Komunistyczna Partia Łotwy - Polski Serwis Naukowy

Komunistyczna Partia Łotwy (łot. Latvijas Komunistiskā partija, LKP; ros. Коммунистическая партия Латвии, КпЛ) - komunistyczne ugrupowanie sprawujące władzę na terenie Łotewskiej SRR w latach 1940–1991, część składowa KPZR.

Historia

Początki KPŁ sięgają czerwca 1904, gdy założono Łotewską Socjaldemokratyczną Partię Robotniczą (ŁSDPR). Rok później przyjęła ona program rosyjskich socjalistów z SDPRR, a w 1906 przyłączyła się do rosyjskiej lewicy jako jej autonomiczna sekcja.

Łotewska Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza (łot. Latvijas Sociāldemokrātiskā Strādnieku Partija, LSDSP) – łotewskie ugrupowanie polityczne o charakterze socjaldemokratycznym.

Łotewska Socjalistyczna Republika Radziecka (łot. Latvijas Sociālistiskā Padomju Republika, LSPR; ros. Латвийская Социалистическая Советская Республика) – komunistyczne państwo istniejące na terenie Łotwy w latach 1918–1920, całkowicie zależne od Rosyjskiej FSRR.

W marcu 1919 ugrupowanie zmieniło swoją nazwę na Komunistyczną Partię Łotwy. W okresie od 1918 do 1920 sprawowało rządy na terenie Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Organizacja liczyła wówczas 7,5 tys. członków.

Po wypędzeniu z Łotwy komunistów w 1920 działalności KPŁ zakazano, a jej członków spotykały surowe represje ze strony młodej republiki. Oficjalną działalność łotewscy komuniści kontynuowali w ZSRR jako jedna z sekcji Rosyjskiej Komunistycznej Partii (bolszewików), a później WKP(b). Zmienili wówczas nazwę partii na Komunistyczną Partię (bolszewików) Łotwy (łot. Latvijas Komunistiskā (boļševiku) partija).

Łotewska Partia Socjalistyczna (łot. Latvijas Sociālistiskā partija, LSP; ros. Социалистическая партия Латвии, СПЛ) – łotewskie ugrupowanie socjalistyczne powstałe w 1994, następczyni rozwiązanej w 1991 Komunistycznej Partii Łotwy.

Komunistyczna Partia Związku Radzieckiego (KPZR, ros. Коммунистическая партия Советского Союза - КПСС) - ostatnia nazwa założonej w 1898 r. partii komunistycznej, rządzącej w Rosji i ZSRR od 1917 do 1991 roku (1898-1912 SDPRR, Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji; 1912-1918 SDPRR(b), Socjaldemokratyczna Partia Robotnicza Rosji (bolszewików); 1918-1925 RPK(b), Rosyjska Partia Komunistyczna (bolszewików); 1925-1952 WKP(b), Wszechzwiązkowa Partia Komunistyczna (bolszewików)). Centralną instancją partii był Komitet Centralny (KC), największą zaś realną władzę posiadało jego Biuro Polityczne. Generalny sekretarz KC był przywódcą całej partii. W okresie istnienia ZSRR partia miała też swoje republikańskie platformy w każdej z republik radzieckich z wyjątkiem (do 1990 r.) Rosji. Kontrolowała też większość innych partii komunistycznych na świecie, zarówno formalnie poprzez organizacje międzynarodowe (np. Komintern, Kominform), jak i nieformalnie w wyniku faktycznego zwierzchnictwa ZSRR nad częścią z państw oraz sponsorowanie i utrzymywanie kontaktów w pozostałych przez Wydział Zagraniczny i radziecki wywiad.

Po wkroczeniu wojsk radzieckich na Łotwę w 1940 komuniści formalnie objęli władzę w kraju. Do 1990 sprawowali ją w sposób niepodzielny jako narodowa sekcja WKP(b), a od 1952 KPZR. W tym samym roku przywrócono historyczną nazwę partii: Komunistyczna Partia Łotwy.

Na fali pierestrojki w łonie KPŁ zaczęły się zarysowywać poważne pęknięcia: część komunistów nastawionych na autonomizację Rygi od Moskwy powołała 14 kwietnia 1990 Niezależną Komunistyczną Partię Łotwy (łot. Latvijas Neatkarīgā komunistiskā partija) pod przewodnictwem Ivarsa Ķezbersa, podczas gdy tzw. skrzydło twardogłowe dotychczasowego szefa KPŁ Alfrēdsa Rubiksa pozostało przy dawnej nazwie opowiadając się za zachowaniem statusu republiki związkowej dla Łotwy. Wielu z działaczy "starej" KPŁ było członkami łotewskiego "Interfrontu".

Augusts Voss, ros. А́вгуст Эдуа́рдович Восс (ur. 1919 w Sałtykowie koło Omska, zm. 1994 w Moskwie) - łotewski działacz komunistyczny, politruk, I sekretarz Komunistycznej Partii Łotwy.

Łotwa (łot. Latvija, Republika Łotewska – Latvijas Republika) – państwo w Europie Północnej, powstałe po I wojnie światowej, jeden z krajów nadbałtyckich. Członek Unii Europejskiej i NATO.

14 września 1990 roku NKPŁ zmieniła nazwę na Łotewską Demokratyczną Partię Pracy (łot. Latvijas Demokrātiskā darba partija), co wiązało się z przyjęciem nowego socjaldemokratycznego i niepodległościowego już programu.

10 września 1991 Rada Najwyższa Republiki Łotewskiej dokonała delegalizacji Komunistycznej Partii Łotwy zarzucając jej działanie na szkodę interesów państwa. Trzy lata później dawni członkowie KPŁ z Alfrēdsem Rubiksem na czele powołali do życia Socjalistyczną Partię Łotwy, która nawiązuje do dziedzictwa lokalnych komunistów ściśle współpracując z mniejszością rosyjską w krytyce polityki łotewskiej centroprawicy.

Pēteris Stučka (ros. Пётр Иванович Стучка; ur. 14 lipca 1865 w Pakuli, zm. 25 stycznia 1932 w Moskwie) – radziecki polityk i adwokat, premier Łotwy w 1919, od 1923 do 1932 przewodniczący Sądu Najwyższego ZSRR.

Interfront, właśc. Międzynarodowy Front Pracujących Łotewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej (łot. Latvijas PSR Internacionālā Darbaļaužu fronte, Interfronte, ros. Интернациональный фронт трудящихся Латвийской ССР, Интерфронт) - organizacja polityczna istniejąca na Łotwie w latach 1989-91 opowiadająca się za pozostawieniem kraju jako republiki związkowej w ramach ZSRR.

Organem prasowym KPŁ była od marca 1904 gazeta "Cīņa" ("Walka") do 1940 wydawana w Moskwie, później w Rydze. Dla ludności rosyjskojęzycznej przewidziano odpowiednik "Sowietskaja Łatwija". W 1990 "Cīņa" została przekształcona przez frakcję Ķezbersa w "Neatkarīgā Cīņa", później zmieniła nazwę na "Neatkarīgā Rīta Avīze".

Język łotewski (łot. latviešu valoda) – język z grupy języków bałtyckich, którym posługuje się w sumie ok. 1,5 mln osób, głównie na Łotwie.

Arvīds Pelše, ros. Арвид Янович Пельше (ur. 7 lutego 1899 w Mazais koło Bauski, zm. 29 maja 1983 w Moskwie) - łotewski i radziecki komunista, politruk, I sekretarz Komunistycznej Partii Łotwy (1959-66), członek politbiura KPZR (1966-83).

Pierwszymi sekretarzami KPŁ byli kolejno: Pēteris Stučka (1919–1920), Jānis Kalnbērziņš (1920–1959, od 1940 w kraju), Arvīds Pelše (1959–1966), Augusts Voss (1966–1984), Boriss Pugo (1984–1988), Jānis Vagris (1988–1990) i Alfrēds Rubiks (1990–1991).