy. Choć ostatecznie najeźdźcy zostali wyparci z kraju, to koszt zawartych układów był wysoki, a zniszczenia materialne i kulturowe są widoczne do dziś[potrzebne źródło].

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)