Komisariat Rzeszy Ukraina - Polski Serwis Naukowy

Propagandowy plakat w języku ukraińskim: Hitler wyzwoliciel

Znaczek pocztowy RU z 1941

Komisariat Rzeszy Ukraina (niem. Reichskommissariat Ukraine) - niemiecka nazwa dla cywilnej administracji zachodnich terenów zdobytych przez III Rzeszę na ZSRR po 21 czerwca 1941, utworzona 1 września 1941, istniejąca do początków 1944, z siedzibą w Równem. Komisarzem Reichskommissariatu był Erich Koch.

Erich Koch (ur. 19 czerwca 1896 w Elberfeld, obecnie część Wuppertalu, Nadrenia, zm. 12 listopada 1986 w Barczewie), nazista, gauleiter i ostatni nadprezydent Prus Wschodnich w latach 1933–1945, jednocześnie od 1941 szef Zarządu Cywilnego Okręgu Białystok i komisarz Rzeszy dla Ukrainy.

III Rzesza Niemiecka (niem. Das Dritte Reich) – nieoficjalna nazwa państwa niemieckiego pod rządami NSDAP w latach 1933–1945 – oficjalnie państwo nosiło nazwę Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich), używano także nazwy Rzesza Wielkoniemiecka (Großdeutsches Reich).

Podział administracyjny ustalono w niemieckiej Kwaterze Głównej, na naradzie pod przewodnictwem Adolfa Hitlera, z udziałem Hermanna Göringa, Alfreda Rosenberga, Wilhelma Keitla, Hansa Lammersa i Martina Bormanna 16 lipca 1941..

Podział administracyjny Reichskommissariatu Ukraine w 1943

W miejsce obwodów i rejonów zorganizowano gebietkommissariaty. Obwody czernihowski, sumski, charkowski, doniecki i łuhański wydzielono w osobną strefę frontową, oddzieloną od RKU granicą, którą można było przekroczyć tylko ze specjalną przepustką.

Waldemar Magunia (ur. 8 grudnia 1902 w Königsbergu, zm. 16 lutego 1974 w Oldenburgu) – wysoki działacz NSDAP i SA, generalny komisarz okręgu kijowskiego Reichskommissariat Ukraine.

Luboml (ukr. Любомль) - miasto na Ukrainie i stolica rejonu w obwodzie wołyńskim. 10,4 tys. mieszkańców (szacunek na 2006). Luboml - należał zawsze do ziemi chełmskiej. W r. 1356 odzyskany został wraz z nią dla Polski, i nadany w dzierżawę lenną księciu bełzkiemu Jerzemu Narymuntowiczowi. Władysław Jagiełło w r. 1412, ufundował tu kościół pierwotnie gotycki, który był wielokrotnie przebudowywany i otrzymał w pocz. XIX w, barokowy wygląd. Obok kościoła barokowa dzwonnica z r. 1640. Za panowania Władysława Jagiełły w tym grodzie był zamek drewniany, po którym pozostały okrągłe wały obok rynku. Pod wałami są lochy i sklepione podziemia po pałacu, hr. Branickich, który uległ zniszczeniu, pozostały tylko oficyny z XVIII w. w których Rosjanie urządzili urzędy. Mieścił się tu magistrat i kasyno. Obok pałacu pozostał dawny park, zamieniony na miejski ogród. Obok pałacu i w rynku Braniccy w końcu XVIII w. urządzili osobliwe chodniki z końskich zębów na cementowym podłożu. Z czasem utworzono w tym mieście starostwo grodowe, które za Zygmunta III wcielono do dóbr stołowych królewskich. W r. 1659 sejm nadał je w dożywocie hetmanowi Kozaków Iwanowi Wyhowskiemu. Ostatnią starościną była w r. 1771; Antonina Rzewuska. W końcu XVIII w. nabyli dobra hr. Braniccy i założyli tu swą rezydencję z pałacem i parkiem. Uległa ona zniszczeniu, gdy w r. 1870 dobra przeszły na zaborczy rząd rosyjski.

W sumie Komisariat dzielił się na 6 komisariatów generalnych, 114 komisariatów rejonowych i 433 gminy.

Okręg generalny Dnjepropetrowsk

Generalnym komisarzem okręgu był Klaus Selzner.

Komisariaty:

Okręg generalny Kiew

Generalnym komisarzem okręgu był Waldemar Magunia.

Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

Alfred Rosenberg (ur. 12 stycznia 1893 w Rewlu (obecnie Tallinn), Estonia, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – zbrodniarz niemiecki, jeden z najbardziej wpływowych nazistów, twórca najważniejszych teorii rasistowskich narodowego socjalizmu oraz Minister Rzeszy do spraw Okupowanych Terytoriów Wschodnich. Był członkiem tajnego Towarzystwa Thule. Jest uważany za twórcę takich założeń ideologicznych NSDAP, jak skrajny antysemityzm, przekonanie o wyższości rasy aryjskiej, teoria Lebensraumu (przestrzeni życiowej dla narodu niemieckiego na obszarach wschodnich) czy dążenie do obalenia traktatu wersalskiego. Pierwszą żoną Rosenberga była rodowita Estonka Hilda Leesmann, a drugą Niemka Hedwig Kramer.

Komisariaty:

Okręg generalny Krim (Tauryda)

Generalnym komisarzem okręgu był Alfred Frauenfeld.

Dniestr (ukr. Дністер, rum. Nistru, w starożytności gr. Tyras lub Nester), rzeka płynąca przez Ukrainę i Mołdawię (a w praktyce będąc granicą mołdawsko-naddniestrzańską). Rzeka należy do zlewiska Morza Czarnego. Długość - 1352 km, powierzchnia zlewni - ok. 68 tys. km².

Chortyca (również Chortycia, ukr. Хо́ртиця) – największa wyspa na Dnieprze, znajdująca się naprzeciw nabrzeża miasta Zaporoże, poniżej DnieproGESu (największej elektrowni wodnej Ukrainy). Unikalny rejon przyrodniczy oraz historyczny, jeden z Siedmiu cudów Ukrainy.

Komisariaty:

Okręg generalny Nikolajew

Generalnym komisarzem okręgu był Ewald Oppermann.

Komisariaty:

Alexanderstadt [wcześniej: Bolschaja Alexandrowka]
Alexandria
Alexandrowka / Südlicher Bug
Bobrinez
Cherson
Dolinska
Gaiworon
Kirowograd
Nikolajew
Nowibug
Nowo Mirgorod
Perwomaisk
Wosnessensk
Otschakow

Okręg generalny Shitomir

Generalnym komisarzem okręgu był Kurt Klemm, a od 1942 Waldemar Magunia.

Nowomyrhorod (ukr. Новомиргород) - miasto na Ukrainie w obwodzie kirowogradzkim, siedziba władz rejonu nowomyrhorodzkiego, liczy 13 tys. mieszkańców (2006).

Hermann Wilhelm Göring (ur. 12 stycznia 1893 w Rosenheim, zm. 15 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki działacz nazistowski, jeden z twórców i głównych postaci hitlerowskiej III Rzeszy, as myśliwski z czasów pierwszej wojny światowej, w czasie II wojny światowej dowódca niemieckiego lotnictwa wojskowego (Luftwaffe), odpowiedzialny za zbrodnie wojenne.

Komisariaty:

Okręg generalny Wolhynien-Podolien

Generalnym komisarzem okręgu był Heinrich Schöne. Jego siedzibą został Brześć.

Aleksandria (ukr. Олександрія, Ołeksandrija) - miejscowość znajdująca się obecnie w składzie miasta Biała Cerkiew w obwodzie kijowskim na Ukrainie niegdyś ulokowana w centrum historycznych dóbr białocerkiewskich.

Wilhelm Bodewin Johann Gustav Keitel (ur. 22 września 1882, stracony 16 października 1946 w Norymberdze) – niemiecki feldmarszałek (od lipca 1940 roku) z czasów II wojny światowej.

Oprócz terenów Wołynia i Podola (obwód wołyński, rówieński, część żytomierskiego) do okręgu włączono tereny południowego Polesia (południowe części obwodów brzeskiego i pińskiego) granica przebiegała około 20 km na północ od Prypeci. Dzielił się na 25 terenów powiatowych, z czego 8 przed wojną należało całkowicie lub częściowo do ZSRR, a pozostałe do Państwa Polskiego.

Prypeć (ukr. Припять, białorus. Прыпяць) – rzeka na Ukrainie i Białorusi, prawy dopływ Dniepru, o długości 775 km i powierzchni dorzecza 121 000 km². W górnym i środkowym biegu rzeka przepływa przez Polesie. Uchodzi do Zbiornika Kijowskiego. Dopływami Prypeci są: Turia, Stochód, Styr, Horyń, Stwiga, Uborć, Sławeczna, Sołoń, Uż (prawe). Główne miasta położone nad Prypecią to: Pińsk, Mozyrz, Czarnobyl.

Nowy Boh (ukr. Новий Буг) - miasto na Ukrainie w obwodzie mikołajowskim, siedziba władz rejonu nowobożańskiego, liczy 16 tys. mieszkańców (2006). Ośrodek przemysłu spożywczego.

Komisariaty:

Inne tereny

Część dawnego terytorium sowieckiego, znajdująca się pomiędzy rzekami Boh i Dniestr, należąca również do Reichskommissariat Ukraine, została przekazana Rumunii jako tzw. "Transnistria" i była zarządzana z Odessy przez rumuńskiego gubernatora - dr Gheorghe Alexeanu.

Chabno (ukr. Хабне; ros. Хабно, Хабне, Хабное) - osiedle typu miejskiego na Ukrainie w województwie kijowskim nad rzeką Uż; w czasach sowieckich od 1934 przemianowane na Kaganowicze (ukr. Кагановичи; ros. Кагановичи), a od 1957 na Poleskoje (ukr. Поліське; ros. Полесское).

Dołyńska (ukr. Долинська) - miasto na Ukrainie w obwodzie kirowohradzkim, siedziba władz rejonu dołyńskiego, liczy 18 tys. mieszkańców (2006).

Przypisy

Przy czym władze nazistowskie zrezygnowały z planu utworzenia zależnego państwa ukraińskiego Por. Grzegorz Mazur, Jerzy Skwara, Jerzy Węgierski - "Kronika 2350 dni wojny i okupacji Lwowa", s. 214
G. Motyka - "Ukraińska partyzantka ...", s. 192