Kolumban, okno w krypcie Bobbio Abbey

Kolumban Młodszy (ur. ok. 540 roku w irlandzkiej prowincji Leinster, zm. 23 listopada 615 roku we włoskim Bobbio) – opat, misjonarz, uznawany przez Kościół katolicki świętym. Jeden z pomniejszych patronów Irlandii. Zapoczątkował działalność misyjną Kościoła iryjskiego w Europie. Kodyfikator prawa klasztornego iryjskiego.

Znany głównie pod łacińskim imieniem Columbanus wytworzonym z celtyckiego Koloman (znaczy Pustelnik) i skojarzenia z nim łacińskiego Columba, czyli Gołębica.

Biografia

Kolumban Młodszy, malowidło średnioweczne

Kolumban pochodził z rodziny o niskim statusie społecznym. Pod wpływem pewnej pustelniczki postanowił poświęcić życie dość popularnej wtedy praktyce pielgrzymowania z miłości do Chrystusa (peregrinatio pro Christi amore). Opuścił rodzinę (matka miała się rzucić przed nim, byle by tylko został) i udał się na nauki. Przez pewien czas studiował Pismo Święte pod okiem Sinilisa na Cleenish Island, skąd udał się do klasztoru w Bangor, któremu przewodził święty Comgall, założyciel tegoż klasztoru (zm. 601/602). Tamże Kolumban, gdy otrzymał święcenia, został przełożonym szkoły klasztornej. Wtedy powstały też jego pierwsze pisma, jak komentarz do Księgi Psalmów (zaginiony), a także (jak się przypuszcza) reguła zakonna i księga pokutna, zbiory bardzo surowych przepisów/kar dla mnichów.

Za zgodą świętego Comgalla opuścił Irlandię około 591.

W tym czasie klasztory Kolumbana, choć wsparte przez władzę, cierpiały niedostatki w zaopatrzeniu. Niemniej egzystencja klasztorna przebiegała bez większych problemów, a znaczenie Kolumbana wzrastało z każdym rokiem. Jedno ze zdarzeń doskonale obrazuje, jak ważne w życiu zakonu było piwo, w którego sprawach miała interweniować nawet Opatrzność Boska. Wedle żywotów Kolumbana jeden z mnichów miał zapomnieć, że w piwnicy zostawił otwarty szpunt nad kuflem, ponieważ w czasie nalewania piwa wezwał go opat (czyli Kolumban). Jednakże Opatrzność nie pozwoliła piwu się rozlać, tworząc nad kuflem gigantyczną koronę z piany i dzięki temu ratując mnicha przed karą za marnotrawstwo.

Jednak przyszły dla Kolumbana czasy trudniejsze, których - nota bene - sam był autorem poprzez swoją zawziętość i upór. Możemy to zauważyć na przykładzie ustalania daty Świąt Wielkanocy (iryjski system różnił się od rzymskiego), czego dowodem są listy świętego do papieży Grzegorza I i Bonifacego IV, a także surowość przepisów jego reguł. Poparcie królewskie stracił Kolumban z powodu odmowy błogosławieństw dla synów Teuderyka II (następcy Childeberta II w Burgundii), pochodzących z nieprawego łoża. W 610 roku król zdecydował o deportacji świętego z powrotem do Irlandii. Kolumban uciekł jednak straży w czasie wykonywania wyroku (dokonał cudu) i udał się do Neustrii na dwór Chlotara II, któremu przepowiedział zjednoczenie w jego ręku państwa frankijskiego w 613 roku. Stamtąd udał się do Bregencji nad Jeziorem Bodeńskim gdzie, pod opieką króla Austrazji, Teudeberta II (także syna Childeberta II), ewangelizował Alemanów. Źródła mówią, że miał także rozmyślać o misji wśród Słowian. Z okresem alemańskim wiążą się też cuda. Warta wspomnienia jest opowieść o tym jak święty napotkał zgromadzenie pogańskie, na którym tańczono wokół wielkiej beczki piwa. Beczka ta miała być darem dla boga Wodana. Kolumban usłyszawszy to, zdenerwował się i dmuchnął na beczkę roztrzaskując ją w ten sposób. Ludzie, którzy nie przestraszyli się "piwnego deszczu", mieli się nawrócić.

Gdy Teudebert II zmarł w 612 roku, Austrazję przejął Teuderyk II, wspomniany król Burgundii. Tak więc Kolumban pozostawił ewangelizację Alemanii świętemu Gallowi i udał się do Agilufa, ariańskiego króla Longobardii, który wziął go pod opiekę. W północnych Włoszech trwał wtedy konflikt religijny - ze świętym król wiązał nadzieje na uporządkowanie tego stanu. Król przejawiał także chęci zmiany wiary. Miejsce na klasztor otrzymał Kolumban w Bobbio, gdzie dopełnił swoich dni.

Misje kolumbańskie przyniosły do Europy pismo iryjskie i zachowane w Irlandii dzieła starożytne. Z misjami tymi wiązało się powstawanie skryptoriów i tym samym bibliotek (jak np. w Bobbio), słynących ze swych wielkich zbiorów. W klasztorach zakładane były także szkoły. Typowo ascetyczny charakter monastyriów kolumbańskich trafiał do ówczesnego przekonania; reguły i księga pokutna autorstwa Kolumbana nie działały odstraszająco, a raczej przyciągały nowych ludzi (tym samym denerwując biskupów) - były zgodne z ówczesną mentalnością. Jednakże po śmierci świętego kontrowersje co do iryjskiego spojrzenia na katolicyzm wzięły górę. Już w 623 poczęły się protesty mnichów i to w samym Luxeuil. Charakterystyczne, że były to protesty głównie mnichów pochodzenia galijskiego. Zaczęto więc regułę kolumbańską łagodzić (Donat z Besancon), aż w ogóle zniesiono ją w 817 na synodzie w Akwizgranie i wprowadzono do klasztorów kolumbańskich regułę świętego Benedykta. Samego Kolumbana uznano uczniem tegoż świętego (!).

Kult św. Kolumbana osiągnął spore znaczenie lokalne w średniowieczu i na początku czasów nowożytnych w rejonach przyległych do jego ostatniej fundacji w Bobbio. Zahamowanie rozwoju jego kultu łączy się z wprowadzeniem do klasztorów przezeń założonych reguły świętego Benedykta. Wzywany jest jako obrońca przed powodziami i chorobami psychicznymi. Często przedstawiany jako opat z pastorałem, brodaty mnich z księga lub eremita z niedźwiedziem. Świętego wspominamy 23 listopada.