Komedia ludzka - Polski Serwis Naukowy

Komedia Ludzka (La Comédie Humaine) to cykl powieści i opowiadań wybitnego francuskiego pisarza Honoriusza Balzaka składający się z ponad 130 utworów, w których wielokrotnie pojawiają się te same postacie, a jest ich ponad 2000.

Balzac potraktował człowieka jako gatunek przyrodniczy i rozpatruje jego odmiany występujące w różnych środowiskach. Bazą danych Balzaka były luźne notatki (wszystko pisał odręcznie), ustawiczne przenoszone z miejsca pobytu do innego.

Jądrem cyklu jest powieść Ojciec Goriot, od której zaczęła się koncepcja Komedii Ludzkiej. Pomysł polegał na zaludnieniu tymi samymi postaciami cyklu utworów.

Studium kobiety - opowiadanie Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka, stanowiące część Scen z życia paryskiego. Po raz pierwszy zostało opublikowane w czasopiśmie La Mode w 1830.

Księżna de Langeais (oryg. fr. La Duchesse de Langeais) – powieść Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka. Miała stanowić część większej, nieukończonej całości pod tytułem Historia trzynastu. Po raz pierwszy została opublikowana w roku 1834 w gazecie Écho de la jeune France. Utwór został zadedykowany Franciszkowi Lisztowi. Pierwotny tytuł utworu miał brzmieć Ne touchez pas la hache (Nie dotykaj siekiery).

Styl utworów Balzaka odznacza się licznymi obszernymi opisami tła historycznego oraz środowiska, co odzwierciedla zasadnicze założenie autora, że występuje wzajemna zależność między charakterem jednostki, a otoczeniem.

Siłą napędową jego postaci jest dążenie do kariery i zdobycie pieniędzy. Sprawy finansowe znał z własnego doświadczenia, opisy operacji kredytowych (weksle, długi, wierzyciele, egzekucje) mogą służyć jako przykłady podręcznikowe z ekonomii.

Mało który pisarz poświęcił tyle miejsca w swych dziełach pieniądzowi, ponieważ to pieniędzmi jest wyłożona droga do sukcesu, władzy i luksusu.

Jezus Chrystus we Flandrii (oryg. fr. Jésus-Christ en Flandre) - opowiadanie Honoriusza Balzaka z 1830, opublikowane w 1831. Stanowi część Studiów filozoficznych Komedii ludzkiej. Zostało zadedykowane Marcelinie Desbordes-Valmore.

Środowisko – ogół elementów nieożywionych i ożywionych, zarówno naturalnych, jak i powstałych w wyniku działalności człowieka, występujących na określonym obszarze oraz ich wzajemne powiązania, oddziaływania i zależności. Jest to pojęcie podrzędne w stosunku do przyrody, obejmującej również elementy ożywione.

Obok pieniądza najważniejszym tematem jest miłość, Balzac zgłębił duszę (psychikę) kobiety, jak mało który pisarz. Po pierwszych sukcesach literackich Balzac prowadził bujne życie towarzyskie, był ulubieńcem pań z towarzystwa, które nie szczędziły mu swych wdzięków. On za to chcąc zaimponować swym kochankom, wydawał więcej niż zarabiał, przez co tonął w długach, ratował się biorąc zaliczki na powieści, których jeszcze nie napisał.

Stracone złudzenia (oryg. fr. Illusions perdues) – powieść Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka (wchodzi w skład Scen z życia na prowincji). Składa się z trzech części zatytułowanych odpowiednio Dwaj poeci, Wielki człowiek z prowincji w Paryżu oraz Cierpienia wynalazcy. Kolejne komponenty utworu były publikowane w latach 1836–1843.

Bank Nucingena (oryg. fr. La Maison Nucingen - powieść Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka, stanowiąca część Scen z życia paryskiego. Została po raz pierwszy opublikowana w 1837.

Struktura Komedii Ludzkiej Balzac przedstawił założenia do całego cyklu w obszernej przedmowie do tomu I Komedii Ludzkiej, podpisanej przez niego w lipcu 1842, gdzie napisał między innymi: Jeżeli Georges Leclerc de Buffon stworzył wspaniałe dzieło, próbując dać w jednej książce całokształt zoologii, czyż nie można by podobnego dzieła dokonać dla społeczeństwa?

Listy dwóch młodych mężatek (oryg. fr. Mémoires de deux jeunes mariées) – powieść Honoriusza Balzaka opublikowana po raz pierwszy w 1841 w czasopiśmie La Presse. Początkowo składała się z dwóch autonomicznych jednostek o tytułach Wspomnienia młodej kobiety i Siostra Maria od Aniołów. Została zadedykowana George Sand.

Czerwona oberża (oryg. fr. L’Auberge rouge) – opowiadanie Honoriusza Balzaka z 1831, wydana po raz pierwszy na łamach Revue de Paris. Stanowi część Studiów filozoficznych cyklu Komedia ludzka.

Tam również znajdujemy przewidziany przez niego podział, w którym wykazano również utwory wydane później:

Część I Studia obyczajowe które tworzą historię powszechną społeczeństwa, zbiór wszystkich jego dzieł i spraw..., składające się z sześciu (jak to ujął Balzac) ksiąg:

sceny z życia prywatnego

sceny z życia prowincji

sceny z życia paryskiego

sceny z życia politycznego

sceny z życia wojskowego

sceny z życia wiejskiego

Studia filozoficzne, druga część cyklu, wspierająca się na części I W nich wykazuję przyczynę społeczną wszystkich zjawisk; odmalowuję kolejno spustoszenia myśli

Studia analityczne

Utwory wydane w ramach Komedii ludzkiej:

El Verdugo (hiszp. Kat) - opowiadanie Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka, stanowiące część Studiów filozoficznych. Zostało pierwszy raz opublikowane w czasopiśmie La Mode w 1830. Jest to jedne ze starszych części Komedii ludzkiej i zarazem jeden z najsilniej zabarwionych romantyzmem dzieł Balzaka.

Mistrz Korneliusz (oryg. fr. Maître Cornélius) - opowiadanie Honoriusza Balzaka opublikowane po raz pierwszy w 1831 w dzienniku Revue de Paris, a w roku następnym w tomie Nowe opowiastki filozoficzne razem z utworami Pani Firmiani, Czerwona oberża i Ludwik Lambert. Ostatecznie weszło w skład Studiów filozoficznych cyklu Komedia ludzka.

Studia obyczajowe (Études de moeurs)

Księga pierwsza: Sceny z życia prywatnego (Scènes de la vie privée)

Dom pod Kotem z Rakietką (La maison du chat-qui-pelote), 1830 (Mame-Delaunay), 1839 (Charpentier), 1842 (Furne)

Bal w Sceaux (Le bal de Sceaux), 1830 (Mame et Delaunay-Vallée), 1842 (Furne)

Listy dwóch młodych mężatek (Mémoires de deux jeunes mariées), 1842 (Furne)

Sakiewka (La bourse), 1835 (Béchet), 1839 (Charpentier), 1842 (Furne)

Modesta Mignon (Modeste Mignon), 1844

Pierwsze kroki (Un début dans la vie)

Albert Savarus (Albert Savarus)

Wendeta (La vendetta)

Podwójna rodzina (Une double famille)

Zgoda w małżeństwie (La paix du ménage)

Pani Firmiani (Madame Firmiani)

Studium kobiety (Étude de femme)

Fałszywa kochanka (La fausse maîtresse)

Córka Ewy (Une fille d'Ève)

Zlecenie (Le message)

Granatka (La Grenadière)

Kobieta porzucona (La femme abandonnée)

Honoryna (Honorine)

Beatrix (Béatrix)

Gobseck (Gobseck)

Kobieta trzydziestoletnia (La femme de trente ans)

Ojciec Goriot (Le père Goriot)

Pułkownik Chabert (Le Colonel Chabert)

Msza ateusza (La messe de l'athée)

Kuratela (L'interdiction)

Kontrakt ślubny (Le contract de mariage)

Drugie studium kobiety (Autre étude de femme)

Księga druga: sceny z życia prowincji (Scènes de la vie de province)

Urszula Mirouët (Ursule Mirouët)

Eugenia Grandet (Eugénie Grandet)

Piotrusia (Pierrette)

Proboszcz z Tours (Le curé de Tours)

Kawalerskie gospodarstwo (La rabouilleuse)

Znakomity Gaudissart (L'illustre Gaudissart)

Muza z zaścianka (La muse du département)

Stara panna (La vieille fille)

Gabinet starożytności (Le cabinet des antiques)

Cykl Stracone złudzenia (Illusions perdues), który stanowią:

Dwaj poeci (Les deux poètes)

Wielki człowiek z prowincji w Paryżu (Un grand homme de province à Paris)

Cierpienia wynalazcy (Les Souffrances de l'inventeur)

Księga trzecia: Sceny z życia paryskiego (Scènes de la vie parisienne)

Cykl Historia trzynastu (Histoire des Treize), który stanowią:

1) Ferragus (Ferragus)

2) Księżna de Langeais (La Duchesse de Langeais)

3) Dziewczyna o złotych oczach (La fille aux yeux d'or)

Historia wielkości i upadku Cezara Birotteau (Histoire de la grandeur et de la décadence de César Birotteau, inne tytuły: César Birotteau, Grandeur et décadence de César Birotteau)

Bank Nucingena (La Maison Nucingen)

Cykl Blaski i nędze życia kurtyzany (Splendeurs et misères des courtisanes), który stanowią:

Jak kochają ladacznice (Comment aiment les filles)

Po czemu miłość wypada starcom (À combien l'amour revient aux vieillards)

Dokąd wiodą złe drogi (Où mènent les mauvais chemins)

Ostatnie wcielenie Vautrina (La Dernière Incarnation de Vautrin)

Sekrety księżnej de Cadignan (Les secrets de la princesse de Cadignan)

Facino Cane (Facino Cane)

Sarrazine (Sarrasine)

Piotr Grassou (Pierre Grassou)

Cykl Ubodzy krewni (Les parents pauvres), który stanowią:

Kuzynka Bietka (La cousine Bette)

Kuzyn Pons (Le cousin Pons)

Aferzysta (Un homme d'affaires, inny tytuł: Esquisse d'homme d'affaires d'après nature)

Król cyganerii (Un prince de la bohème)

Gaudissart II (Gaudissart II)

Urzędnicy (Les Employés ou La Femme supérieure)

Bezwiedni aktorzy (Les comédiens sans le savoir)

Małomieszczanie (Les petits bourgeois)

Krzywe zwierciadło historii współczesnej (L'envers de l'histoire contemporaine)

Księga czwarta: sceny z życia politycznego (Scènes de la vie politique)

Epizod z czasów terroru (Un épisode sous la terreur)

Tajemnicza sprawa (Une ténébreuse affaire)

Deputowany z Arcis (Le député d'Arcis)

Z. Marcas (Z. Marcas)

Księga piąta: Sceny z życia wojskowego (Scènes de la vie militaire)

Szuanie (Les chouans)

Namiętność na pustyni (Une passion dans le désert)

Księga szósta: Sceny z życia wiejskiego (Scènes de la vie de campagne)

Chłopi (Les paysans)

Lekarz wiejski (Le médecin de campagne)

Proboszcz wiejski (Le curé de village)

Lilia w dolinie (Le Lys dans la vallée)

Studia filozoficzne (Études philosophiques)

Jaszczur (La peau de chagrin)

Jezus Chrystus we Flandrii (Jésus-Christ en Flandre)

Melmoth pojednany (Melmoth réconcilié)

Nieznane arcydzieło (Le chef-d'oeuvre inconnu)

Gambara (Gambara)

Massimilla Doni (Massimilla Doni)

Poszukiwanie absolutu (La recherche de l'absolu)

Przeklęty syn (L'enfant maudit)

Żegnaj (Adieu)

Marany (Les Marana)

Rekrut (Le Réquisitionnaire)

El Verdugo (El Verdugo)

Dramat nad morzem (Un drame au bord de la mer)

Mistrz Korneliusz (Maître Cornélius)

Czerwona oberża (L'auberge rouge)

O Katarzynie Medycejskiej (Sur Catherine de Médicis)

Eliksir życia (L'élixir de longue vie)

Wygnańcy (Les proscrits)

Studia analityczne (Études analytiques)

Fizjologia małżeństwa (Physiologie du mariage)

Małe niedole życia małżeńskiego (inny tytuł: Małe niedole pożycia małżeńskiego) (Petites misères de la vie conjugale)

Inne, nie ujęte w podziale według przedmowy

Ludwik Lambert (Louis Lambert)

Serafita (Séraphîta)

Zapoznaj się również z:

Wygnańcy (oryg. fr. Les Proscrits) - powieść Honoriusza Balzaka z 1831, należąca do Studiów filozoficznych cyklu Komedia ludzka. Obok utworów Ludwik Lambert, Serafita i Jaszczur należy równocześnie do grupy tzw. dzieł mistycznych Balzaka.

Namiętność na pustyni (oryg.fr. La passion dans le désert) - opowiadanie Honoriusza Balzaka z cyklu Komedia ludzka, opublikowane po raz pierwszy w 1830 w czasopismie Revue de Paris. Stanowi część Scen z życia wojskowego.

Tadeusz Boy Żeleński - przetłumaczył większą część Komedii Ludzkiej

Polska Biblioteka Internetowa