Kolej Górnośląska - Polski Serwis Naukowy

Mapa pruskiej sieci kolejowej z 1849

Kolej Górnośląska (niem. Oberschlesische Eisenbahn, w skrócie OSE) - prywatna kolej w Prusach założona w celu wybudowania linii kolejowej łączącej Wrocław z Górnym Śląskiem, która została oddana do użytku 3 października 1846. W późniejszym okresie Towarzystwo Kolei Górnośląskiej zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Prus i przejęciem jej linii przez KPEV w 1883 roku jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.

Kolej Dolnośląsko-Marchijska (niem. Niederschlesisch-Märkische Eisenbahn (NME)) – historyczne połączenie kolejowe Wrocław-Berlin (łączące Dolny Śląsk z terenami historycznej Marchii Brandenburskiej - stąd geneza nazwy omawianej Kolei).

Górny Śląsk (, śl-niem. Oberschläsing, niem. Oberschlesien, czes. Horní Slezsko, łac. Silesia Superior) – kraina historyczna położona na terenie Polski i Czech w dorzeczu górnej Odry oraz początkowego biegu Wisły, południowo-wschodnia część Śląska.

Historia

tablica pamiątkowa na ścianie budynku dawnego dworca Wrocław Górnośląski

W 1816 Carl Johann Bernhard Karsten stworzył pierwszy projekt połączenia kolejowego łączącego Górny Śląsk z Wrocławiem. Ponad 200 km dwutorowa trasa o trakcji parowej miała służyć przede wszystkim transportowi węgla, z możliwością uruchomienia przewozu osób. Projekt ten został odrzucony w Berlinie ze względu na niż koszt transportu węgla Odrą.

Opole Zachodnie – przystanek kolejowy w Opolu, po zachodniej części Odry, w województwie opolskim, w Polsce. Znajduje się w większej części na wiadukcie nad ulicą Wojska Polskiego. Przystanek kolejowy w ostatnich latach przeszedł remont. Każdego dnia korzysta z niego duża liczba osób jadących do Nysy lub Wrocławia lub stamtąd wracających. Trasa kolejowa do Wrocławia, przebiegająca przez przystanek Opole Zachodnie, jest ciągle modernizowana.

Wrocławski węzeł kolejowy - węzeł łączący dziesięć różnych kierunków linii kolejowych normalnotorowych i jednej wąskotorowej zbiegających się we Wrocławiu. Współcześnie dziewięć linii normalnotorowych jest czynnych, ale tylko siedem obsługuje ruch pasażerski; linia wąskotorowa już od lat sześćdziesiątych jest we Wrocławiu zlikwidowana.

3 czerwca 1936 środowisko burżuazji śląskiej powołało do życia Komitet Założycielski Kolei Górnośląskiej, na czele którego stanął prezydent rejencji opolskie hrabia Püchler. W sierpniu 1840 po zapewnieniu wydaniu koncesji przez Ministerstwo Finansów rozgorzał spór o przebieg linii od Opola na wschód. W wyniku tego sporu rozpoczęto budowę jedynie na odcinku z Wrocławia do Opola. 22 maja 1842 pierwszym oddanym odcinkiem (Wrocław - Oława) przejechał uroczyście pociąg, był to pierwszy przejazd pociągu w dzisiejszych granicach Polski. 3 sierpnia linia została przedłużona do Brzegu, a 29 maja 1843 do Opola. W październiku 1842 zatwierdzony ostateczny przebieg trasy od Opola do Nowego Bierunia. 2 października 1845 nastąpiło otwarcie odcinka do Gliwic, a 2 tygodnie później do Świętochłowic. 3 października 1846 budowa linii została ostatecznie zakończona w Mysłowicach. Linia liczyła 196,3 km, planowane połączenie z Bieruniem nie zostało zrealizowane, a otwarcia dokonał król pruski Fryderyk Wilhelm IV.

Oława – stacja kolejowa w Oławie, w województwie dolnośląskim, w Polsce. Stacja jest stacją graniczną tzw. dużej aglomeracji wrocławskiej, Wrocławskiej Kolei Aglomeracyjnej.

Rejencja opolska (niem. Regierungsbezirk Oppeln) - pruska i niemiecka jednostka administracyjna funkcjonująca w latach 1815-1945 na terenie części Górnego Śląska oraz części Dolnego Śląska (Nysa, Grodków, Kluczbork) Rejencję opolską zwyczajowo nazywano "Śląskiem Górnym" (Oberschlesien), mimo, że nie obejmowała całości ziem górnośląskich (w różnych okresach historii znajdowały się one także na terenie Austrii, Polski i Czechosłowacji).

Towarzystwo Kolei Górnośląskiej (Oberschlesische Eisenbahn AG) w późniejszym okresie zbudowało i przejęło w użytkowanie dziesiątki innych linii kolejowych (m.in. Górnośląskie Koleje Wąskotorowe), stając się przed nacjonalizacją kolei na terenie Królestwa Prus i przejęciem jej linii przez KPEV w 1883 roku jednym z największych przedsiębiorstw kolejowych w Europie.

Linia kolejowa – element sieci kolejowej składający się z jednego, dwóch lub kilku torów kolejowych łączących punkty początkowy i końcowy (będące stacjami końcowymi lub węzłowymi), ustalony w Polsce przez Zarząd PKP. Do linii kolejowej zalicza się również grunty zajęte pod torowisko oraz do nich przyległe wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami stworzonymi do prowadzenia ruchu.

Język polski (polszczyzna) należy wraz z językiem czeskim, słowackim, pomorskim (kaszubskim), dolnołużyckim, górnołużyckim oraz wymarłym połabskim do grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich.

Pierwsze pociągi osobowe na całej tej liczącej 196,3 km trasie pokonywały ją - zgodnie z rozkładem w czasie nie krótszym niż 6½ godziny. Początkowo jeździły trzy pary pociągów, a przejazd na całej trasie kosztował w klasie trzeciej 73 srebrne grosze, w drugiej - 119, a w pierwszej - 159 groszy.

Wrocław Górnośląski, (niem. Oberschlesischer Bahnhof) - nieczynny dworzec Kolei Górnośląskiej we Wrocławiu, mieszczący się przy dzisiejszej ulicy Małachowskiego nr 13. Uruchomiony wraz z otwarciem pierwszego odcinka kolei z Wrocławia do Oławy, 22 maja 1842, wówczas jeszcze pod nazwą Ohlauer Bahnhof - Dworzec Oławski; był wówczas dworcem czołowym.

Górnośląskie Koleje Wąskotorowe (GKW, miejscowa nazwa rosbanka) – w szerokim znaczeniu wszelkie publiczne i zakładowe koleje wąskotorowe w regionie górnośląskim; w wąskim znaczeniu sieć kolei wąskotorowych użytku publicznego o prześwicie toru 785 mm istniejąca w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym od połowy XIX wieku. Pełniła głównie rolę kolei przemysłowej. Część kolei była zelektryfikowana (napięciem 250V).

Trasa

Rozkład jazdy

Wg. rozkładu z 20 maja 1858 trasa wyglądała następująco:

Zobacz też

Kolej Krakowsko-Górnośląska

Kolej Dolnośląsko-Marchijska

Kolej Wilhelma

Wrocławski węzeł kolejowy

Przypisy

↑ Jakub Halor. 160 lat Kolei Górnośląskiej. „Świat Kolei”. 11/2006, s. 36-41. Łódź: Emipress. ISSN 1234-5692.
Ryszard Stankiewicz, Marcin Stiasny: Atlas Linii Kolejowych Polski 2011. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2011. ISBN 978-83-931006-4-4. (pol.)
Przemysław Nadolski, Tomasz Roszak, Krzysztof Soida, Edward Wieczorek: Węzeł Kolejowy Gliwice. Wyd. pierwsze. Rybnik: Eurosprinter, 2010. ISBN 978-83-931006-1-3. (pol.)