Kompleks przemysłowy kopalni i koksowni Zollverein

Kompleks przemysłowy kopalni i koksowni Zollverein w Essen (niem. Zeche und Kokerei Zollverein) – dawny kompleks przemysłowy na północy Essen w zachodnich Niemczech, obejmujący kopalnię węgla kamiennego (niem. Zeche Zollverein) i koksownię (niem. Kokerei Zollverein). Nazwa kompleksu pochodzi od Niemieckiego Związku Celnego (Deutscher Zollverein), dziewiętnastowiecznej organizacji gospodarczej, której działalność przyczyniła się do zjednoczenia Niemiec.

Lista Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości - lista obiektów objętych szczególną ochroną międzynarodowej organizacji UNESCO, filii ONZ, ze względu na ich unikatową wartość kulturową bądź przyrodniczą dla ludzkości. Lista obejmuje (w czerwcu 2009) 890 obiektów w 148 krajach, w tym 689 obiektów dziedzictwa kulturowego (K), 176 przyrodniczego (P) i 25 mieszanych (K, P). W sprawie wpisania danego obiektu na listę decyduje Komitet Światowego Dziedzictwa w trakcie corocznej sesji, począwszy od 1977 roku. Nominacje zgłaszane są przez poszczególne kraje.
Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.

Pierwszy szyb wydobywczy na terenie Zollverein stanął w 1847 – wydobycie rozpoczęto w 1851 i kontynuowano nieprzerwanie do 1986. Węgiel w dużej mierze wykorzystywany był na miejscu do produkcji koksu, najpierw w wielu mniejszych koksowniach bezpośrednio w sąsiedztwie szybów wydobywczych, a następnie w koksowni centralnej. Od lat 50. XX w. kompleks uważany był za największy tego rodzaju w Europie. Wskutek narastających problemów ekonomicznych kopalnię zamknięto w 1986 a koksownię w 1993.

Smoła, smoła surowa – jeden z produktów odgazowania węgla, łupków bitumicznych lub drewna, rzadko torfu. Składa się głównie z mieszaniny wielu rodzajów węglowodorów oraz innych związków organicznych, zawierających tlen, azot i siarkę, ponadto niektóre rodzaje smoły mogą zawierać pewną ilość grafitu i fulerenów.
Tokio ?/i (jap. 東京都, Tōkyō-to?) – stolica Japonii położona nad Oceanem Spokojnym (Zatoka Tokijska) na Honsiu – największej z Wysp Japońskich. Główny ośrodek największego zespołu miejskiego świata (metropolis Greater Tokyo Area), który, wraz z Jokohamą, Kawasaki, Saitamą i innymi miastami nad zatoką, skupia 32-43 mln mieszkańców.

Kompleks – po zamknięciu objęty ochroną konserwatorską – tworzy unikatowe świadectwo historii techniki i architektury przemysłowej XX w. – stanowi jedną z głównych atrakcji Europejskiego Szlaku Dziedzictwa Przemysłowego (ang. European Industry Heritage Route, ERIH) – leży na szlaku tematycznym "Górnictwo: Skarby ziemi" i na regionalnym Szlaku Zagłębia Ruhry.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Niemiecki Związek Celny (niem. Deutscher Zollverein) utworzony 1 stycznia 1834 r. związek zrzeszający w unii celnej 18 państw niemieckich pod przewodnictwem pruskim. Ujednolicono systemy praw handlowych, wekslowych oraz systemy monetarne krajów członkowskich, aczkolwiek nie wprowadzono jednolitej waluty. Był to kolejny krok do zjednoczenia Niemiec i przejęcia roli hegemona w Rzeszy przez Prusy, których gospodarka "stopiona" z innymi gospodarkami regionu zaczęła się stawać jednym z fundamentów potęgi przyszłej II Rzeszy. W 1842 r. poszerzono liczbę członków do 24, następnie związek poddano reorganizacji w 1867 (utworzenie Związkowej Rady Celnej i Parlamentu Celnego mających ograniczone kompetencje) oraz przyjęto państwa południowoniemieckie. W 1888r . dołączyły do niego wolne miasta Brema oraz Hamburg.

W 2001 kompleks Zollverein został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Historia

1847–1890

Założycielem kompleksu przemysłowego Zollverein był niemiecki przemysłowiec z Duisburga Franz Haniel (1779–1868), poszukujący złóż węgla koksowniczego do produkcji stali. Strategia Haniela rozwoju nowoczesnego przemysłu stalowego zakładała połączenie produkcji stali z wydobyciem surowców (węgla i rudy żelaza), produkcją niezbędnych maszyn, zapewnieniem odpowiednich rozwiązań logistycznych i kanałów handlowych.

Bariery handlowe – ogólne określenie opisujące wszelkiego rodzaju działania lub regulacje rządowe ograniczające swobodę handlu międzynarodowego. Mogą występować w wielu formach, wliczając w to:
Unia celna – porozumienie handlowe w ramach którego kraje członkowskie znoszą . W dłuższym okresie można zaobserwować zmianę skali produkcji, związaną z powiększeniem się rynku. Są to tak zwany korzyści ze skali produkcji. Innym skutkiem jest wzrost konkurencji, który wymaga wzrostu efektywności gospodarowania przedsiębiorstw. W nowo zaistniałej sytuacji przedsiębiorstwa muszą podejmować odpowiednie kroki, aby stać się konkurencyjnymi w porównaniu z zagranicznymi firmami.

Przy okazji prac wiertniczych w 1845 w okolicach Katernberga na północ od Essen odkryto zasobne pokłady węgla, które nazwano Zollverein na cześć Deutscher Zollverein (pol. Niemieckiego Związku Celnego) – założonej w 1834 unii celnej zrzeszającej państwa niemieckie pod przewodnictwem Prus. W okresie industrializacji Niemiec, Niemiecki Związek Celny, znoszący bariery celne w handlu pomiędzy państwami członkowskimi, stał się symbolem postępu gospodarczego.

Nadrenia Północna-Westfalia (niem. Nordrhein-Westfalen, NRW) – kraj związkowy (Land) Republiki Federalnej Niemiec w zachodniej części kraju. Stolicą jest Düsseldorf.
Koksownia - to zakład przemysłowy, działający w branży energetycznej, produkujący w piecach koksowniczych koks oraz produkty uboczne destylacji węgla takie jak gaz koksowniczy, smoła czy benzol.

W 1847 Haniel uzyskał od władz pruskich pozwolenie na wykonanie jednego odwiertu – węgiel znaleziono na głębokości 114 m. Pokłady węgla gazowego i antracytowego, odpowiednie dla koksownictwa, znajdowały się na głębokości 200-800 metrów. Haniel niezwłocznie założył spółkę górniczą Zeche Zollverein a udziały w firmie zostały rozdzielone pomiędzy członków jego rodziny. Kopalnię usytuowano w pobliżu linii kolejowej łączącej Kolonię z Minden a w 1847 przez teren kopalni przeprowadzono linię kolejową łączącą Oberhausen z Hamm, co zapewniło spółce dogodne warunki transportowe.

ThyssenKrupp AG (AG - Aktiengesselschaft, niem. spółka akcyjna) (ISIN: DE0007500001) jest potężnym niemieckim koncernem, zatrudniającym około 192.000 pracowników. Korporacja składa się z 670 osobnych firm rozsianych po całym świecie. ThyssenKrupp jest jednym z największych na świecie producentów stali. Działa na świecie w trzech branżach biznesowych: produkcji stali, dóbr kapitałowych i w usługach. Wydział zajmujący się produkcją stali koncentruje się głównie na stali węglowej oraz stali nierdzewnej, podczas gdy sektor dóbr kapitałowych składa się z trzech segmentów: produkcji dźwigów, sektora motoryzacyjnego (części, zamienniki, moduły) oraz wydziału technologii (obrabiarki, łożyska wielkośrednicowe, drzwi przemysłowe). Sektor usługowy zajmuje się dostarczaniem materiałów zamawianych na wymiar, uslugami środowiskowymi, inżynierią mechaniczną oraz zakładaniem rusztowań). Spółka powstała dzięki połączeniu firm Thyssen oraz Krupp w roku 1999. Została zarejestrowana w Essen oraz Duisburgu (oba miasta leżą na terenie Niemiec). Według danych z roku 2005 23,58% udziałów w spółce należy do fundacji Alfried Krupp von Bohlen und Halbach.
Górnictwo (kopalnictwo) – dziedzina przemysłu obejmująca ogół działalności zmierzającej do wydobycia kopaliny i jej przygotowania w procesie wzbogacania (obniżania zawartości zanieczyszczeń) do zastosowania w różnych dziedzinach przemysłu (wydobywanie surowców mineralnych lub organicznych, np. torfu, w kopalniach) bądź bezpośredniego wykorzystania w życiu codziennym. W Polsce górnictwo jest najlepiej rozwinięte na Śląsku.

Budowa szybu nr 1 ruszyła 18 lutego 1847 pod kierownictwem Josepha Oertgena ok. 500 metrów na południe od wsi Katernberg, na terenie zwanym Bullmannsaue (pol.: "Błonia Bullmanna"). Szyb miał głębokość 130 m. Wydobycie rozpoczęto w 1851 na głębokości ok. 120 m. Zakład zatrudniał 256 członków załogi i wydobywał ok. 13 tysięcy ton węgla rocznie. Równocześnie zbudowano szyb nr 2, gdzie wydobycie ruszyło w 1852. Z początku nad szybami postawiono dwie identyczne basztowe wieże wyciągowe typu Malakow ze wspólną maszynownią. W 1853 wydobycie wyniosło ok. 100 tysięcy ton rocznie. Urobek transportowano wewnętrzną linią kolejową do linii łączącej Kolonię z Minden.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.
Internationale Bauausstellung (IBA, Interbau) w Berlinie - międzynarodowa stała wystawa budowlana zainicjowana w 1977, mająca na celu przebudowę starej i zapewnienie nowej substancji mieszkaniowej jaki i przebudowę zdegradowanych obszarów Berlina.

Od 1857 obok zespołu szybów 1/2 postawiono kilka pieców mielerzowych, które stanowiły pierwszą koksownię. W 1866 koksownia została zmodernizowana – uruchomiono 30 pieców komorowych w systemie Smet a w 1869 kolejne 60. W 1867 wydobycie węgla osiągnęło 200 tysięcy ton rocznie a produkcja koksu w 1871 ponad 16 tysięcy ton.

Kraj związkowy (t. "land"; niem. das Land - "ziemia", "kraj", "kraina" lub das Bundesland - "kraj związkowy") - nazwa części składowej federacji w Niemczech i Austrii.
Stal – stop żelaza z węglem plastycznie obrobiony i obrabialny cieplnie o zawartości węgla nieprzekraczającej 2,06%, co odpowiada granicznej rozpuszczalności węgla w żelazie (dla stali stopowych zawartość węgla może być dużo wyższa). Węgiel w stali najczęściej występuje w postaci perlitu płytkowego. Niekiedy jednak, szczególnie przy większych zawartościach węgla cementyt, występuje w postaci kulkowej w otoczeniu ziaren ferrytu.

W 1880 rozpoczęto budowę drugiego kompleksu wydobywczego na południowy wschód od Katernberga, ok. 1200 m od zakładu wydobywczego 1/2. Szyb nr 3 został uruchomiony w 1882, a wkrótce powstały kolejne szyby nr 7 i nr 10. W 1882 wydobywano 500 tysięcy ton węgla i produkowano 27 tysięcy ton koksu rocznie. W 1890 wydobycie węgla przekroczyło 1 milion ton węgla rocznie. Transport węgla i koksu ułatwiło przedłużenie wewnętrznej linii kolejowej na odcinku pomiędzy szybem nr 3 a zakładem 1/2.

Modernizm - ogólne określenie prądów w architekturze światowej rozwijających się w latach ok. 1918-1975, zakładających całkowite odejście nie tylko od stylów historycznych, ale również od wszelkiej stylizacji. Architektura modernistyczna opierała się w założeniu na nowej metodzie twórczej, wywodzącej formę, funkcję i konstrukcję budynku niemal wyłącznie z istniejących uwarunkowań materialnych.
Kopalnia węgla kamiennego (KWK) – rodzaj kopalni, w której wydobywa się węgiel kamienny z pokładów położonych pod ziemią metodą odkrywkową lub głębinową.

1890–1918

Dobra koniunktura gospodarcza przyczyniła się do szybkiego rozwoju przedsiębiorstwa na początku XX w. W latach 1891–1896 wybudowano kolejny podwójny kompleks wydobywczy na granicy Katernberga z Heßler – o nazwie Zollverein 4/5 (1893), przy którym uruchomiono również koksownię z 60 kotłami firmy Brunck (1896). W 1891 pociągnięto kolejną nitkę wewnętrznej linii kolejowej, zapewniając połączenie z linią przedsiębiorstwa kolejowego Bergisch-Märkische Eisenbahn-Gesellschaft. W 1897 otwarto również nowy szyb wydobywczy nr 6 w Stoppenbergu. Kolejno powstawały:

Górniczy wyciąg szybowy - dźwignica stosowana w górnictwie głębinowym do transportu urobku, osób i materiałów w szybie górniczym, najczęściej pionowym.
Wojna krymska (1853-1856) – wojna między Imperium Rosyjskim a imperium osmańskim i jego sprzymierzeńcami (Wielką Brytanią, Francją i Sardynią). Była pierwszym w historii konfliktem zbrojnym, którego przebieg relacjonowano na bieżąco i który uwieczniono na fotografiach.

1897–1899: Szyb nr 7 obok Szybu nr 3 (Zakład 3/7)

1897–1900: Szyb nr 8 obok Zakładu 1/2 (Zakład 1/2/8)

1903–1905: Szyb nr 9 obok Szybu nr 6 (Zakład 6/9)

Wkrótce zmodernizowano też zakład 1/2, gdzie szyb nr 1 otrzymał niemiecki wyciąg szybowy, który zastąpił wieżę typu Malakow. Od 1900 wydobycie węgla przekroczyło 1,7 mln ton rocznie. Modernizacji poddano również koksownię – w 1901–1902 wygaszono 30 pieców z 1868, które zastąpiono nowymi. W 1905 30 pieców zastąpiono 60 kotłami z firmy Dr. Otto, które wykorzystywano do 1919. W 1908 uruchomiono 60 kotłów firmy Koppers, które pracowały do 1928. W 1914 uruchomiono kolejne 60 kotłów Koppers, które wykorzystywano do 1930. W 1917 rozpoczęto budowę nowej koksowni z 54 kotłami Koppers, która rozpoczęła pracę w 1927 – zamknięto ją jednak w 1932 z powodu kryzysu ekonomicznego.

Sześcian (właściwie sześcian foremny, inaczej heksaedr) to wielościan foremny o sześciu bokach w kształcie identycznych kwadratów. Posiada dwanaście krawędzi i osiem wierzchołków. Ścinając w pewny sposób wierzchołki sześcianu otrzymujemy wielościan półforemny o nazwie sześcian ścięty.
I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

W 1909 zakład 3/7 otrzymał nowy wyciąg szybowy. W 1914 wybudowano szyb nr 10 wraz z koksownią wyposażoną w 120 kotłów firmy Still, działającą do 1930. W 1912 koksownia zakładu 4/5 została zmodernizowana przez firmę Koppers. W 1914 Szyb nr 9 zakładu 6/9 otrzymał nowy zjazdowo-materiałowy wyciąg szybowy.

W czasie I wojny światowej wydobycie węgla osiągnęło 2,5 mln ton. W 1914 na terenie Zollverein działało 250 pieców koksowniczych. Produkcja koksu przekroczyła 500 tys. ton rocznie w 1918.

Pojęcia Chiny używa się w odniesieniu do krainy historycznej, obejmując wówczas całokształt chińskiej historii i kultury (zobacz: historia Chin), lub w węższym znaczeniu, w odniesieniu do Chińskiej Republiki Ludowej.
Industrializacja, inaczej uprzemysłowienie, jest to proces przekształcania się społeczeństw tradycyjnych w przemysłowe dzięki wprowadzeniu gospodarki opartej na mechanizacji produkcji, kierowanej planowo przy użyciu określonych metod zarządzania, charakteryzujący się zwiększaniem się odsetka osób zatrudnionych w przemyśle, standaryzacją czasu pracy, wyraźnym podziałem pracy i wzrostem heterogeniczności społeczeństwa. Procesowi temu towarzyszy przyspieszona urbanizacja, zwiększaniem się liczby grup wtórnych w stosunku do grup pierwotnych, zmniejszaniem się roli grup wspólnotowych.

1918–1932

W 1920 zięć Heniela, Werner Carp, zarządzający firmą rodzinną, przyłączył kompleks Zollverein do firmy Phönix AG, specjalizującej się w górnictwie i hutnictwie – uzyskując dla rodziny Heniel udziały w spółce Phönix AG. W 1921 rodzina Heniel i Carp posiadali prawie 10% akcji Phönix AG, a w 1925 Carp zwiększył ich udziały do prawie 20% i stanął jako przewodniczący na czele rady nadzorczej spółki. Wskutek kryzysu ekonomicznego, w 1926 koncern Phönix AG (AG für Bergbau und Hüttenbetrieb Phönix; Vereignigte Stahlwerke van der Zypen und Wissener Eisenhütten AG, van der Zypen) wraz z innymi potentatami w branży metalowej i wydobywczej: Thyssen (August Thyssen-Hütte Gewerkschaft, ATH), Rheinische Stahlwerke, Rheinstahl i koncernem Rheinelbe (Deutsch-Luxemburgische Bergwerks- und Hütten AG, Deutsch-Lux; Gelsenkirchener Bergwerks AG, GBAG; AG Bochumer Verein für Bergbau und Gussstahlfabrikation, Bochumer Verein) utworzyła na wzór United States Steel Corporation grupę Vereinigte Stahlwerke AD. Dla wszystkich kopalni Vereinigte Stahlwerke AD, które znajdowały się w okolicach Gelsenkirchen, koncern zaplanował jedną wspólną koksownię – Nordstern w Gelsenkirchen. Wskutek tego koksownie Zollverein zostały zamknięte, pracowała jedynie koksownia zakładu wydobywczego 1/2. Kopalnie Zollverein zapewniały ok. 50% węgla przerabianego we wspólnej koksowni. Ponadto rozbudowano zakład 4/5, który w 1927 otrzymał nowy szyb wydobywczy Nr. 11.

Kwas siarkowy(VI) (zwycz. kwas siarkowy), H2SO4 - nieorganiczny związek chemiczny, jeden z najmocniejszych kwasów - wszystkie układy o mocy większej od kwasu siarkowego 100% nazywa się superkwasami. Bywa zwany krwią przemysłu chemicznego, ze względu na to, że używa się go w bardzo wielu kluczowych syntezach. Sole kwasu siarkowego(VI) to siarczany(VI).
Węgiel kamienny – skała osadowa pochodzenia roślinnego, zawierająca 75-97% pierwiastka węgla, powstała głównie w karbonie (era paleozoiczna) ze szczątków roślinnych, które bez dostępu tlenu uległy uwęgleniu. Ma czarną barwę, matowy połysk, czarną rysę.

Szyb nr 12

W 1928 firma Gelsenkirchener Bergwerks AG, GBAG podjęła decyzję o budowie nowego szybu głównego. Modernistyczny projekt zakładu opracowany przez Fritza Schuppa (1896–1974) i Martina Kremmera (1894–1945) stał się wzorcem dla funkcjonalnej architektury przemysłowej w Niemczech Zachodnich. Kompleks przemysłowy kopalni uchodził w ocenie koncernu Vereinigte Stahlwerke AD za przykład nie tylko "najpiękniejszego kompleksu w Zagłębiu Ruhry, lecz najnowocześniejszego w Niemczech, a nawet w Europie i na całym świecie" (niem. die schönste Zeche Ruhrgebiets, sondern auch die modernste Deutschlands, ja Europas bzw. der ganzen Welt). Atrakcyjna architektura przemysłowa kompleksu uważana była za rodzaj reklamy. Zabudowania przemysłowe o prostych, sześciennych formach rozmieszczono wzdłuż dwóch osi głównych przecinających się pod kątem prostym. Centralny punkt założenia tworzy wyciąg szybowy przed którym znajduje się swoisty cour d'honneur (reprezentacyjny dziedziniec). Gmachy hali i maszynowni powstały na bazie konstrukcji z kratownicy stalowej z fasadami z czerwonej cegły.

RAG Aktiengesellschaft (dawniej – Ruhrkohle AG) jest największą niemiecką korporacją w dziedzinie wydobycia węgla. Jej siedziba mieści się w Herne nad Zagłębiu Ruhry. Firma powstała 27 listopada 1968 roku, z połączenia kilku różnych firm wydobywczych.
Koks – paliwo uzyskiwane poprzez przemysłowe wygrzewanie węgla kamiennego w temperaturze 600-1200 °C w specjalnie w tym celu skonstruowanym piecu koksowniczym za pomocą gazów spalinowych (przy ograniczonym dostępie tlenu). Jest to paliwo o wyższej kaloryczności od zwykłego węgla kopalnego, gdyż zawiera co najmniej 90-95% czystego pierwiastka węgla, zaś specjalne gatunki węgla przy odpowiedniej technologii mogą dawać nawet czystość rzędu 98%. W procesie koksowania z surowego węgla usuwane są gazy, ciecze, substancje łatwotopliwe (np. siarka), oraz inne substancje (głównie organiczne) ulegające rozkładowi w tych temperaturach.

Nowy szyb nr 12 – o największej wówczas na świecie zdolności wydobywczej 12 tysięcy ton dziennie (szyby w Zagłębiu Ruhry wydobywały wówczas średnio ok. 2900 tysięcy ton dziennie) – przejął w 1932 wydobycie dotychczasowych czterech zakładów o 11 szybach, które zaczęły pełnić funkcje zaopatrzeniowe. Pozwoliło to na racjonalizację wydobycia. Szyb nr 12 był prawie w pełni zautomatyzowany, co pozwoliło na redukcję liczby zatrudnienia z 1000 do 500. W 1937 szyb nr 12 otrzymał imię byłego dyrektora generalnego Gelsenkirchener Bergwerks AG Alberta Vöglera – Szyb Albert, od 1941 Szyb Albert Vögler.

Siarczan amonu (NH4)2SO4 -związek chemiczny tworzący bezbarwne kryształy o temperaturze rozkładu 513°C (786K) (wydziela amoniak). Siarczan amonu rozpuszcza się w wodzie.
Essen jest miastem na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w landzie Nadrenia Północna-Westfalia. Pełni funkcję portu nad rzeką Ruhra i nad Kanałem Ren–Herne. Essen jest szóstym co do ludności miastem w Niemczech. Siedziba biskupstwa rzymskokatolickiego założonego w 1958 r. Od roku 1972 miasto uniwersyteckie. Na rok 2010 Essen otrzyma status Europejskiego Miasta Kultury.

1932–1968

Widok z szybu nr 12 na zakład 1/2/8

Centralna koksownia Zollverein

W 1934, wskutek zmian własnościowych kopalnia Zeche Zollverein przeszła do Gelsenkirchener Bergwerks AG (GBAG), późniejszej Grupy Gelsenkirchen. Nowy szyb pozwolił na zwiększenie wydobycia, które w 1937 wyniosło 3,6 milionów ton. W owym czasie kompleks zatrudniał nieco ponad 6800 pracowników. W 1936 koksownia zakładu 1/2/8 została ponownie uruchomiona, produkując rocznie 200 tysięcy ton koksu. W 1937 starą konstrukcję nad szybem nr 6 zastąpiono nową dwupiętrową.

Benzen – organiczny związek chemiczny z grupy arenów. Jest to najprostszy karbocykliczny, obojętny węglowodór aromatyczny. Jego nieorganicznym analogiem jest borazyna.
Ochrona zabytków w rozumieniu przyjętym w obowiązującej obecnie w Polsce Ustawie o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z 23 lipca 2003 r. oznacza działania organów administracji publicznych podejmowane w celu:

Okres II wojny światowej kompleks przetrwał bez większych zniszczeń. W 1953 wydobycie osiągnęło 2,4 milionów ton rocznie, plasując kompleks w czołówce zachodnioniemieckich kopalń węgla kamiennego. Po przekształceniu GBAG w Rheinelbe Bergbau AG, zakłady poddano modernizacji i racjonalizacji. W 1953 zamknięto a następnie zburzono koksownię zakładu 1/2. W 1958 wyciąg szybowy nad szybem nr 1 został zastąpiony przez nową konstrukcję. W okresie od 1960 do 1964 przebudowano zakład 1/2/8 według projektu Fritza Schuppa. W 1964 szyb nr 2 otrzymał wieżę wyciągową z sąsiedniego, zamykano kompleksu Friedlicher Nachbar.

Kolonia (niem. Köln posłuchaj ?/i do 1919 Cöln, łac. za Rzymian najpierw: oppidum ubiorum, potem CCAA, Colonia Claudia Ara Agrippinensium, w średniowieczu: Coellen, w dialekcie kolońskim Kölle) – czwarte co do wielkości miasto niemieckie i największe w Nadrenii Północnej-Westfalii, stolica Rejencji Kolonia. Jedno z najważniejszych historycznych ośrodków kultu religijnego w Europie. Leży na zachodzie Niemiec nad rzeką Ren. Wizytówką miasta i historyczną dominantą jest gotycka katedra (Kölner Dom), siedziba arcybiskupstwa kolońskiego. Uniwersytet w Kolonii (Universität zu Köln) jest jedną z najstarszych wszechnic w Niemczech, w którym kształci się ok. 44 tys. studentów. Kolonia jest najważniejszym gospodarczym, kulturalnym i historycznym miastem Nadrenii. Położona jest na wysokości od 38 do 118 m n.p.m.
Oberhausen to miasto na prawach powiatu położone w zachodniej części Niemiec w Zagłębiu Ruhry (niem. Ruhrgebiet) w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia.

W 1961 postawiono nową centralną koksownię z 192 piecami w systemie Still, którą w 1972–1974 rozbudowano do 304 pieców. W plany architektoniczne zaangażowany był ponownie Fritz Schupp. Początkowo zdolność produkcyjna osiągnęła 5 tysięcy ton koksu dziennie, a po rozbudowie 8600 ton. Ponadto produkowano m.in. smołę (360 ton dziennie), kwas siarkowy(VI) (60 ton dziennie), benzen (55 ton dziennie), siarczan(VI) amonu i gaz (3,5 milionów metrów sześciennych dziennie).

Popyt (ang. demand) – funkcja przedstawiająca kształtowanie się relacji pomiędzy ceną dobra (towary i usługi), a ilością (liczbą sztuk) jaką konsumenci chcą i mogą nabyć w określonym czasie, przy założeniu niezmienności innych elementów charakteryzujących sytuację rynkową (ceteris paribus). Wykresem tej funkcji jest tzw. krzywa popytu. Należy zwrócić uwagę na różnicę pomiędzy "popytem", a "wielkością popytu". Popyt to cała funkcja, natomiast wielkość popytu to ilość dobra, jaką konsumenci chcą nabyć przy danej cenie. "Wielkość popytu przy cenie p" jest więc konkretnym elementem funkcji, któremu na krzywej popytu odpowiada jeden punkt.
SANAA (Sejima and Nishizawa and Associates) to biuro architektoniczne zlokalizowane w Tokio. Zostało założone w 1995 przez Kazuyo Sejima i Ryue Nishizawa. W 2010 Sejima i Nishizawa zostali uhonorowani Nagrodą Pritzkera, najważniejszego odznaczenia w architekturze.

W latach 1962–1964 zdemontowano konstrukcje zewnętrzne wielu szybów. Szyb nr 4 został wyłączony z wydobycia w 1962. Jego konstrukcja zewnętrzna została przekazana kopalni Holland w dzielnicy Bochum Wattenscheid do rozbudowy nowego centralnego szybu wydobywczego. Rozebrano również konstrukcje szybów nr 3 i nr 7. W 1967 zamknięto zakład 4/11. W 1969 kompleks przemysłowy kopalni i koksowni Zollverein przeszedł w ręce Bergbau AG Essen firmy Ruhrkohle AG.

Fasada – główna, efektowna elewacja budynku, o szczególnie dużej dekoracyjności, często nawet monumentalna, spełniająca funkcje reprezentacyjne wobec całego gmachu, a przez to wyróżniająca się spośród pozostałych elewacji. Zazwyczaj jest to elewacja przednia, jednak w budynkach narożnych mogą istnieć dwie fasady, a w wolno stojących nawet trzy lub wszystkie.
Europejski Szlak Dziedzictwa Przemysłowego (ang. European Route of Industrial Heritage (ERIH)) – sieć łącząca ponad 850 europejskich obiektów dziedzictwa przemysłowego takich jak krajobrazy post-industrialne, nieczynne kompleksy przemysłowe czy pojedyncze zakłady.

1968–1986

Po przejęciu kopalni w 1968 kontynuowano mechanizację i racjonalizację kompleksu. Wydobycie Zollverein osiągnęło wówczas prawie 3 miliony ton rocznie. W 1974 Zollverein połączono z sąsiednim kompleksem Holland. Szyb Holland 3/4/6 zamknięto i wraz z innymi szybami kompleksu Bonifacius użytkowano jako szyb wentylacyjny i szyb zjazdowy. W 1979 zamknięto zakład 6/9.

Język niemiecki – język z grupy zachodniej rodziny języków germańskich. W rzeczywistości stanowi on grupę kilku języków zachodniogermańskich, które często są określane jako języki niemieckie; standardowy język niemiecki (Standard Hochdeutsch) oparty jest na Biblii Marcina Lutra, która z kolei opiera się na języku mówionym w Górnej Saksonii i Turyngii.
Urobek - materiał skalny wybrany w przodku górniczym lub w ścianie kopalni odkrywkowej i wydobyty z kopalni. Obejmuje zarówno kopalinę, jak i skałę płonną.

Od 1980 rozpoczęto wydobycie ostatnich zasobów węgla bitumicznego w Flöz Sonnenschein, co przesunęło wydobycie na północ. Południowe i wschodnie szyby stopniowo zamykano. W 1983 zakończono wydobycie z pola Holland i zawiązano związek wydobywczy z sąsiadującym kompleksem Nordstern. Wydobycie połączonych kopalń Nordstern-Zollverein osiągnęło 3,2 miliony ton rocznie, jednak zasoby węgla zaczęły się wyczerpywać.

Hamm (łac. Hammona) to miasto na prawach powiatu w zachodniej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia w rejencji Arnsberg w Zagłębiu Ruhry, port nad rzeką Lippe i kanałem Datteln-Hamm-Kanal. Miasto znajduje się między autostradą A1 i autostradą A2. Dnia 1 stycznia 1975 r. do miasta dołączono okoliczne gminy. W związku z tym liczba mieszkańców przekroczyła 100.000. Dziś miasto ma około 180.849 mieszkańców.
Rem Koolhaas (ur. 17 listopada 1944 w Rotterdamie) – holenderski architekt i publicysta, laureat Nagrody Pritzkera z 2000 r. i Nagrody Miesa van der Rohe z 2005

23 grudnia 1986 zamknięto wszystkie szyby kopalni Zollverein. Podczas 140 lat działalności w kopalni Zollverein wydobyto łącznie ponad 200 milionów ton węgla. Teren byłej kopalni odkupił rząd kraju związkowego Nadrenii Północnej-Westfalii – Stowarzyszenie na Rzecz Rozwoju Kraju Nadrenii Północnej-Westfalii (niem. Landesentwicklungsgesellschaft Nordrhein-Westfalen, LEG) – z zamiarem objęcia go ochroną konserwatorską.

Minden - miasto powiatowe w środkowej części Niemiec, w kraju związkowym Nadrenia Północna-Westfalia, w rejencji Detmold, siedziba powiatu Minden-Lübbecke, port przy skrzyżowaniu Wezery z Kanałem Śródlądowym. Liczy 82 114 mieszkańców (2010).
Europejska Stolica Kultury – europejskie miasto wybrane przez Unię Europejską, które w ciągu jednego roku może zaprezentować życie kulturalne miasta, całego regionu i państwa.

Wskutek kryzysu przemysłu stalowego i niskiego popytu na koks, centralna koksownia Zollverein została zamknięta w 1993. Następnie planowano sprzedaż koksowni inwestorowi chińskiemu, a po nieudanych negocjacjach zamierzano ją zburzyć. Koksownię uratowano przed wyburzeniem dzięki programowi Internationale Bauausstellung IBA Emscher Park, kiedy to przebudowano jeden z gmachów kompleksu na budynek wystawienniczy. W 1998 koksownię przejęła Fundacja Ochrony Pomników Przemysłu i Kultury Historycznej (niem. Stiftung Industriedenkmalpflege und Geschichtskultur).

Logistyka jest terminem opisującym proces planowania, realizowania i kontrolowania sprawnego i efektywnego ekonomicznie przepływu surowców, materiałów, wyrobów gotowych oraz odpowiedniej informacji z punktu pochodzenia do punktu konsumpcji w celu zaspokojenia wymagań klienta. Działania logistyczne mogą obejmować (choć nie muszą się do nich ograniczać): obsługę klienta, prognozowanie popytu, przepływ informacji, kontrolę zapasów, czynności manipulacyjne, realizowanie zamówień, czynności reparacyjne i zaopatrywanie w części, lokalizację zakładów produkcyjnych i składów, procesy zaopatrzeniowe, pakowanie, obsługę zwrotów, gospodarowanie odpadami, transport i składowanie.

Ochrona konserwatorska i rewitalizacja

Żółty balon nad szybem Zollverein podczas otwarcia Ruhr2010

W 1986 kopalnia Zollverein została wpisana na listę zabytków. W 1989 teren Zollverein stał się jedną z lokalizacji IBA Emscher Park, która razem z miastem Essen powołała do życia organizację Bauhütte Zollverein w celu opracowania i realizacji programu rewitalizacji Zollverein. W 2000 koksownia Zollverein została objęta ochroną zabytków. W 2008 Bauhütte Zollverein przekształciła się w Fundację Zollverein (niem. Stiftung Zollverein), której celem jest ochrona zabytku, jego komercyjne użytkowanie i promocja. W 2001 kompleks Zollverein został wpisany na listę dziedzictwa kulturowego UNESCO.

Obecny projekt krajobrazu przemysłowego Zollverein (niem. Industrielandschaft Zollverein) opiera się na masterplanie opracowanym przez firmę Agence Ter.de pod kierownictwem Henriego Bavy z 2003. Główne założenia planu obejmowały zachowanie budynków i struktur przemysłowych oraz przekształcenie okalających je terenów zielonych w przestrzeń ogrodową z systemem ścieżek spacerowych i rowerowych. W 2002 rotterdamska firma Office for Metropolitan Architecture (OMA) pod kierownictwem Rema Koolhaasa otrzymała zlecenie na przygotowanie masterplanu urbanistycznego rozwoju Zollverein. Plan ten przewidywał wprowadzenie nowoczesnych form architektonicznych na teren Zollverein, m.in. przed kompleksem kopalnianym miał stanąć nowoczesny budynek, by przyciągać zwiedzających – zaowocowało to wzniesieniem tzw. gmachu SANAA.

W 2010 miasto Essen wraz z Zagłębiem Ruhry zostało wybrane Europejską Stolicą Kultury – na terenie Zollverein organizowane jest wiele imprez artystycznych w ramach programu Ruhr.2010.

Dalsze plany rozwoju kompleksu Zollverein skupiają się na wspieraniu przemysłu artystycznego ze wskazaniem na dizajn. 3.5 ha obszar pomiędzy kopalnią a koksownią został przeznaczony pod rozbudowę parku dla młodych kreatywnych przedsiębiorstw, obejmującego biura, studia, warsztaty, apartamenty, restauracje oraz hotel.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)