Kolej linowo-terenowa Imperial w Karlowych Warach

Wagon na stacji pl. Teatralny

Podziemna kolej linowo-terenowa Imperial łącząca pl. Teatralny (Divadelní náměstí) z ul. Libušina niedaleko hotelu Imperial jest najstarszą z trzech karlowarskich kolei linowo-terenowych wybudowanych na początku XX wieku. Od 1959 r. jest najbardziej stromą spośród wszystkich czeskich funikularów. Kolej Imperial jest unikalna również za sprawą swoich rozwiązań technicznych, biegnie bowiem w całości w podziemnym tunelu (dzięki temu jest czasem nazywana karlowarskim metrem).

Tatra - marka samochodów produkcji czechosłowackiej. Założona w 1850 roku w mieście Kopřivnice, a od 1897 jako trzecia w Europie (pierwsza w Europie Środkowej) firma produkująca samochody. Pod marką Tatra po wojnie produkowane były przede wszystkim samochody ciężarowe o dużej ładowności. Jednak historycznie pierwszym polem działania firmy, była produkcja luksusowych samochodów osobowych, wyróżniających się silnikiem umieszczonym z tyłu.
Kolej linowo-terenowa – środek transportu szynowego, stosowany zazwyczaj do pokonywania spadków terenu. Wagon porusza się po torze za pomocą liny napędowej, zaś ta przesuwa się na kółkach podporowych między szynami. Istnieją dwa zasadnicze rodzaje tych kolei:

Historia

Pierwsze dwie karlowarskie koleje linowe założył lord Westbury, przewoźnikiem była jego firma Karlowarskie Elektryczne Koleje Linowe Westbury (Karlovarské elektrické lanové dráhy Westbury). Koncesja na budowę kolei do przyszłego hotelu Imperial została wydana 16 listopada 1906 r. Budowano ją w latach 1905–1907, skolaudowano 15 marca 1907 r., a oddano do użytku 18 maja 1907 r. wraz z restauracją Helenin Dwór (Helenín dvůr) przy górnej stacji. Dostawcą taboru była szwajcarska firma Gesselschaft der L. von Rolleschen Eisenwerk z Gerlafingen. W następnych latach, do r. 1912, kolej służyła też do przewozu materiałów na budowę hotelu Imperial.

Rozstaw szyn, inaczej, rozstaw toru, prześwit toru - odległość między wewnętrznymi powierzchniami główek szyny. W Polsce, mierzona 14 mm poniżej górnej powierzchni szyn, wynosi na liniach normalnotorowych 1435 mm. Czym innym jest odległość między osiami główek szyn (wynosi 1500 mm).
Kolej linowo-terenowa Diana łącząca ul. Mariańską (Mariánská) ze Wzgórzem Przyjaźni (Výšina přátelství) jest najmłodszą spośród trzech ukończonych karlowarskich koleji linowo-terenowych. Powstała w latach 1911–1912. W dobie powstania była najdłuższą koleją linową w Austro-Węgrzech.

W okresie międzywojennym koleją, jak i hotelem, zarządzała spółka Helenin Dvór–Hotel Imperial. Kolej służyła przede wszystkim turystom, którzy mieszkali w hotelu i zjeżdżali do centrum miasta, do źródeł termalnych. Dlatego funkcjonowała tylko w okresie letnim.

Po II wojnie światowej kolej (nadal sezonową) przejęło miasto Karlowe Wary. Przewoźnikiem był Zjednoczone Komunalne Przedsiębiorstwo Miasta Karlowe Wary (Sdružený komunální podnik města Karlových Var). Od 1 października 1954 r. zarządzało nią nowo powstałe Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Miasta Karlowych Warów (Dopravní podnik města Karlových Var), które w latach 1955–1957 przeprowadziło remont generalny i wymianę urządzeń maszynowych (kursowanie było wtedy zawieszone). Po jego zakończeniu zainaugurowano całoroczną działalność kolei, jeżdżącej odtąd w krótszych, dziesięciominutowych, odstępach czasowych.

Język czeski (cs. čeština lub český jazyk) – język z grupy języków zachodniosłowiańskich, stanowiących część rodziny języków indoeuropejskich. Najbliżej spokrewniony jest ze słowackim, śląskim, polskim, kaszubskim oraz dwoma językami łużyckimi.
Chorzów (niem. Königshütte, od 1922 do 1934 r. Królewska Huta) – miasto w Polsce położone na Górnym Śląsku, w województwie śląskim, w centrum Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego (GOP), lokalny ośrodek gospodarczy oraz kulturalny. Jest miastem na prawach powiatu.

W 1961 r. dodano nowe wozy, które zastąpiły stare, drewniane. W tym samym roku centrum uzdrowiska zostało zamknięte dla samochodów (również komunikacji miejskiej). Autobusy musiały od tego czasu śródmieście w skomplikowany sposób objeżdżać, więc dla pasażerów wygodniejsze było wyjechać koleją na ul. Libušina i tam się przesiąść na autobus niż jechać nim z pl. Teatralnego (Divadelní náměstí). Wskutek tego kolej linowo-terenową Imperial włączono do systemu komunikacji miejskiej i zaczęła na niej obowiązywać taka sama taryfa, jak w autobusach. 1 stycznia 1976 r. zlikwidowano Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Miasta Karlowe Wary (Dopravní podnik města Karlovy Vary, korekta nazwy w 1970 r.), a zarówno kolej, jak i transport autobusowy przejęło przedsiębiorstwo państwowe ČSAD Pilzno – Zakład Komunikacyjny Karlowe Wary (ČSAD Plzeň – dopravní závod Karlovy Vary).

Koleje linowo-terenowe w Karlowych Warach powstały w dwóch pierwszych dekadach XX wieku. Z czterech budowanych koleji trzy zostały ukończone, z czego dwie dotąd funkcjonują. Wszystkie od początku miały napęd elektryczny, rozstaw szyn 1000 mm i były jednotorowe z jedną mijanką.

1 stycznia 1981 r. ze względu na zły stan techniczny kolej Imperial zawieszono (ostatnia jazda odbyła się 31 grudnia 1980 r.) i dalsze jej istnienie stanęło pod znakiem zapytania. W końcu w latach 1983–1985 przeprowadzono remont generalny, jej wykonawcą była polska firma Budimex. Wznowienie działalności miało jednak miejsce dopiero 13 listopada 1987 r., ponieważ dostawa nowych wagonów ze zakładów Konstal w polskim Chorzowie.

W 1992 r. Zakład Komunikacyjny Karlowe Wary ČSAD-u Pilzno przekształcono w Zakład Komunikacyjny MHD Karlowe Wary (ČSAD Plzeň – dopravní závod MHD Karlovy Vary, MHD to czeski skrót od Miejski Transport Zbiorowy – Městská hromadná doprava), a w 1993 r. samodzielne miejskie przedsiębiorstwo ČSAD MHD Karlowe Wary, przemianowane w 2001 r. na Przedsiębiorstwo Komunikacyjne Karlowe Wary (Dopravní podnik Karlovy Vary).

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)