Kolej szprotawska - Polski Serwis Naukowy

Budynek dworca "Zielona Góra-Górne Miasto". Widoczny na fasadzie zegar zawieszono tuż po 2000 r.

Kolej szprotawska ("Kleinbahn Grunberg–Sprottau") – niepaństwowa linia kolejowa, wytyczona pomiędzy dwoma przemysłowymi miastami Dolnego Śląska: Zieloną Górą i Szprotawą. Obecnie (od lat 40. XX w.) nie funkcjonuje.

Ochla (do 1945 niem. Ochelhermsdorf) – wieś w Polsce w województwie lubuskim, w powiecie zielonogórskim, w gminie Zielona Góra. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie zielonogórskim.
Jędrzychów (niem. Heinersdorf) – dzielnica miasta Zielona Góra, zlokalizowana w południowej części miasta, wokół ulicy Jędrzychowskiej – trasy wylotowej do Kożuchowa (droga wojewódzka nr 283).

Podstawy działalności

Pomysł uruchomienia połączenia kolejowego powstał w 1897 roku, kiedy to lokalni przemysłowcy i samorządy podjęły na spotkaniu w Rückersdorf (ob. Siecieborzyce) m.in. decyzję o bezpłatnym przekazaniu terenów pod budowę kolei. Jednak dopiero po latach, w 1908 roku, znaleziono głównego inwestora, którym okazał się Fryderyk Lenc, znany na Śląsku przedsiębiorca kolejowy, specjalizujący się w budowie połączeń lokalnych. W maju 1910 powstała spółka akcyjna. Sam pomysł wynikał z potrzeb transportu materiałów przemysłowych i płodów rolnych, umożliwiał też dogodną podróż drobnym handlarzom i lokalnym turystom (linia otrzymała również przydomek "kolejki jagodowej").

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Polskie Koleje Państwowe Spółka Akcyjna (PKP S.A.) – powstała w wyniku komercjalizacji istniejącego od 1926 przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe. Ich jedynym akcjonariuszem jest Skarb Państwa, który reprezentuje obecnie Ministerstwo Infrastruktury. Spółka pełni dominującą rolę w Grupie PKP. Do jej podstawowych zadań należą:

Spółka akcyjna Kleinbahn Grunberg–Sprottau AG była przedsięwzięciem lokalnej społeczności, inicjatywą oddolną. Udziały w spółce był w posiadaniu kapitału prywatnego (m.in. właściciele zielonogórskich fabryk) oraz miejscowego samorządu lokalnego i państwa pruskiego. Wśród udziałowców, którzy przekazali bezpłatnie swoją ziemię do spółki, byli m.in. na terenie - Jędrzychowa - Oskar Kliem, w Ochli - Gustaw i Anna Horlitz, w Broniszowie probostwo katolickie, w Radwanowie kolej przecinała dobra rycerskie Karola Kude itd. Z ogólnej liczby 75,97 ha gruntów zajętych przez kolejkę własnością przedsiębiorstwa Kleinbahn Grunberg–Sprottau AG było 68,93 ha, reszta (7,04 ha) została zakwalifikowana jako grunty obce, nie będące własnością przedsiębiorstwa.

Zielona Góra (niem. Grünberg, Grünberg in Schlesien, czes. Zelená Hora) – miasto na prawach powiatu i gmina w zachodniej Polsce, siedziba organów samorządu województwa, Zarządu Województwa Lubuskiego i Sejmiku Województwa Lubuskiego oraz jednostek im podporządkowanych, biskupa diecezji zielonogórsko-gorzowskiej, starosty powiatu zielonogórskiego oraz władz gminy wiejskiej Zielona Góra. W latach 1950-1998 miasto było stolicą województwa zielonogórskiego. Razem z Sulechowem i Nową Solą tworzy tzw. Lubuskie Trójmiasto.
Linia kolejowa – element sieci kolejowej składający się z jednego, dwóch lub kilku torów kolejowych łączących punkty początkowy i końcowy (będące stacjami końcowymi lub węzłowymi), ustalony w Polsce przez Zarząd PKP. Do linii kolejowej zalicza się również grunty zajęte pod torowisko oraz do nich przyległe wraz z budynkami, budowlami i urządzeniami stworzonymi do prowadzenia ruchu.

Głównym udziałowcem została firma GmbH Lenz & C.O. Do udziału w spółce (Towarzystwie Akcyjnym), która zgromadziła kapitał założycielski niezbędny do poniesienia kosztów budowy kolei i zakupu sprzętu do jej obsługi, przystąpiło również państwo pruskie, powiaty Zielona Góra, Kożuchów, Szprotawa i Żagań, miasto Szprotawa, gmina Wichów i 46 osób prywatnych (głównie właściciele zielonogórskich fabryk i ziemianie). Ci ostatni nie od razu, niektórzy akcjonariuszami zielonogórsko-szprotawskiej kolei zostali dopiero w późniejszych latach: Niemiecka Manufaktura Wełny, zakłady Beuchelta (które notabene dostarczyły tabor kolejowy), browar, rzeźnia miejska i in. Spółkę powołano 19 V 1910 na uroczystym spotkaniu w zielonogórskim ratuszu (31 V zarejestrowano ją).

Dolny Śląsk (niem. Niederschlesien, śl-niem. Niederschläsing, czes. Dolní Slezsko, śl. Dolny Ślůnsk, łac. Silesia Inferior) – część historycznej krainy - Śląska, położona w południowo-zachodniej Polsce nad środkową Odrą. Według tradycji historycznej fragment Dolnego Śląska (południowa część księstwa nyskiego) znajduje się również w Republice Czeskiej. Teren ten pozostał po wojnach śląskich w granicach Monarchii Habsburskiej. Obecnie Dolny Śląsk wchodzi w skład województw dolnośląskiego, lubuskiego i opolskiego (niewielkie skrawki również w województwie wielkopolskim).
Szprotawa (niem. Sprottau) – miasto w woj. lubuskim, w powiecie żagańskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Szprotawa. Położone nad Bobrem i Szprotawą.

Kapitał Spółki wynosił 2 550 000 marek, na co składało się 2550 akcji o wartości nominalnej 1000 marek każda. Poszczególni udziałowcy objęli następujące udziały: Państwo Pruskie (Königlich Preußischen Staat) 750 udziałów za 750 000 marek, Powiat Zielona Góra – 350 akcji za 350 000 marek, Miasto Zielona Góra – 215 akcji za 215 000 marek, powiat Kożuchów – 160 akcji za 160 000 marek, powiat Szprotawa – 150 akcji za 150 000 marek, miasto Szprotawa – 125 udziałów za 125 000 marek, powiat Żagań – 50 akcji za 50 000 marek, gmina Wichów – 1 udział za 1 000 marek, firma Lenz & Co. GmbH zu Berlin – 500 akcji za 500 000 marek. Pozostali indywidualni akcjonariusze objęli 249 akcji o łącznej wartości nominalnej 249 000 marek.

Zastal Spółka Akcyjna – polska spółka notowana na . Podstawowa działalność grupy koncentruje się w trzech obszarach: wynajmie, produkcji konstrukcji stalowych na zlecenie oraz usługach transportowych. Przedsiębiorstwo dysponuje majątkiem ulokowanym na obszarze 30 hektarów położonym w pierwszej strefie miasta Zielona Góra.

Na początku działalności kolej posiadała cztery parowozy, wagony produkowano w miejscowej fabryce Beuchelta (obecnie Zastal). Zatrudnienie wynosiło mniej niż 70 osób.

Ślady torów na terenie Ochli. Po prawej budynek dawnego dworca

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)