Kolosy - Frygia - Polski Serwis Naukowy

Położenie Kolosów

Kolosy – starożytne miasto w dolinie rzeki Likos we Frygii, krainie w zachodniej części Azji Mniejszej, dawnej prowincji rzymskiej Azja. Ruiny miasta znajdują się 4 km na północ od Honaz, 20 km na wschód od Denizli.

Położenie

Kolosy leżą nad rzeką Likos, lewym dopływem Meandra, u podnóża góry Kadmos (obecnie Eşler Dag - wys. 2528 m), w odległości około 17 km na południowy wschód od Laodycei (Denizli) i około 26 km od Hierapolis (Pamukkale). Ruiny Kolosów odkryto w 1835 roku nieopodal drogi łączącej Efez z Ikonium (Konya). Z miasta ocalały fragmenty akropolu i teatru na południowym brzegu rzeki oraz nekropolii i zespołu budynków na drugim brzegu.

Demeter (także Demetra, gr. Δημήτηρ Dēmētēr, łac. Ceres) – w mitologii greckiej bogini płodności Ziemi, urodzaju, ziemi uprawnej, zbóż, rolnictwa. Jej córką jest Kora.

List do Kolosan [Kol] – list św. Pawła, napisany do gminy chrześcijańskiej w Kolosach, stanowiący księgę Nowego Testamentu. Adresaci listu wywodzili się prawdopodobnie ze środowiska pogańskiego. List prezentuje obraz żywej, zjednoczonej i stałej w wierze, jednak nie w pełni dojrzałej duchowo wspólnoty. Został napisany w celu umocnienia wiary młodego Kościoła kolosańskiego i ostrzeżenia go przed grożącymi mu błędami. Zgodnie z listem chrześcijanie powołani są do nowego życia w Chrystusie, który jest Głową Kościoła, i nie powinni poddawać się w niewolę nauk czysto ludzkich. Jako wybrani przez Boga powinni dawać świadectwo nowego życia i w swym postępowaniu mieć wzgląd na Jezusa Chrystusa.

Historia miasta

Miasto istniało przynajmniej od V wieku p.n.e. W okresie od V do III wieku było głównym ośrodkiem miejskim w dolinie Likosu. Podstawę dobrobytu Kolosów, oprócz handlu, stanowił przemysł wełniany i tekstylny, a nazwy miasta - colossinus, używano do określania ciemnoczerwonego barwnika używanego do farbowania wełny. Na początku ery chrześcijańskiej Kolosy utraciły dawne znaczenie na rzecz sąsiadującej z nimi Laodycei. Region doliny Likosu nawiedzały częste trzęsienia ziemi. Wedle informacji znajdującej się u Tacyta jedno z nich, datowane na 60/61 rok bardzo poważnie dotknęło Laodyceę, a przypuszczalnie również Kolosy. Miasto popadło w ruinę w III wieku po Chr., a w jego pobliżu założono nowe miasto o nazwie Chonai (Honaz).

Filemon – postać biblijna (I w.) opisana w Liście do Filemona św. Pawła apostoła. Przez Kościół prawosławny zaliczany do grona świętych apostołów (scs. Apostoł Filimon).

Menderes (Meander) (Büyük Menderes Nehri, w starożytności gr. Maíandros) – rzeka w zachodniej Turcji azjatyckiej, o długości 529 km. Swój bieg zaczyna na Wyżynie Anatolijskiej, a kończy w Morzu Egejskim, w pobliżu ruin Miletu. Głównymi dopływami są Çine oraz Ak. Większe miasta, przez które przepływa to Aydin i Nazilli. Rzeka tworzy liczne meandry – pojęcie meander pochodzi właśnie od nazwy tej rzeki.

Widok na Kadmos i współczesne Honaz

Ludność Kolosów stanowili rodowici Frygijczycy, Grecy oraz spora, szacowana na około 10 tysięcy, kolonia żydowska. W Kolosach poświadczono kult Artemidy efeskiej i Zeusa Laodycejskiego, a także Mena, Selene, Demeter, Higiei, Heliosa, Ateny, Tyche, Boule, Izydy i Serapisa. W pobliskim Hierapolis obok świątyni Apollina znajdowała się grota Plutonion, uważana za wejście do podziemi, do której wydobywał się, przez szczeliny trujący gaz. Do groty mieli prawo wchodzić jedynie eunuchowie zwani Galloi, kapłani frygijskiej bogini ziemi Kybele.

Frygia (łac. Phrygia) to starożytna kraina w zachodniej części Azji Mniejszej, położona między Bitynią, Myzją, Lidią, Karią, Lycją, Pamfylią, Lykaonią i Galacją. Była znana z kwitnącego rolnictwa i chowu bydła, kopalni złota i kamieniołomów marmuru. Zamieszkiwali ją spokrewnieni z Trakami indoeuropejscy Frygowie, którzy przybyli na te ziemie około 1000 r. p.n.e. Stolicą Frygii było Gordion. Aż do najazdu Kimmerów (około 700 p.n.e.) Frygia była niezależnym królestwem. Około 600 p.n.e. dostała się pod panowanie Lidów, a w 546 p.n.e. Persów. Ponad dwieście lat później zdobył ją Aleksander Wielki. Po jego śmierci (323 p.n.e.) pozostawała pod zmiennymi rządami diadochów. W III w. p.n.e. na jej terytorium osiedlili się celtyccy Galatowie. Od 188 p.n.e. Frygia była w granicach Pergamonu i wraz z nim została przekazana w 133 p.n.e. republice rzymskiej przez ostatniego króla Pergamonu, Attalosa III Filometera. Po podziale imperium rzymskiego w 395 r. znalazła się w cesarstwie wschodnim. Po bitwie pod Manzikert w 1071 r. Frygia przejściowo znalazła się pod panowaniem Seldżuków. Pod koniec XI w, wraz z całą zachodnią Anatolią, wróciła ona pod panowanie Bizantyjczyków. W 1204, po zdobyciu Konstantynopola przez Krzyżowców - uczestników IV Krucjaty - Cesarstwo Bizantyńskie uległo rozpadowi. Frygia weszła w skład Cesarstwa Nikei. Po odbiciu Konstantynopola w 1261, za rządów cesarza Michała VIII Paleologa, Frygia weszła ponownie w skład Cesarstwa bizantyjskiego. W XIV wieku jej terytorium podbili Turcy Osmańscy. Od tego czasu Frygia pozostaje częścią Turcji.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

W I wieku powstała w Kolosach wspólnota chrześcijańska, skladająca się głównie z dawnych pogan, założona najprawdopodobniej przez Kolosanina Epafrasa, ucznia świętego Pawła Apostoła. Do chrześcijan kolosańskich Paweł napisał list, który wszedł do kanonu Nowego Testamentu. Z Kolosów pochodził niewolnik Onezym i najprawdopodobniej jego pan Filemon, adresat Listu do Filemona.

Prowincje rzymskie - jednostki administracyjne imperium rzymskiego, tworzone na podbitych terytoriach (poza Italią). Liczba i rozmiary poszczególnych prowincji zmieniały się na przestrzeni dziejów Imperium w zależności od warunków zewnętrznych i polityki wewnętrznej. Pierwszą rzymską prowincją była wyspa Sycylia, podbita w 241 p.n.e. w czasie I wojny punickiej. Zasadniczo prowincje rzymskie dzieliły się na dwa rodzaje:

Kybele (hetyckie Kubaba, gr. Kybele lub Kybebe, łac. Cybele lub Cybebe) to frygijska bogini płodności, urodzaju, wiosny i miast obronnych. Była czczona od tysiącleci w całej Azji Mniejszej jako Wielka Macierz. Na jej cześć tańczyli Korybanci. W mitologii frygijskiej młodym kochankiem Kybele był Attis.

Arcybiskup Kolosów to tytuł jednego z biskupów tytularnych w Kościele rzymskokatolickim.

Zobacz też

List do Kolosan

Przypisy

↑ Bartosz Adamczewski: List do Filemona. s. 136-137.
↑ Maurya P. Horgan: List do Kolosan. W: Katolicki Komentarz Biblijny. s. 1409.
Herodot, Dzieje, 7.30.15; Ksenofont, Anabaza, 1, 2, 6
Strabon, Geografia, 12, 8, 16; Pliniusz Starszy, Historia naturalis, 21, 51
Tacyt, Annales, 14, 27
Cycero, Pro Flacc., 28; Józef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 12, 3, 4
por. Kol 1,7 w przekładach Biblii. Kol 4,12 w przekładach Biblii.
David M. Cheney: Titular Sees Only. "Colonia in Arme…" to "Cyzicus" (ang.). W: The Hierarchy of the Catholic Church [on-line]. [dostęp 2009-05-08].

Bibliografia

Bartosz Adamczewski: List do Filemona. List do Kolosan. Przekład z oryginału. Komentarz. Częstochowa: Edycja św. Pawła, 2006. ISBN 83-7424-199-3.
Katolicki Komentarz Biblijny. Raymond E. Brown, Joseph A. Fitzmyer, Roland E.Murphy (red.). Warszawa: Oficyna Wydawnicza „Vocatio”, 2001. ISBN 83-7146-080-5.