Kolumna - poligrafia - Polski Serwis Naukowy

Kolumna – w zecerstwie był to skład odpowiadający stronie, czyli miejsce do wypełnienia składem zecerskim (łącznie z niedrukowalną częścią marginesów, która składana jest justunkiem). Obecnie jest to powszechnie stosowana wśród osób z branży (redakcje, studia DTP, drukarnie) nazwa każdej strony publikacji poligraficznej.

Łamanie, łamanie tekstu, łamanie kolumny – w DTP jest to tworzenie obrazu kolumny poprzez nadanie surowej zawartości tekstowej cech tekstu sformatowanego oraz połączenie tekstu z grafiką.

Strony widzące – termin stosowany w redakcji technicznej, DTP i poligrafii na dwie sąsiednie strony wielostronicowej publikacji poligraficznej, które są jednocześnie widoczne, gdy publikacja ta jest otwarta na którejś ze stron. Są to strony lewa i prawa. Generalnie w naszym obszarze kulturowym lewa jest parzysta, tzn. ma parzysty numer strony, prawa zaś jest nieparzysta, aczkolwiek możliwa jest sytuacja odwrotna w szeregu języków, jak np. hebrajski, jidysz, arabski itd.

Kolumnę można również rozumieć jako pole zadruku czyli obszar strony ograniczony jej zadrukowaną powierzchnią (obszar o kształcie prostokąta i równoległy do krawędzi strony).

Za kolumnę można wreszcie uważać tę część strony, która jest ograniczona marginesami wynikającymi z layoutu. W takim rozumieniu terminu kolumna można mówić, że pewne elementy (np. paginy, przypisy itp.) mogą leżeć w polu kolumny lub poza kolumną.

Format podstawowy kolumny – to pole zadruku nie zachodzące na ustalone marginesy wynikające z layoutu publikacji.

Gazeta – rodzaj wydawnictwa ciągłego, czasopismo ukazujące się częściej niż raz w tygodniu, najczęściej codziennie – w rozumieniu wszystkich dni roboczych.

DTP (. W tym znaczeniu termin ten dotyczy nie tylko fazy projektowej, czyli tworzenia w programach komputerowych obrazu (oraz kształtu) stron publikacji, ale także zarządzania pracą grupową, a nawet odnosi się do komputerowego sterowania urządzeniami wykorzystywanymi w tym procesie, a więc np. naświetlarkami czy maszynami drukarskimi.

Rodzaje kolumn

Kolumna gorąca – w zecerstwie proces formowania kolumny oraz procesy późniejsze związane z tą kolumną trwały dosyć długo, dlatego przy produkcji gazet pozostawiano możliwie jak najmniej kolumn przewidzianych do "zamknięcia" w ostatniej chwili; kolumnami gorącymi były zwykle kolumny depeszowe oraz pierwsza kolumna

Kolumna jedno-, dwu-,... wielołamowa – kolumny uformowane z określonej liczby łamów

Kolumna końcowa – Kolumna szpicowa lub ostatnia strona wnętrza publikacji broszurowej lub książkowej, która jest jeszcze pokryta drukiem (nie dotyczy stron okładkowych)

Kolumna metrykalna – kolumna redakcyjna lub inna o podobnej zawartości

Kolumna nieparzysta = kolumna prawa

Kolumna niepełna – kolumna wypełniona w formacie podstawowym tylko częściowo

Kolumna otwierająca – w czasopiśmie pierwsza strona działu lub artykułu wielostronicowego

Kolumna parzysta = kolumna lewa

Kolumna pełna – kolumna pokrywająca się z formatem podstawowym

Kolumna przedtytułowa, szmuctytuł – pierwsza strona czwórki tytułowej książki (zawierająca tylko tytuł dzieła w wersji skróconej i nazwisko autora z inicjałami imienia)

Kolumna pusta, tzw. wakat – 1) w zecerstwie strona publikacji złożona wyłącznie justunkiem (nie zawierająca elementów drukowalnych); 2) w redakcji każda pusta, niczym nie zadrukowana strona, uwzględniana jednak w numeracji stron (paginacji); 3) potocznie każda pusta strona

Kolumna redakcyjna (I) – w książce jest to czwarta strona czwórki tytułowej książki lub druga strona jej dwójki tytułowej, zawierająca informacje wydawnicze i drukarskie

Kolumna redakcyjna (II) – w gazecie i czasopiśmie jest to typowa strona publikacji (zgodna z jej layoutem), a więc inna niż ogłoszeniowa, z dodatkiem telewizyjnym, czy innym niestandardowym układem strony

Kolumna spadowa – strona, której pole zadruku zachodzi całkowicie na szerokość co najmniej jednego z marginesów (dochodzi przynajmniej częściowo do którejś z linii cięcia papieru lub grzbietu) – rodzaj kolumny wykraczającej poza format podstawowy; kolumn spadowych nie praktykuje się w gazetach codziennych z powodu specyficznego druku wynikającego z konfekcji papieru dokładnie na wymiar strony, natomiast są to kolumny charakterystyczne dla czasopism

Kolumna spuszczona, k. opuszczona – kolumna w formacie podstawowym zawierająca początek tekstu łamany w ten sposób, że jest on odsunięty od górnego marginesu o 1/5 – 1/3 w porównaniu z kolumną pełną (np. początek rozdziału)

Kolumna szpicowa – ostatnia strona wielostronicowego tekstu, zawierająca tekst nie dochodzący do końca łamu, np. koniec rozdziału; nazwa pochodzi od maniery starych drukarzy, którzy tekst dzieła na ostatniej stronie składali wierszami o coraz krótszej szerokości (justowane do marginesu lub środkowo)

Kolumna tytułowa – trzecia strona czwórki tytułowej książki lub pierwsza strona jej dwójki tytułowej zawierająca tytuł utworu w pełnym brzmieniu, imiona i nazwiska autorów w pełnym brzmieniu, nazwę wydawnictwa i rok wydania

Kolumna wypuszczona – strona, której pole zadruku zachodzi częściowo na margines (nie dochodzi do linii cięcia papieru lub grzbietu) – rodzaj kolumny wykraczającej poza format podstawowy

Kolumna wzorcowa, szablon, master (od ang. master page) – w DTP strona nie wypełniona bieżącą treścią, zawierająca najważniejsze elementy layoutu, zwykle z utrudnieniami do zapisu zawartości, służąca do tworzenia docelowych stron publikacji

Kolumna zamykająca – w czasopiśmie ostatnia strona działu lub artykułu wielostronicowego

Kolumny okładkowe – pierwsza, druga, przedostatnia i ostatnia strona publikacji

Kolumny rozkładowe, tzw. rozkładówka – dwie środkowe strony czasopisma w oprawie szytej

Kolumny widzące, kolumny na rozwarciu, tzw. strony widzące – każde dwie sąsiednie strony: lewa i prawa – widziane jednocześnie

Kolumny gazetowe (dotyczy także innych czasopism):

Wakat – strona publikacji poligraficznej nie pokryta w ogóle drukiem. Jeśli na stronie znajduje się choćby pagina, lub tinta, to nie jest już ona wakatem. Wakatami są często drugie strony czwórki tytułowej książki oraz strony przedtytułowe rozdziałów. W zecerstwie była to forma drukowa kolumny wypełniona jedynie justunkiem.

Justunek – w zecerstwie tzw. materiał ślepy, materiał zecerski bez oczka, wszystkie niedrukowalne elementy dystansowe układane w składzie i łamaniu razem z czcionkami, liniami, ornamentami, "kliszami", itp. Justunkiem były różnego kształtu metalowe płytki i sztabki wstawiane pomiędzy czcionki oraz wypełniające wszelkie inne puste miejsca na kolumnie. Ze względu na wymiary justunek był dzielony na:

Kolumna depeszowa – strona w gazecie poświęcona depeszom agencyjnym i innym najświeższym doniesieniom w skrótowej formie

Kolumna krajowa – strona w gazecie ogólnotematycznej poświęcona tematyce krajowej z wyłączeniem tematyki miejskiej (i najbliższego regionu) ze względu na miejsce ukazania się wydania gazety

Kolumna kulturalna – strona w gazecie ogólnotematycznej poświęcona wydarzeniom kulturalnym

Kolumna miejska – strona w gazecie ogólnotematycznej poświęcona tematyce miejskiej ze względu na miejsce ukazania się wydania gazety

Kolumna ogłoszeniowa – strona czasopisma zawierająca głównie ogłoszenia drobne

Kolumna sportowa – strona w gazecie ogólnotematycznej poświęcona bieżącym wydarzeniom sportowym

Kolumna stała – kolumna wypełniona w całości materiałem, który powtarza się w kolejnych numerach czasopisma, np. kolumna z wielokrotnie powtarzanym ogłoszeniem całostronicowym, formularzem prenumeraty, itp.

Kolumna zagraniczna – strona w gazecie ogólnotematycznej poświęcona wydarzeniom za granicą

W gwarze dziennikarskiej kolumna to czasami artykuł przeznaczony na kilka stron czasopisma.

Czasopismo – periodyk, publikacja periodyczna, wydawnictwo ciągłe, druk ukazujący się najczęściej w określonych terminach, pod niezmienionym tytułem, posiadający numerację ciągłą, zawierający ustaloną szatę graficzną, a także niezbyt często zmieniający się format i objętość, zawierający materiały od wielu autorów i określoną tematykę, aczkolwiek mogący się różnić wersjami językowymi, mutacjami regionalnymi.

Łam – pionowy blok zarezerwowany dla tekstu, leżący na kolumnie, posiadający określoną szerokość i długość, czym się różni od szpalty posiadającej tylko szerokość, a długość dowolną (określoną wielkością całości tekstu).

Zobacz też

Zobacz hasło kolumna w Wikisłowniku

DTP

Pagina fracta