Komanderia - Polski Serwis Naukowy

Chiny około roku 210 p.n.e., z zaznaczonymi na czerwono stolicami poszczególnych komanderii

Komanderia (chin.: 郡; pinyin: jùn) – historyczna jednostka administracyjna w Chinach. W czasach dynastii Zhou komanderie były jednostkami poniżej powiatów (xian, 縣). Podczas reform przeprowadzonych w państwie Qin przez Shang Yanga (IV w. p.n.e.) hierarchię odwrócono i będące odtąd jednostkami niższego szczebla powiaty łączono w komanderie. System ten wprowadził później w zjednoczonym państwie pierwszy cesarz, Qin Shi Huang, dzieląc Chiny na 36 komanderii (liczba ta wzrosła później na skutek ekspansji cesarstwa na południe). Na czele komanderii stało dwóch urzędników, wojskowy i cywilny, których praca była koordynowana przez podlegającego bezpośrednio dworowi cenzora.

Qin (778 p.n.e. - 207 p.n.e.) - chińskie państwo w Okresie Wiosen i Jesieni oraz Okresie Walczących Królestw. Wzrost potęgi państwa Qin wiąże się z legistycznymi w duchu reformami, wprowadzonymi w życie przez wpływowego męża stanu Shang Yanga. Dokonał terytorialnego podziału administracji (w miejsce klanowego), wprowadził system odpowiedzialności zbiorowej i surowe kary (donoszenie było przymusowe), dbał o wojsko i chłopów, głównie kosztem kupców i artystów. Zniesiono system studnia-pole, czyniąc podatek ziemski głównym źródłem dochodu państwa. W 221 r. p.n.e. stojący na czele państwa Qin król Zheng zakończył brutalny i bezkompromisowy podbój pozostałych sześciu państw i ogłosił się Pierwszym Cesarzem. Dał w ten sposób pierwszej w Cesarstwie Chińskim Dynastii Qin. Rodowe nazwisko rodziny królewskiej w państwie Qin brzmiało Ying (嬴).

Dynastia Han (206 p.n.e. - 220 n.e. ). Po wojnie domowej, która miała miejsce po śmierci Qin Shi Huanga, władzę objął w 202 p.n.e. jeden ze zwycięskich wodzów Liu Bang, który nazwał swoje państwo Han od nazwy rzeki Han, której dorzecze najpierw opanował. Jego rządy były kontynuacją działań Pierwszego Cesarza, lecz zmniejszył on nieco podatki od ludności chłopskiej, ograniczył przymus pracy itp. Najwybitniejszym władcą z dynastii Han był Wudi, który panował przez ponad 50 lat od 140 p.n.e. Oparł się on na naukach konfucjanizmu, ustanawiając go religią państwową.

Po objęciu władzy przez Hanów zreformowano system administracyjny, wprowadzając podział kraju na prowincje (zhou, 州), stojące wyżej od dotychczasowych komanderii. Na niższym szczeblu kraj dzielił się we wschodniej części na 10 królestw lennych (guo, 國), zaś komanderie w liczbie 14 pozostawiono jako jednostkę podziału terytorialnego na zachodzie imperium. W późniejszym okresie władcy dynastii Han dążyli do decentralizacji władzy lokalnej i w 108 p.n.e. liczba komanderii wzrosła do 84, zaś królestw do 18.

Dynastia Tang (chin.: 唐朝; pinyin: Táng Cháo; tʰɑ̌ŋ tʂʰɑ̌ʊ; język średniochiński: dhɑng) (18 czerwca 618 – 1 czerwca 907) – dynasta cesarska w Chinach, następczyni dynastii Sui i poprzedniczka Pięciu Dynastii i Dziesięciu Królestw. Została założona przez ród Li (李), który przechwycił władzę w czasie upadku dynastii Sui. Rządy dynastii zostały na krótko przerwane przez tzw. drugą dynastię Zhou (8 października 690 – 3 marca 705), kiedy to tron objęła cesarzowa Wu Zetian, pierwsza i jedyna kobieta bezpośrednio (a nie np. jako regentka) rządząca Chinami.

Pierwszy Cesarz [dynastii] Qin (chiń. Qin Shi Huang; ur. 259 p.n.e., zm. 210 p.n.e.), nazywany czasem po prostu Pierwszym Cesarzem – pierwszy władca Cesarstwa Chińskiego, który w 221 r. p.n.e. zjednoczył tzw. Walczące Królestwa na terenie ówczesnych Chin drogą podboju.

Za panowania dynastii Sui komanderie stopniowo zastępowano prefekturami zhou (州). Ostatecznie znikły one z administracyjnego języka Chin po dojściu do władzy dynastii Tang, kiedy to cesarstwo podzielono na 10 (później 15) wielkich okręgów zwanych dao (道), dzielących się w dalszym rzędzie na prefektury (zhou) i powiaty (xian).

Termin 郡 jest obecnie używany przy tłumaczeniu z języków obcych na chiński, m.in. określa się nim amerykańskie i brytyjskie hrabstwa.

Przypisy

Encyklopedia historyczna świata. T. X. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2002, s. 97. ISBN 83-85909-72-9.
John King Fairbank: Historia Chin. Nowe spojrzenie. Warszawa-Gdańsk: Bellona/Marabut, 2004, s. 53. ISBN 83-1109726-7.
Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 43. ISBN 83-85909-61-3.
Encyklopedia historyczna świata. T. III. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2000, s. 46. ISBN 83-85909-61-3.
John King Fairbank: Historia Chin. Nowe spojrzenie. Warszawa-Gdańsk: Bellona/Marabut, 2004, s. 55. ISBN 83-1109726-7.
Encyklopedia historyczna świata. T. X. Kraków: Agencja Publicystyczno-Wydawnicza Opres, 2002, s. 109. ISBN 83-85909-72-9.