Koloseum - Polski Serwis Naukowy

Koloseum w kwietniu 2007 roku

Grafika przedstawiająca Koloseum

Koloseum

Wnętrze Koloseum

Koloseum, oficjalnie w starożytności Amfiteatr Flawiuszów (łac. Amphitheatrum Flavium, Colosseum; wł. Colosseo) – amfiteatr w Rzymie, wzniesiony w latach 70-72 do 80 n.e. przez cesarzy z dynastii Flawiuszów.

Domicjan (ur. 24 października 51, zm. 18 września 96) Domitianus, Titus Flavius Domitianus, Imperator Caesar Domitianus Augustus, urodzony w Rzymie syn Wespazjana i Domitilli Starszej. Brat Tytusa Flawiusza i Domitilli Młodszej. Cesarz rzymski z dynastii Flawiuszy panujący od 14 września 81 roku do 18 września 96 roku n.e.W początkach swojego panowania w roku 82 n.e osobiście poprowadził wyprawę wojenną przeciwko germańskim plemionom Chattów siłami 9 legionów których pokonał i odepchnął w głąb Germanii rozszerzając Agri Decumates ,odbył z tego tytułu uroczysty triumf i przyjął przydomek Germaniucus w roku 85 n.e. Także w tym roku 85 Dakowie najechali ma prowincje Mezje ..Po sprowadzeniu posiłków w tym jednego legionu z Brytanii Rzymianie ruszyli do kontrnatarcia zakończonego klęską(zniszczony cały legion V Alaude).Na teren wojny przybył osobiście Domicjan(rok 88)lecz wobec grożby najazdu plemion Jazygów ,Markomannów Kwadów oraz buntu który wzniecił Saturninus namiestnik Górnej Germanii został zmuszony do zawarcia pokoju z władcą Daków w roku 89 .Uznał go za króla ,obiecał coroczne subsydia pieniężne,dostarczyć specjalistów od fortyfikacji obronnych licząc na nich jako sojuszników przeciwko innym agresywnym plemionom.Decebal miał zwrócić jeńców wojennych oraz wydać część broni czego nie uczynił.W roku 92 cesarz przeprowadził wyprawę przeciwko Jazygom ,Kwadom i Markomannom .Przeprowadził reformy w administracji państwa na wysokie stanowiska w kancelariach cesarskich powołując zamiast wyzwoleńców ekwitów,do pobierania podatków wyznaczył państwową służbę z prokuratorami do ich pilnowania(zakończył działalność prywatnych spółek publikanów pobierających podatki)Wyższe stanowiska w armii chętniej powierzał również ekwitom pomijając senatorów.Dokończył budowę Koloseum i rozpoczął organizowanie tam igrzysk. Wsławił się rządami autokratycznymi i terrorem (kazał nazywać siebie Dominus et Deus, surowo karał tych, którzy tego odmawiali).

Naumachia - widowisko w starożytnym Rzymie przedstawiające bitwę morską, wystawiane na specjalnie tworzonych basenach (czasami w amfiteatrach) albo naturalnych jeziorach. Zazwyczaj przedstawiały zwycięskie bitwy wojsk rzymskich. Rolę żołnierzy odgrywali niewolnicy i gladiatorzy. Najczęściej wszyscy uczestnicy bitwy ginęli, a uciekinierów dobijały rzymskie patrole pilnujące przebiegu bitwy.

Jest to duża eliptyczna budowla o długości 188 m i szerokości 156 m, obwodzie 524 m, wysokości 48,5 m, z pojemną widownią, która mogła pomieścić pomiędzy 45 a 73 tysiącami widzów; z galeriami komunikacyjnymi oraz areną z systemem podziemnych korytarzy. W czterokondygnacyjnym podziale zewnętrznym zastosowano spiętrzenie porządków (najniższa kondygnacja w porządku toskańskim, druga w jońskim, trzecia w korynckim). Trzy niższe kondygnacje związane są z konstrukcyjnym układem arkad, czwarta, najwyższa została zaopatrzona tylko w małe okna. Od strony wewnętrznej budowla jest pięciokondygnacyjna. Cztery kondygnacje zbudowano jako układ pomieszczeń wydzielonych pomiędzy filarami, ścianami, ze sklepieniami kolebkowymi i krzyżowymi. Umieszczono tam bufety, szatnie, natryski, pomieszczenia dla gladiatorów, klatki dla zwierząt, korytarze. Wokół areny wzniesione było podium. Do Koloseum prowadziło 80 ponumerowanych wejść (zachowały się oznaczenia wejść od nr XXIII do LIV), które zapewniały szybkie (przez ok. 6 minut) opuszczenie widowni przez widzów (jednak taką możliwość mieli tylko widzowie z dolnych i środkowych rzędów). Istniała też możliwość przykrycia całej widowni specjalną osłoną (velarium) w deszczowe lub bardzo słoneczne dni.

Amfiteatr (łac. amphiteatrum) – odkryta arena o kształcie elipsy lub koła, otoczona - najczęściej wznoszącymi się schodkowo - rzędami siedzeń dla widzów i przeznaczona do publicznych pokazów m.in. walk gladiatorów, walk z dzikimi zwierzętami, naumachii.

Plebejusze (łac. plebs - lud) – w starożytnym Rzymie warstwa społeczna, prawdopodobnie wywodząca się od ludów pobliskich, podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie.

Odbywały się w nim m.in. walki gladiatorów, naumachie, polowania na dzikie zwierzęta. Tradycja mówi iż w Koloseum mordowano chrześcijan, co upamiętniono krzyżem wewnątrz budowli. Od połowy XVIII wieku Koloseum jest otoczone opieką jako miejsce męczeństwa pierwszych chrześcijan, wcześniej pozyskiwano z niego bloki kamienne jako materiał budowlany. Nazwa Koloseum została nadana we wczesnym średniowieczu od znajdującego się w pobliżu budowli ogromnego (gr. kolossos) posągu Nerona przedstawionego jako Helios.

Porządek spiętrzony – czyli spiętrzenie porządków architektonicznych, wprowadzenie w jednym obiekcie, na kilku kondygnacjach, porządków reprezentujących kolejno: porządek dorycki, joński, koryncki.

Chrześcijaństwo, chrystianizm ( ludzi (1/3 ludności świata), biorąc pod uwagę wszystkie odłamy wchodzące w jej skład. Zgodnie z Dziejami Apostolskimi (11,26) "W Antiochii po raz pierwszy nazwano uczniów chrześcijanami" (gr. Χριστιανός).

W 445 zostało poważnie uszkodzone przez trzęsienie ziemi.

W 528 odbyły się tu ostatnie igrzyska.

Pod koniec VI wieku wewnątrz amfiteatru wybudowano mały kościół, arenę przekształcono w cmentarz.

Około 1200 rodzina Frangipani przejęła Koloseum i ufortyfikowała je, używając jako zamku.

W 1349 w wyniku trzęsienia ziemi zawaliła się zewnętrzna część południowej ściany.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Stany Zjednoczone, Stany Zjednoczone Ameryki (ang.: United States, United States of America, US, USA) – państwo w Ameryce Północnej graniczące z Kanadą od północy, Meksykiem od południa, Oceanem Spokojnym od zachodu, Oceanem Arktycznym od północnego zachodu, Oceanem Atlantyckim od wschodu.

W 1744 zostało ogłoszone miejscem męczeństwa chrześcijan.

Od II poł. XVIII wieku w Wielki Piątek odbywa się tutaj droga krzyżowa pod przewodnictwem papieża.

7 lipca 2007 obiekt został ogłoszony jednym z siedmiu nowych cudów świata.

Kontrowersje

Naumachie mogły odbywać się w pierwszym okresie po wybudowaniu Koloseum. Uniemożliwiło je zabudowanie areny dwukondygnacyjnymi piwnicami za czasów Domicjana.

Ostatnio część naukowców kwestionuje jakoby w Koloseum miały odbywać się masowe mordy na chrześcijanach, gdyż informacje o tym pojawiają się dopiero od XVII wieku. Bezsprzecznym natomiast jest fakt, iż w czasie przerw pomiędzy walkami gladiatorów dokonywano egzekucji skazańców, nieraz w wymyślny i krwawy sposób. Natomiast jako miejsce egzekucji chrześcijan podaje się Circus Maximus oraz Ogrody Nerona.

W wielu publikacjach mówi się jakoby widzowie Koloseum mogli je opuścić w ciągu 5 – 6 minut. Nie jest to do końca zgodne z prawdą. Taką możliwość mieli widzowie zajmujące dolne i środkowe rzędy. Widzowie z górnych rzędów musieli przejść korytarzem o ukośnym stropie, który ma w najwyższym miejscu około 2,2 metra, co spowalniało ich wychodzenie. Prawdopodobnie takie rozwiązanie miało na celu umożliwienie patrycjuszom opuszczenie obiektu bez konieczności mieszania się z plebsem. Nie zmienia to jednak w niczym faktu, że system rozprowadzania widzów był przemyślany, a budowane współcześnie w USA stadiony nadal na nim się wzorują.

Wbrew obiegowym opiniom, Sienkiewicz nie umiejscawia ani jednego epizodu Quo vadis w Koloseum. Jedynie dwukrotnie wspomina w swej powieści o tym zabytku, odnosząc się do wydarzeń przyszłych. Całe nieporozumienie wynikało z nieuważnego czytania książki i wytykania tego potknięcia Sienkiewicza na zasadzie ciekawostki. Oto odnośne fragmenty:

Przypisy

Diego Gutierrez, Bernard Frischer, Eva Cerezo, Ana Gomez, Francisco Seron. AI and virtual crowds: Populating the Colosseum. „Journal of Cultural Heritage”. 8 (2), s. 176–185, 2007. doi:10.1016/j.culher.2007.01.007 (ang.).
A.Sadurska, Archeologia starożytnego Rzymu – okres cesarstwa, PWN 1980, s. 130
H.Sienkiewicz, Quo vadis, PIW 1990, wydanie XXIX (rzut II), rozdział XLIV, s. 422.
H.Sienkiewicz, Quo vadis, PIW 1990, wydanie XXIX (rzut II), rozdział LVI, s. 517.

Linki zewnętrzne

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Koloseum

Opis konstrukcji Koloseum w formie interaktywnej grafiki

Na mapach: 41°53′24″N 12°29′32″E / 41.89, 12.49222

Trzęsienie ziemi – gwałtowne rozładowanie naprężeń, nagromadzonych w skorupie ziemskiej w wyniku przejściowego zablokowania ruchu warstw skalnych, poruszających się wzdłuż linii uskok Uwalniająca się przy tym energia w około 20% rozchodzi się w postaci fal sejsmicznych, z których część dociera na powierzchnię Ziemi w postaci niszczących fal powierzchniowych.

Sklepienie krzyżowe - sklepienie zbudowane na planie kwadratu z dwóch, przenikających się sklepień kolebkowych, z których pozostawiono górne części sklepień. Podparte jest na czterech filarach lub słupach usytuowanych w wierzchołkach kwadratu (planu pomieszczenia). Podpory znajdują się pod przekątnymi powstającymi przez przecięcie się kolebek. Wzdłuż nich przenoszone są obciążenia. Sklepienie stosowane znacznie częściej niż klasztorne, pozwalało na swobodniejsze kształtowanie wnętrza.