Kolej linowo-terenowa - Polski Serwis Naukowy

Zurych. Funikular Polybahn (dawniej Züribergbahn) między centrum miasta i ETH (Politechniką)

Kolej linowo-terenowa – środek transportu szynowego, stosowany zazwyczaj do pokonywania spadków terenu. Wagon porusza się po torze za pomocą liny napędowej, zaś ta przesuwa się na kółkach podporowych między szynami. Istnieją dwa zasadnicze rodzaje tych kolei:

Roman Abt (ur. 16 lipca 1850 w Bünzen, zm. 1 maja 1933 w Lucernie) – szwajcarski inżynier. Projektant systemu zębatek Abta używanych w kolei zębatej.
Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

z liną napędową w ruchu ciągłym – wówczas ruch wagonów następuje po doczepieniu się do liny (a zatrzymanie po odczepieniu). Technologia ta jest typowa dla tramwajów linowych (np. w San Francisco); w Polsce nie była stosowana;

ze stałym zamocowaniem wagonu do liny napędowej, przerzuconej przez blok na szczycie wzgórza i obciążonej przeciwwagą. Przeciwwagę stanowi zazwyczaj drugi wagon kolei. Są to tzw. funikulary.

Koleje z liną w ruchu ciągłym

San Francisco. Wagon tramwaju linowego na California Street

Paryż. Tramwaj linowy między Belleville i Place de la République

Historia. Najwięcej kolei napędzanych liną w ruchu ciągłym miało charakter tramwajowy (tzn. miało torowiska uliczne). Trakcja ta pojawiła się równolegle z trakcją parową, a wyprzedziła trakcję elektryczną. Znalazła zastosowanie nie tylko w miastach położonych na spadzistym terenie, gdzie nie można było eksploatować tramwajów konnych. Wprowadzono ją również jako pierwszą formę napędu mechanicznego tramwajów tam, gdzie nie zdecydowano się na trakcję parową. Pierwszą linią tramwaju linowego była Clay Street Hill Railroad w San Francisco, otwarta w 1873 r. przez Andrew S. Hallidie'a (proj. William E. Eppelsheimer). Większe sieci tramwajów linowych istniały m.in. w Melbourne, Nowym Jorku, Edynburgu. Do naszych czasów przetrwały tylko trzy linie w San Francisco (jednak najstarszą trasę zlikwidowano). Technologią z liną w ruchu ciągłym posługiwały się również inne koleje, np. na(d)ziemna London & Blackwall Rly. w l. 1840-48, kolej "el" przy przejeździe przez otwarty w 1883 r. Most Brookliński przed elektryfikacją, podziemna Glasgow Subway od otwarcia w 1896 r. do elektryfikacji w 1935.

Metro w Lyonie (fr. métro de Lyon) - system kolei podziemnej we francuskim mieście Lyon. Uruchomiony w 1978 jest trzecim systemem metra we Francji po Paryżu (1900) i Marsylii (1977). Obecnie posiada 4 linie o łącznej długości 29,5 km, co daje mu drugie miejsce pod względem liczby linii po metrze paryskim.
Kolej zębata – kolej z dodatkową szyną zębatą umieszczoną pośrodku toru, na którą oddziałują zębate koła napędowe i hamujące taboru trakcyjnego, mogąca pokonywać trasę o dużych nachyleniach profilu podłużnego. Technologia ta może być zastosowana na całej długości wydzielonej linii kolejowej albo tylko na bardziej stromych fragmentach trasy.

Zupełnie inną technologią był system z liną w ruchu ciągłym i szyną zębatą opracowany w l. 60. XIX w. przez Tommaso Agudio (zastosowany na linii Sassi-Superga pod Turynem w 1884 r. – od 1935 r. standardowa kolej zębata). Lina napędzająca prowadzona była obok toru na pewnej wysokości i poruszała koła-bloki umieszczone na głowicy pociągowej. Ruch ten był następnie przekładany na koła zębate głowicy, sprzężone z szyną zębatą toru.

Tor - dwie szyny podtrzymujące i prowadzące koła pojazdów szynowych, ułożone na podkładach lub wlane w specjalną płytę betonową służą jako droga kolejowa, tramwajowa lub metro, w określonej odległości od siebie. Ułożony jest na podtorzu.
Klif, faleza, urwisko brzegowe, brzeg wysoki – stroma, często pionowa ściana brzegu morskiego lub jeziornego, utworzona wskutek podmywania brzegu przez fale (procesu abrazji) zachodzącego u jej podstawy na styku z platformą abrazyjną.

Kwestie techniczne. Typowa kolej ma linę napędzającą poprowadzoną w osi między szynami jezdnymi. Na torowiskach ulicznych lina przebiega w kanale podjezdniowym, a wagon sięga jej chwytakiem poprzez szczelinę górną kanału.

W Portland (stan Oregon, USA) tramwaje linowe pokonywały spadki sięgające 30%. Maksymalne pochylenie obecnie eksploatowanych linii w San Francisco wynosi 21%.

Prowadzenie pojazdów linowych wymaga umiejętnego wczepiania i odczepiania się od liny. Jest to konieczne nie tylko do zatrzymania na przystanku, ale również do pokonania skrzyżowania i rozjazdu. Te ostatnie pojazd pokonuje z rozpędu.

Kanał Elbląski (niem. Oberländischer Kanal, do 1945 Kanał Oberlandzki) – żeglowna droga wodna na terenie województwa warmińsko-mazurskiego. Kanał bywa błędnie nazywany Kanałem Elbląsko-Ostródzkim lub Kanałem Ostródzko-Elbląskim.
Krynica-Zdrój (do 31 grudnia 2001 roku Krynica, stosuje się też nieformalną nazwę Krynica Górska – w odróżnieniu od Krynicy Morskiej) – miasto w województwie małopolskim, w powiecie nowosądeckim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Krynica-Zdrój. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do województwa nowosądeckiego. Zwana jest "perłą polskich uzdrowisk"[potrzebne źródło]. Według danych z 31 grudnia 2006 miasto liczyło 12 868 mieszkańców.

Osobny artykuł: Tramwaj linowy.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)